{"id":105,"date":"2026-08-21T12:01:31","date_gmt":"2026-08-21T12:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=105"},"modified":"2026-08-21T13:33:42","modified_gmt":"2026-08-21T13:33:42","slug":"bipedalizm-turumuzu-omurga-kiriklarina-yatkin-kildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=105","title":{"rendered":"Bipedalizm t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc omurga k\u0131r\u0131klar\u0131na yatk\u0131n k\u0131ld\u0131"},"content":{"rendered":"

   Bel kemi\u011fi sorunlar\u0131 için osteoporoz sebep gösterilir. Ancak Case Western Üniversitesi’ndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara göre esas suçlu, iki ayak üzerinde (bipedal) yürüme s\u0131ras\u0131nda ortaya ç\u0131kan darbelerin etkisini azaltacak \u015fekilde evrilmi\u015f olan kendi omurgam\u0131z olabilir.<\/span><\/p>\n

   Kuyruksuz maymunlarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda insanlar\u0131n omurgas\u0131 daha büyüktür, daha gözenekli bir kemik yap\u0131s\u0131na ve çok daha ince bir kemik k\u0131l\u0131f\u0131na sahiptir.<\/span> Bu dizayn, insanlar\u0131n kemik kayb\u0131 ya\u015famaya ba\u015flay\u0131p, bunun sonucunda da k\u0131r\u0131k ve çatlaklara daha korunmas\u0131z hale gelmelerine kadar bir sorun te\u015fkil etmez. Di\u011fer taraftan maymunlarda da ya\u015fland\u0131kça buna benzer bir kemik kayb\u0131 olabilir; ancak onlar\u0131n omurga k\u0131l\u0131flar\u0131 çok daha kal\u0131n oldu\u011fu için omurgalar\u0131n\u0131 sabit tutar. Dolay\u0131s\u0131yla maymunlarda k\u0131r\u0131klara daha az rastlan\u0131r.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

   Ara\u015ft\u0131rman\u0131n bulgular\u0131 PLoS ONE<\/em>‘da <\/em>yay\u0131mland\u0131. Case Western Reserve Üniversitesi T\u0131p Bölümü<\/em> – Anatomi Ana Bilim Dal\u0131’nda ö\u011fretim görevlisi olan Meghan Cotter,<\/em> yay\u0131nlanan çal\u0131\u015fmada, Anatomi Prof. Scott W. Simpson<\/em>, Antropoloji Prof. Bruce Latimer<\/em>, Prof. Christopher J. Hernandez<\/em> ve David Loomis<\/em> ile birlikte çal\u0131\u015ft\u0131. Cotter, konuyla ilgili \u015funlar\u0131 söyledi: <\/span>“Evrimde büyük bir adaptasyon süreci söz konusudur. Ama ayn\u0131 zamanda ödünle\u015fim de vard\u0131r. Bu yap\u0131, yürümek için harika olsa da, osteoporoza yakaland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda i\u015fler tersine döner.”<\/em><\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim: <\/strong>Biyomekanik modelleme tekni\u011fiyle kemik gücünün ölçümü <\/em>(Credit: Meghan M. Cotter, David A. Loomis, Scott W. Simpson, Bruce Latimer, Christopher J. Hernandez. Human Evolution and Osteoporosis-Related Spinal Fractures. PLoS ONE<\/a>, 2011)<\/em>   <\/span><\/p>\n

   Hamann-Todd koleksiyonunda yer alan iskeletlerin incelenmesi s\u0131ras\u0131nda Prof. Bruce Latimer, erken hominanlar\u0131n omurgalar\u0131nda k\u0131r\u0131klar oldu\u011funu belirledi. Ancak bu k\u0131r\u0131klar, maymunlarda yoktu. (Ek Bilgi: Söz konusu Cleveland Do\u011fa Tarihi Müzesi’nde bulunan Hamann-Todd fosil koleksiyonunda, 3000’den fazla insan ve 1200’den fazla maymun iskeleti örne\u011fi bulunur.) Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar insan, \u015fempanze, goril ve orangutanlar üzerinde ölçümler yapt\u0131 ve elde ettikleri büyüklük, yap\u0131, mikroyap\u0131, \u015fekil, biyomekanik ve 8. torasik omurun gücü vb de\u011ferleri; Bilgisayarl\u0131 Tomografi, Mikro-Bilgisayarl\u0131 Tomografi ve bilgisayar modellemesi teknikleri kullanarak birbiriyle k\u0131yaslad\u0131. (8. torasik omur, osteoporozlu insanlarda en s\u0131k k\u0131r\u0131lan kemiktir.)<\/em><\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span> <\/p>\n

   Ara\u015ft\u0131rmaya göre, t\u0131pk\u0131 geni\u015f topuk kemi\u011fi ve bacak kemiklerinin geni\u015f uçlar\u0131 gibi, büyük ve gözenekli omurga da insanlarda yürürken ortaya ç\u0131kan darbeleri yayarak azalt\u0131r. Bu yap\u0131lar, iki ayak üzerinde yürümenin yaratt\u0131\u011f\u0131 darbeleri hafifleterek, eklemlerdeki k\u0131k\u0131rda\u011f\u0131 ve omurlar aras\u0131ndaki diskleri korumaya yarar. Maymunlar\u0131n omurgas\u0131 ise daha k\u0131sa ve daha geni\u015ftir, ayr\u0131ca gözenekli bir yap\u0131n\u0131n etraf\u0131n\u0131 saran kal\u0131n bir koruyucu k\u0131l\u0131f içerir. Bu yap\u0131, a\u011façlara t\u0131rmanmak ve el yumruklar\u0131 üzerinde yürümek için gerekli olan dengeyi sa\u011flamaya yarar.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Resim:<\/strong> Soldan sa\u011fa; gibon – orangutan – \u015fempanze – goril – insan iskeletleri görülmektedir.<\/span> <\/p>\n

   Yap\u0131lan pek çok güncel çal\u0131\u015fmada, kemik kayb\u0131 ve hasar\u0131na olan yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, yerle\u015fik hayat tarz\u0131m\u0131z\u0131n ve modern beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131n sebep oldu\u011fu önerilmi\u015ftir. Ancak geçmi\u015fimize dair yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar, ayn\u0131 kemik kay\u0131plar\u0131n\u0131n ve k\u0131r\u0131klar\u0131n\u0131n, daha aktif bir ya\u015fam süren ve daha do\u011fal beslenen ortaça\u011f Avrupa ve Afrika insanlar\u0131nda da görüldü\u011fünü göstermi\u015ftir. Dahas\u0131 çok daha geriye gidersek, Neandertal ve Australopithecus gibi eski hominan atalar\u0131m\u0131z\u0131n da, modern insan gibi büyük omurgaya sahip oldu\u011funu görüyoruz, ki \u015füphesiz bu insanlar çok daha aktif bir hayata ve farkl\u0131 bir beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na sahipti. (Avc\u0131-toplay\u0131c\u0131-le\u015f yiyiciydiler.)<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Resim:<\/strong> Artan kilonun omurgaya ve gö\u011füs bölgesine etkisi<\/span> <\/p>\n

   Fosil kay\u0131tlar\u0131 henüz tamamlanm\u0131\u015f olmaktan çok uzakt\u0131r, ama insan\u0131n atas\u0131 olan türlerin iki ayak üzerinde yürümeye ba\u015flamas\u0131 için iskelet-kas sistemlerinde belirgin adaptasyonlar geli\u015ftirdi\u011fi aç\u0131kt\u0131r. Meghan Cotter: “Adaptasyonlar\u0131n geli\u015fti\u011fi zamana göre ya\u015fam süremiz neredeyse iki kat\u0131na ç\u0131kt\u0131 ve bu da büyük sorunlara sebep oluyor. Bu, hiç de mükemmel evrilmi\u015f canl\u0131lar olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n bir kez daha alt\u0131n\u0131 çizen bir durumdur.”<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

   *<\/strong> Bu yaz\u0131 19.10.2011’de ScienceDaily<\/em> ekibi taraf\u0131ndan Case Western Reserve Üniversitesi’nden elde edilen bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/a>.<\/span><\/p>\n

 * Çeviri: <\/strong>felis agnosticus<\/span><\/p>\n

 <\/strong><\/span>Referans makale:<\/strong><\/p>\n

   1.  Meghan M. Cotter, David A. Loomis, Scott W. Simpson, Bruce Latimer, Christopher J. Hernandez. Human Evolution and Osteoporosis-Related Spinal Fractures<\/a>,<\/em> PLoS ONE, 2011; 6 (10): e26658 DOI:10.1371\/journal.pone.0026658<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eunlar da ilginizi çekebilir:<\/strong><\/p>\n