{"id":100,"date":"2026-08-21T12:01:31","date_gmt":"2026-08-21T12:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=100"},"modified":"2026-08-21T13:35:09","modified_gmt":"2026-08-21T13:35:09","slug":"coronavirus-dogal-bir-kokene-sahip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=100","title":{"rendered":"Coronavirus do\u011fal bir k\u00f6kene sahip"},"content":{"rendered":"

   2019’da Çin’in Wuhan kentinde ortaya ç\u0131kan SARS-CoV-2 isimli virüsün etkeni oldu\u011fu Yeni Koronavirüs Hastal\u0131\u011f\u0131 (COVID-19), insanl\u0131\u011f\u0131 k\u0131skac\u0131 alt\u0131na alm\u0131\u015f durumda. Bilim insanlar\u0131, ilaç firmalar\u0131 ve sa\u011fl\u0131k örgütleri, \u015fimdilik 196 ülkeye yay\u0131lm\u0131\u015f ve h\u0131zla yay\u0131lmakta olan bu pandemiyle tam bir seferberlik içinde mücadele ediyor, hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisine dört koldan çözüm ar\u0131yor. Kimileri dini inançlar\u0131 gere\u011fi bu virüsten korkmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylüyor, toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit edercesine gündelik ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 sürdürüyor; kimileri de duayla, kutsal suyla, sahte-t\u0131pla veya bat\u0131l inanca dayal\u0131 ba\u015fka yöntemlerle korkular\u0131n\u0131 bast\u0131rmaya çal\u0131\u015f\u0131yor. Ancak bu süreçte, hayata ve do\u011fal gerçekli\u011fe en ak\u0131lc\u0131 yakla\u015fan insanlar\u0131n bile zaman zaman ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 senaryolara sorgulamadan inand\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k oluyoruz. Her geçen gün hurafelere yakla\u015fan bir bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131yla, olas\u0131 veya olas\u0131l\u0131k d\u0131\u015f\u0131 çe\u015fitli komplo teorileri üretiliyor. Bu virüsün laboratuvarda üretilmi\u015f bir biyolojik silah olmas\u0131, en çok ra\u011fbet gören komplo teorilerinden biri. Bu ba\u011flamda, Nature Medicine <\/em>dergisinde yay\u0131mlanan 17.03.2020 tarihli çal\u0131\u015fmay\u0131<\/a><\/span> bilginize sunmak istiyorum. Böylece bu konudaki karar\u0131 kendiniz verebilirsiniz.<\/span> <\/p>\n

   SARS-CoV-2 ve onunla ili\u015fkili virüslerin genom dizileme verileri üzerinde yap\u0131lan analizler, virüsün laboratuvar ortam\u0131nda veya ba\u015fka bir \u015fekilde üretildi\u011fine dair hiçbir kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine evrim sürecinde do\u011fal olarak<\/strong> olu\u015ftu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Çal\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131, Scripps Research \u0130mmünoloji ve Mikrobiyoloji Departman\u0131 Prof. Yrd. Kristian Andersen \u015föyle diyor: “Bilinen coronavirüs türleriyle ilgili elimizdeki genom dizileme verilerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, SARS-CoV-2’nin do\u011fal süreçlerle ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.”<\/em><\/span> <\/p>\n

   Coronavirüsler, ciddiyet düzeyleri bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k gösteren hastal\u0131klara yol açan geni\u015f bir virüs familyas\u0131d\u0131r. COVID-19’a yol açan SARS-CoV-2, insanlar\u0131 enfekte etti\u011fini bildi\u011fimiz 7 coronavirüsten biridir. Bu 7 coronavirüsten 4’ü hafif semptomlara yol açar; geriye kalan 3’ü (SARS-CoV, MERS-CoV ve SARS-CoV-2) ise çok daha ciddi semptomlara, hatta ölüme neden olmaktad\u0131r. Bir coronavirüsten kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fimiz ilk ciddi hastal\u0131k, 2003 y\u0131l\u0131nda Çin’de ortaya ç\u0131kan SARS <\/strong>(Severe Acute Respiratory Syndrome\/\u015eiddetli Akut Solunum Yolu Sendromu) epidemisidir. \u0130kincisi 2012’de Suudi Arabistan ve Orta Do\u011fu’da patlak veren, ad\u0131n\u0131 da buradan alan MERS <\/strong>(Middle East Respiratory Syndrome\/Orta Do\u011fu Solunum Sendromu) salg\u0131n\u0131d\u0131r. 2019 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda Çinli yetkililerin Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütünü (WHO) bilgilendirdi\u011fi COVID-19<\/strong> ise, bugün SARS-CoV-2 olarak adland\u0131r\u0131lan yeni coronavirüsün yol açt\u0131\u011f\u0131 hastal\u0131kt\u0131r. Çok k\u0131sa sürede h\u0131zla yay\u0131lan virüs için 22 Mart 2020 itibar\u0131yla dünyada rapor edilen toplam vaka say\u0131s\u0131 335.364, ölü say\u0131s\u0131 14.611 ve iyile\u015fen hasta say\u0131s\u0131 da 97.594’tür.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

   Resim:<\/strong> Belouzard et al.<\/a><\/em>, 2012<\/span><\/p>\n

  <\/span>   Art\u0131k pandemi olarak adland\u0131r\u0131lan salg\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131ndan k\u0131sa süre sonra, Çinli bilim insanlar\u0131 SARS-CoV-2 genomunu diziledi ve elde edilen bu verileri tüm dünyayla payla\u015ft\u0131. Genomik dizileme çal\u0131\u015fmalar\u0131ndan ç\u0131kan sonuç, Çinli yetkililerin epidemiyi h\u0131zla tespit etti\u011fini ve COV\u0130D-19 vakalar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n nedeninin insandan insana geçi\u015f<\/strong> oldu\u011funu ortaya koydu. Andersen ve ba\u015fka ara\u015ft\u0131rma enstitülerinde çal\u0131\u015fan ekipler, bu dizileme verilerini kullanarak SARS-CoV-2’nin kökenini ve evrimini ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flad\u0131.<\/span> <\/p>\n

   Yeni coronavirüs (SARS-CoV-2) pozitif polariteli, tek zincirli bir RNA virüsüdür. Virüsün insan ve hayvan hücrelerine tutunmas\u0131n\u0131 ve hücre duvar\u0131ndan geçi\u015fini sa\u011flayan m\u0131zrak proteinleri <\/strong><\/strong>(\u0130ng. spike proteins<\/em>), virüse ad\u0131n\u0131 da veren TAÇ (\u0130ng. corona<\/em>) \u015feklindeki yap\u0131lard\u0131r. Kendisini hücrenin sitoplazmas\u0131nda kopyalayan bu virüs, konak hücreye tutunabilmek için m\u0131zrak proteinlerini kullan\u0131r ve virüsün pozitif seçilim bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda olan bölgesi de buras\u0131d\u0131r. Bu m\u0131zrak proteinlerini inceleyen bilim insanlar\u0131 onlar\u0131n iki önemli özelli\u011fi üzerinde durdu:<\/span> <\/span><\/p>\n

1.<\/strong> Vürüsün konak hücreye tutunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, çengele benzer bir yap\u0131: RBD <\/strong>(reseptör-ba\u011flama alan\u0131)<\/span><\/p>\n

2.<\/strong> Virüsün konak hücreyi yar\u0131p içeri girmesini sa\u011flayan, moleküler bir konserve açaca\u011f\u0131na benzeyen klivaj bölgesi<\/strong><\/span><\/p>\n

Do\u011fal evrim sürecine kan\u0131t<\/h3>\n

Bilim insanlar\u0131, SARS-CoV-2 m\u0131zrak proteinlerinde bulunan RBD bölgesinin, insan hücre duvar\u0131ndaki ACE2<\/strong> (anjiyotensin dönü\u015ftürücü enzim 2, kan bas\u0131nc\u0131n\u0131 düzenleyen bir reseptör) denilen moleküler bir yap\u0131y\u0131 hedef alacak \u015fekilde evrimle\u015fti\u011fini buldu. SARS-CoV-2 m\u0131zrak proteini insan hücrelerine ba\u011flanmakta öyle ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131 ki, bilim insanlar\u0131 onun ancak do\u011fal seçilimle<\/strong> ortaya ç\u0131km\u0131\u015f olabilece\u011fine, genetik mühendisli\u011fiyle yarat\u0131lm\u0131\u015f olamayaca\u011f\u0131na <\/strong>kanaat getirdi.<\/span> <\/p>\n

   Do\u011fal seçilime ili\u015fkin bu kan\u0131t, SARS-CoV-2’nin moleküler çat\u0131s\u0131n\u0131n incelenmesiyle elde edilen verilerle de desteklendi. Bu ne demek? Yeni coronavirüsü laboratuvar ortam\u0131nda bir patojen olarak sentezlemek isteyen biri, hastal\u0131\u011fa yol açt\u0131\u011f\u0131 bilinen bir coronavirüsün moleküler çat\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131land\u0131rmal\u0131yd\u0131. Oysa bilim insanlar\u0131, SARS-CoV-2’nin ana çat\u0131s\u0131n\u0131n, halihaz\u0131rda bilinen coronavirüslerin çat\u0131s\u0131ndan önemli ölçüde farkl\u0131l\u0131k gösterdi\u011fini; yarasa ve pangolinlerde bulunan virüslerin çat\u0131s\u0131na da çok benzedi\u011fini ke\u015ffetti. Wuhan Institute of Virology’de yap\u0131lan analizlere göre, SARS-CoV-2 genomu yarasalardaki coronavirüs genomuyla %96 oran\u0131nda benzerlik içeriyor.<\/span> <\/span><\/p>\n

    Andersen’\u0131n yorumu \u015föyle: “Virüsün bu iki özelli\u011fi, yani m\u0131zrak proteininin RBD bölgesindeki mutasyonlar ve kendine has çat\u0131s\u0131, SARS-CoV-2’nin laboratuvar ortam\u0131nda üretilmi\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131yor.”<\/span><\/p>\n

Virüsün olas\u0131 kökenleri<\/h3>\n

   Andersen ve ekibi, genom dizileme analizlerinden elde edilen verilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, SARS-CoV-2’nin kökenine ili\u015fkin iki olas\u0131 senaryo bulundu\u011funu belirtiyor.<\/span> <\/span><\/p>\n

   1. Virüs, önce insan d\u0131\u015f\u0131 konaklarda do\u011fal seçilim yoluyla evrimle\u015fmi\u015f ve sonra insana s\u0131çram\u0131\u015f olabilir. Do\u011frudan yarasa-insan temas\u0131na ili\u015fkin kay\u0131tl\u0131 bir vaka bulunmamakla birlikte, yarasayla insan aras\u0131nda bir arac\u0131 kona\u011f\u0131n devreye girmi\u015f olmas\u0131 mümkün. Geçmi\u015fteki coronavirüs salg\u0131nlar\u0131 böyle olmu\u015ftu; SARS’ta misk kedileri, MERS’te ise develer arac\u0131 konak olmu\u015ftu. SARS-CoV-2 için en olas\u0131 kaynak yarasalar gibi görünüyor, çünkü yeni coronavirüs yarasalarda görülen coronavirüse çok benziyor. <\/span>    <\/span><\/p>\n

   2. SARS-CoV-2’nin m\u0131zrak proteinindeki her iki ay\u0131rt edici özellik de (RBD ve klivaj bölgeleri), insana bula\u015fmadan önce geçirdi\u011fi evrim sürecinde mevcut durumuna ula\u015fm\u0131\u015f olabilir. Bu durumda, insanlar enfekte oldu\u011fu anda salg\u0131n h\u0131z kazanacak ve insandan insana geçi\u015f mümkün olacak; çünkü virüs hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 ve insandan insana geçi\u015fi mümkün k\u0131lan özelliklerini halihaz\u0131rda kazanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> SARS-CoV ve SARS-CoV-2 virüslerinin olas\u0131 kayna\u011f\u0131 olan yarasa türü, Rhinolophus affinis<\/em> <\/span>(Credit: Alexandre Hassanin)<\/em><\/span><\/p>\n

    Makalenin yazarlar\u0131ndan Andrew Rambaut, bu iki senaryodan hangisinin gerçekle\u015fmi\u015f oldu\u011funu kesin olarak söylemenin, imkans\u0131z de\u011filse de zor oldu\u011funu belirtiyor. E\u011fer SARS-CoV-2 insana hayvansal bir kaynaktan \u015fimdiki hastal\u0131k yap\u0131c\u0131 durumuyla bula\u015fm\u0131\u015fsa, gelecekte yeni salg\u0131nlarla kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131z olas\u0131; çünkü virüsün hastal\u0131k-yap\u0131c\u0131 türü, hayvan popülasyonlar\u0131nda hâlâ dola\u015f\u0131yor olabilir ve insana s\u0131çrayabilir. Hastal\u0131k yapmayan bir coronavirüsün, insan popülasyonuna girdikten sonra SARS-CoV-2 özellikleri kazanm\u0131\u015f olmas\u0131 ise daha dü\u015fük bir olas\u0131l\u0131k.<\/span> <\/p>\n

   Özetle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 genom çal\u0131\u015fmalar\u0131, yeni tip coronavirüsün laboratuvarda sentezlenmedi\u011fini, aksine do\u011fal seçilim yoluyla evrim sürecinde geli\u015fti\u011fini gösteriyor. \u0130nsana geçi\u015fin hangi a\u015famalarla gerçekle\u015fti\u011fi ise net de\u011fil. Ama kesin olan bir \u015fey varsa o da \u015fu: Virüs, canl\u0131-cans\u0131z aras\u0131 bir varl\u0131k olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, her canl\u0131 gibi evrim geçirmeye devam ediyor<\/strong> ve bu, geli\u015ftirilecek a\u015f\u0131 ve tedavi yöntemleri aç\u0131s\u0131ndan son derece önemli.<\/span> <\/p>\n

 <\/p>\n

     Kaynaklar:<\/strong><\/span><\/div>\n