{"id":106,"date":"2026-08-21T12:01:31","date_gmt":"2026-08-21T12:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=106"},"modified":"2026-08-21T13:37:45","modified_gmt":"2026-08-21T13:37:45","slug":"dunyanin-en-eski-fosilleri-kesfedildi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=106","title":{"rendered":"D\u00fcnyan\u0131n en eski fosilleri ke\u015ffedildi"},"content":{"rendered":"
\n

    College London Üniversitesi (UCL) bilim insanlar\u0131n\u0131n öncülük etti\u011fi uluslararas\u0131 bir ekip taraf\u0131ndan ke\u015ffedilen ve yakla\u015f\u0131k 4,28 milyar y\u0131l <\/strong>öncesine tarihlenen mikrooorganizma kal\u0131nt\u0131lar\u0131, Dünya’daki en eski ya\u015fam formlar\u0131na ili\u015fkin do\u011frudan kan\u0131tlar sundu ve Mars’ta da benzer ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n bulunmu\u015f olabilece\u011fini dü\u015fündürdü.<\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

    Bildi\u011finiz gibi Dünya’n\u0131n ya\u015f\u0131 yakla\u015f\u0131k 4,54 milyar y\u0131l<\/strong> olarak hesaplanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu konuyla ilgili daha önceki yaz\u0131lar\u0131mda da belirtti\u011fim gibi, elimizdeki veriler gezegenimizdeki ya\u015fam\u0131n en az 3,5-3,8 milyar y\u0131l önce, yani Dünya olu\u015ftuktan yakla\u015f\u0131k 1 milyar y\u0131l sonra ba\u015flam\u0131\u015f oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. Dünyadaki ya\u015fam\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na ili\u015fkin bilimsel hipotezler (abiyogenez, panspermia vb), gün geçtikçe yeni bilgilerle \u015fekillenmeye devam etmektedir. Geçti\u011fimiz sene Dr. Van Kranendonk ve ekibi, Grönland’da 3,7 milyar y\u0131l öncesine tarihlenen fosiller ke\u015ffetmi\u015f<\/a> <\/span><\/span>ve bilim insanlar\u0131, bu organizmalar\u0131n bir zamanlar s\u0131\u011f k\u0131y\u0131sal sularda geli\u015fen bakteri matlar\u0131 (stromatolitler) olabilece\u011fini tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ama bilim her daim ilerleyen bir disiplindir ve üzerine eklenen yeni verilerle kusursuzla\u015fma e\u011filimi gösterir. Bu sene ke\u015ffedilen ve Grönland’da bulunanlardan daha da eski olan fosiller, gezegenimizdeki ya\u015fam\u0131n s\u0131\u011f sularda fosille\u015fmi\u015f mikrobiyal matlardan en az 300 milyon y\u0131l daha erken (yakla\u015f\u0131k 4,2 milyar y\u0131l önce) ve 4,4 milyar y\u0131l önce okyanuslar\u0131n olu\u015fmas\u0131ndan çok k\u0131sa süre sonra ba\u015flad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131y\u0131, 01.03.2017 tarihinde Nature<\/em>’da yay\u0131mlanan <\/span>önemli çal\u0131\u015fmadan ve yaz\u0131n\u0131n sonunda belirtilen kaynaklardan derledi\u011fim bilgilerin rehberli\u011finde kaleme ald\u0131m. UCL, NASA, Carnegie of Canada ve Birle\u015fik Krall\u0131k Mühendislik ve Fiziksel Bilimler Ara\u015ft\u0131rma Konseyi taraf\u0131ndan finanse edilen bu çal\u0131\u015fma UCL, Norveç Jeolojik Ara\u015ft\u0131rma Kurumu, ABD Jeolojik Ara\u015ft\u0131rma Kurumu, Ottawa Üniversitesi, Bat\u0131 Avustralya Üniversitesi ve Leeds Üniversitesinde görevli ekiplerce incelenen kal\u0131nt\u0131lar\u0131n ke\u015ffini ve ayr\u0131nt\u0131l\u0131 analizini içermektedir.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> Kanada’daki Nuvvuagittuq Supracrustal Ku\u015fa\u011f\u0131nda ke\u015ffedilen, beyaz çörtün yan\u0131 s\u0131ra siyah oksit ve silikat tabakalar\u0131 içeren, yuvarlak \u015fekilli ve çok katl\u0131 demir-karbonat (turuncu) görülmektedir. Bu kaya ç\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131, bir hidrotermal bacan\u0131n parças\u0131 olabilir. (Credit: D.Papineau)<\/em><\/span><\/p>\n

    Bu güncel çal\u0131\u015fmada, Nuvvuagittuq Supracrustal Ku\u015fa\u011f\u0131ndaki (NSB) kuvars tabakalar\u0131 içerisinde demir tüketen bakterilerce olu\u015fturulmu\u015f ufak filamentler ve tüpler ke\u015ffedilmi\u015ftir. Bu kayaçlar büyük olas\u0131l\u0131kla 3,7 ila 4,3 milyar y\u0131l önceki ilk ya\u015fam formlar\u0131 için ya\u015fam alan\u0131 sunmu\u015f olan demirce-zengin bir derin-deniz hidrotermal baca sisteminin bir bölümünü olu\u015fturuyordu.<\/span> <\/p>\n

   Kanada’da yer alan ve jeologlar\u0131n ilk kez 1990 y\u0131l\u0131nda incelemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Nuvvuagittuq formasyonu, Dünyan\u0131n bilinen en eski tortul kayaçlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131 içermektedir. Son çal\u0131\u015fman\u0131n da yazarlar\u0131ndan olan Dr. Papineau (UCL Dünya Bilimleri ve Londra Nanoteknoloji Merkezi), 2008 y\u0131l\u0131nda bu formasyondan çe\u015fitli kayaç örnekleri toplam\u0131\u015f ve onlar\u0131n, ilkel deniz taban\u0131ndaki demiri ve ba\u015fka mineralleri püskürten hidrotermal bacalar\u0131n etraf\u0131nda olu\u015fmu\u015f olabilece\u011fine i\u015faret eden ipuçlar\u0131 bulmu\u015ftu. Bu ke\u015fiften önce bilinen en eski mikrofosiller, Bat\u0131 Avustralya’da ke\u015ffedilen ve 3,4 milyar y\u0131l ya\u015f\u0131nda olduklar\u0131 belirlenen örneklerdi<\/a><\/span><\/span><\/span>; ancak kimi bilim insanlar\u0131, onlar\u0131n kayaçlar\u0131n içindeki biyolojik-olmayan kal\u0131nt\u0131lar olabilece\u011fini dü\u015fünmü\u015ftü. Bu yüzden Kanada’da bulunan kal\u0131nt\u0131lar\u0131n gerçekten <\/span>biyolojik bir kökene sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em> belirlemek, UCL önderli\u011findeki ekibin önceli\u011fi oldu. Çal\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Matthew Dodd (UCL Dünya Bilimleri ve Londra Nanoteknoloji Merkezi) \u015föyle dedi: “Ke\u015ffimiz, ya\u015fam\u0131n Dünya gezegeninin olu\u015fumundan k\u0131sa süre sonra deniz taban\u0131ndaki s\u0131cak bacalarda ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 görü\u015fünü desteklemektedir. Dünyada ya\u015fam\u0131n böylesine h\u0131zl\u0131 ortaya ç\u0131kmas\u0131, mikroorganizmalar taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen 3,7 milyar y\u0131ll\u0131k tortul y\u0131\u011f\u0131nlarla uyumludur.” <\/span><\/p>\n

  Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, hematitten (bir demir oksit veya pas formasyonu) meydana gelmi\u015f tüplerin ve filamentlerin, tortular\u0131n gömülmesi s\u0131ras\u0131nda kayaçta meydana gelen \u0131s\u0131 ve bas\u0131nç de\u011fi\u015fimleri gibi biyolojik-olmayan süreçler yoluyla nas\u0131l olu\u015fmu\u015f olabilece\u011fini sistematik olarak gözden geçirdi; ancak tüm olas\u0131l\u0131klar\u0131 olas\u0131l\u0131ks\u0131z buldu. Bu tüpler ve di\u011fer yap\u0131lar, günümüzde hidrotermal bacalar\u0131n yak\u0131n\u0131nda ya\u015fayan bakterilerle benzerlik göstermektedir; onlar da filament \u015feklinde büyür, demir bile\u015fikleriyle beslenir ve tortu içerisinde tüp-biçimli oyuklar yarat\u0131r. Günümüzde di\u011fer hidrotermal bacalar\u0131n yak\u0131n\u0131ndaki demir-oksitleyen bakterilere özgü olan dallanman\u0131n ayn\u0131s\u0131n\u0131 sergileyen bu hematit yap\u0131lar, kemikler ve di\u015fler de dahil olmak üzere biyolojik yap\u0131larda görülen ve s\u0131kl\u0131kla fosillerle ili\u015fkilendirilen apatit ve karbonat gibi mineraller ve grafit ile birlikte ke\u015ffedilmi\u015ftir. Dahas\u0131 mineralize olmu\u015f fosillerin, genellikle daha genç kayaçlarda fosil bar\u0131nd\u0131ran küresel yap\u0131larla ili\u015fkili oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bu da hematitin, enerjisini demir oksitleyerek elde eden bakterilerin kayac\u0131n içinde fosille\u015fmesi yoluyla olu\u015fmu\u015f olabilece\u011fine, dolay\u0131s\u0131yla biyolojik kökenli oldu\u011funa i\u015faret etmektedir.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim: <\/strong>Hematit denilen bir demir cevherinden meydana gelen bu tüp-benzeri yap\u0131lar, çok eski hidrotermal bacalarda ya\u015fam\u0131\u015f 3,7 milyar y\u0131ll\u0131k mikrofosiller olabilir. (Credit: Matthew Dodd \/ Nature)<\/em><\/span><\/p>\n

    Dr Dominic Papineau \u015föyle dedi: “Hepsi de çürüme sürecinin ürünleri oldu\u011funu dü\u015fündü\u011fümüz konkresyon veya nodül denilen santimetre-boyutlu yap\u0131lar\u0131n içinde, ayr\u0131ca rozet ve granül denilen ba\u015fka ufak küresel yap\u0131lar\u0131n içinde bu filament ve tüplerden bulduk. Bunlar Norveç’te, Kuzey Amerika’n\u0131n Büyük Göller bölgesinde ve Bat\u0131 Avustralya’da yer alan daha genç kayaçlarda görülenlerle mineralojik olarak t\u0131pat\u0131p ayn\u0131d\u0131r … <\/em><\/span>Söz konusu yap\u0131lar, çürümeyle ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fimiz minerallerden meydana gelmi\u015ftir ve ba\u015flang\u0131çtan günümüze kadarki tüm jeolojik kay\u0131tta iyi belgelenmi\u015f durumdad\u0131r. Onlar\u0131 bilinen en ya\u015fl\u0131 kayaç formasyonundan elde etmi\u015f olmam\u0131z, Dünya’n\u0131n en eski ya\u015fam formlar\u0131na ili\u015fkin do\u011frudan kan\u0131tlar buldu\u011fumuza i\u015faret etmektedir. Bu ke\u015fif, gezegenimizin geçmi\u015fi ile üzerindeki muhte\u015fem ya\u015fam\u0131 bir araya getirmemiz ve evrenin ba\u015fka yerlerindeki ya\u015fam\u0131n izlerini tan\u0131mlamam\u0131z aç\u0131s\u0131ndan bize yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r.”<\/span> <\/p>\n

   Matthew Dodd ise \u015föyle ekledi: “Mars ve Dünya ba\u015flang\u0131çta çok benzer yerlerdi, dolay\u0131s\u0131yla bu dönemde her ikisinde de ya\u015fam bulmay\u0131 bekleyebiliriz … Ya\u015fam\u0131n Dünyada tutundu\u011funu ve h\u0131zla evrimle\u015fti\u011fini biliyoruz. … Bu ke\u015fifler Dünya’daki ya\u015fam\u0131n, suyun Mars ve Dünya yüzeyinde s\u0131v\u0131 halde bulundu\u011fu bir dönemde geli\u015fti\u011fine i\u015faret eder ve dünyad\u0131\u015f\u0131 ya\u015fam konusunda heyecan verici sorular\u0131n önünü açar. Öyleyse ya 4 milyar y\u0131l önce Mars’taki geçmi\u015f ya\u015fama ili\u015fkin kan\u0131tlar bulmay\u0131 bekleriz ya da aksi halde, Dünya özel bir istisna olmu\u015f olabilir.” Dünyadaki ya\u015fam\u0131n, Dünya ve Mars yüzeylerinin s\u0131v\u0131 halde su bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 dönemde ba\u015flam\u0131\u015f olabilece\u011fi görü\u015fü önemli bir ayr\u0131nt\u0131d\u0131r, çünkü NASA’n\u0131n Mars’ta ya\u015fam\u0131 yanl\u0131\u015f yerlerde ar\u0131yor olabilece\u011fine i\u015faret eder ve panspermia görü\u015füne bamba\u015fka bir bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 getirir.<\/span> <\/p>\n

   Bu önemli ke\u015fif elbette henüz çok yeni oldu\u011fu için, her bilimsel ke\u015fifte oldu\u011fu gibi pek çok ele\u015ftiri (örne\u011fin, bulunan yap\u0131lar\u0131n fosil say\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia edenler vard\u0131r) ve övgü alm\u0131\u015ft\u0131r ve henüz tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Gelecekte, benzer ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n daha önce Mars’ta da ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu ke\u015ffedilirse, gezegenimizdeki ya\u015fam\u0131n Mars kökenli olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 artacak ve panspermia hipotezi güçlenecektir. Bilimseverler olarak geli\u015fmeleri merakla bekliyoruz.<\/span><\/p>\n