{"id":110,"date":"2026-08-21T12:01:31","date_gmt":"2026-08-21T12:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=110"},"modified":"2026-08-21T13:43:17","modified_gmt":"2026-08-21T13:43:17","slug":"jerry-coyne-dawkins-17-armstrong-0","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=110","title":{"rendered":"Jerry Coyne: Dawkins 17 – Armstrong 0"},"content":{"rendered":"

   <\/strong><\/span><\/p>\n

\"\" <\/p>\n

   Jerry A. Coyne<\/strong>, Chicago Üniversitesi; Ekoloji ve Evrim Ana Bilim Dal\u0131 profesörüdür. Ayr\u0131ca Genetik Komitesi ve Evrimsel Biyoloji Komitesi üyesidir. Coyne’\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131, türlerin kökenini ve do\u011fada belirgin türleri ortaya ç\u0131karan evrimsel süreçleri incelemek üzerinedir. Richard Dawkins Jerry Coyne’u anarken kendisini, “Evrimsel genetik alan\u0131nda dan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m ak\u0131l hocam.<\/em>” \u015feklinde tan\u0131mlar.<\/span>   <\/span><\/p>\n

   A\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131 (çeviri), Prof. Jerry Coyne taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nm\u0131\u015f olup, “Evrim tanr\u0131y\u0131 nereye koyar?” sorusuna cevaben Karen Armstrong ve Richard Dawkins’in ayr\u0131 ayr\u0131 yazm\u0131\u015f oldu\u011fu ve The Wall Street Journal’da yay\u0131mlanan makalelere<\/a> yöneliktir. Yaz\u0131da bu makalelerden de k\u0131sa al\u0131nt\u0131lar bulunmaktad\u0131r. Aradaki pembe renkli yaz\u0131lar, konuya uzak olanlar\u0131n daha iyi anlayabilmesi için benim ekledi\u011fim k\u0131sa aç\u0131klamalard\u0131r.<\/span> <\/p>\n

SKOR: Dawkins 17 – Armstrong 0 <\/h2>\n

   Bundan daha adaletsiz bir maç daha olabilir miydi? Bir kö\u015fede apofatik teolojiyi benimsemi\u015f olan Karen Armstrong var. Tanr\u0131 hakk\u0131nda hiçbir \u015fey söyleyemeyece\u011fimizi savunup ayn\u0131 zamanda da nas\u0131l oluyorsa, Tanr\u0131 hakk\u0131nda arka arkaya kitaplar yaz\u0131p duran, kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bir savunucu. Di\u011fer kö\u015fede de, bu saçmal\u0131klara hiçbir \u015fekilde tahammül etmeyen Oxford ele\u015ftiri tokma\u011f\u0131 Richard Dawkins var.<\/span> <\/p>\n

   Olay mahalli, muhafazakar görü\u015flü Wall Street Journal<\/em>. Konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: “\u0130nsana kar\u015f\u0131 Tanr\u0131<\/em>”. <\/span>Richard’\u0131n belirtti\u011fine göre, ikisi de “Evrim Tanr\u0131’y\u0131 nereye koyar?<\/em>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 konuya birer makale yazmakla görevlendirilmi\u015f. Her ikisi de, öncesinde di\u011ferinin yazd\u0131\u011f\u0131 makaleyi okumam\u0131\u015f ama bu konuda yazmakta oldu\u011fundan haberdarm\u0131\u015f.<\/span> <\/p>\n

   Ve ortaya ç\u0131kan sonuç: Armstrong kolayl\u0131kla nakavt oldu. Ama bu duruma zaten al\u0131\u015fk\u0131n\u0131z. “Sofistike” modern teoloji ile ilgili fikir sahibi olmak ve onun berrak, gözleme dayal\u0131 dü\u015fünme biçimiyle ne kadar tezatl\u0131k içerisinde oldu\u011funu görmek istiyorsan\u0131z (ve de \u015föyle güzel bir kahkaha atmaya ihtiyac\u0131n\u0131z varsa), a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131s\u0131na bir göz at\u0131n. <\/span>Kendi ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan dolay\u0131 yürekleneceksiniz, ama bir yandan da Armstrong’un, tekrarlay\u0131p durdu\u011fu saçma görü\u015flerini yay\u0131nlamaya istekli birilerini her seferinde nas\u0131l bulabildi\u011fini merak edeceksiniz. E\u011fer \u0131l\u0131ml\u0131lar\u0131n (*uyumsamac\u0131lar\u0131n) ortaya atabilece\u011fi en iyi fikirler bunlarsa, B\u0130Z KAZANDIK<\/strong> demektir!<\/span> <\/p>\n

   * <\/strong>Yaz\u0131da Karen Armstrong ve onun gibiler için “uyumsamac\u0131”<\/strong> terimi kullan\u0131l\u0131yor, ama bu yaz\u0131da ayn\u0131 anlama geldi\u011fi ve daha anla\u015f\u0131l\u0131r olaca\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fündü\u011füm için kelimeyi “\u0131l\u0131ml\u0131<\/strong>” olarak çevirdim. Yine de terimin tam anlam\u0131n\u0131 merak edenler için; uyumsama: Deneyimler sonras\u0131nda yeni \u015femalar yaratarak ya da önceden var olan \u015femalar\u0131n kapsam ve niteliklerini de\u011fi\u015ftirerek, yeni edinilen deneyimlerin gereklerine uygun davranmaya denir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle uyumsama, kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir olayda eski \u015femalar i\u015fe yaramad\u0131\u011f\u0131nda, yeni duruma uygun \u015femalar yaratmakt\u0131r, eskiyi yeniye uydurmaya çal\u0131\u015fmakt\u0131r.<\/span> <\/p>\n

Al\u0131nt\u0131lar: <\/h3>\n

\"\" <\/p>\n

Armstrong: <\/strong><\/p>\n

“<\/strong>Dinin, mant\u0131\u011f\u0131n elverdi\u011fi s\u0131n\u0131rlarda aç\u0131klanabilen olgulara aç\u0131klama getirmesi gerekmiyordu. Hayatlar\u0131m\u0131z\u0131, var olan ve çözümleri de kolay olmayan gerçekliklerle yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde ya\u015fayabilmemize ve iç huzuru bulmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olmas\u0131 gerekiyordu. Ancak bugün; birço\u011fu sürdürülemez kesinli\u011fe tercih edilmi\u015ftir. Ama evrim teorisine dindar bir \u015fekilde cevap verebillir miyiz? Onu kullanarak, tanr\u0131ya dair daha özgün (ve gerçek) bir bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 getirebilir miyiz?<\/span> <\/p>\n

   Darwin, t\u0131pk\u0131 önceden Maimonides, \u0130bn-i Sina, Aquinas ve Eckhart’\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi tanr\u0131y\u0131 çok basit bir \u015fekilde, yani sadece tek ba\u015f\u0131na dünyay\u0131 yaratm\u0131\u015f olan kutsal bir ki\u015filik olarak tan\u0131mlayamayaca\u011f\u0131m\u0131za i\u015faret etmi\u015ftir. Bu bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 bizim, kesinli\u011fin idollerinden uzakla\u015f\u0131p, “Tanr\u0131’n\u0131n da ötesindeki Tanr\u0131” fikrine yak\u0131nla\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayabilir. En iyi teoloji ruhani bir deneyimdir, bu anlamda \u015fiir sanat\u0131na benzer. Din kesinlikli bir bilim dal\u0131 de\u011fil, müzik ve resim gibi bir sanat dal\u0131d\u0131r; bizi saf ak\u0131lc\u0131 olandan farkl\u0131 bir bilgi türüyle tan\u0131\u015ft\u0131r\u0131r ve kolayl\u0131kla da kelimelere dökülemez. En iyi ihtimalle bizi, bir merak ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k içinde b\u0131rak\u0131r. Bay Dawkins’in do\u011fal seçilimin harikalar\u0131n\u0131 kavray\u0131p onlar\u0131n de\u011ferini anlad\u0131\u011f\u0131 zaman –ve onun sayesinde benim de kavrad\u0131\u011f\u0131mda hissetti\u011fim zaman- ya\u015fad\u0131\u011f\u0131ndan çok da farkl\u0131 bir merak ve \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k de\u011fildir bu.<\/span> <\/p>\n

   Peki ya Darwin’in gün yüzüne ç\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ac\u0131 ve israfa ne demeli? Bütün büyük gelenekler, inançl\u0131lar\u0131n, hayat\u0131n kaç\u0131n\u0131lmaz bir parças\u0131 olan ve her zaman her yerde görülen ac\u0131lar üzerine dü\u015fünmelerinde \u0131srar eder; çünkü e\u011fer bu rahats\u0131z edici gerçe\u011fin fark\u0131na varmazsak, inanc\u0131n temelinde yatan merhamet duygusunun olu\u015fmas\u0131 imkans\u0131zd\u0131r. Yok olu\u015fa do\u011fru ac\u0131 çekerek yol alan say\u0131s\u0131z canl\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu katlan\u0131lmas\u0131 zor manzaray\u0131 izlemek, Birinci Asil Gerçek (“Varolmak ac\u0131 çekmektir”) ilkesine göre yap\u0131lan klasik Budist meditasyonlar\u0131ndan çok da farkl\u0131 de\u011fildir. Bu ilke, baz\u0131lar\u0131n\u0131n Nirvana dedi\u011fi – baz\u0131lar\u0131n\u0131n da Tanr\u0131 dedi\u011fi- bilincin ötesindeki ayd\u0131nlanmay\u0131 ya\u015famak için zorunlu bir ön ko\u015fuldur.”<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Dawkins:<\/strong><\/p>\n

“<\/strong>Darwinci evrim, yarat\u0131c\u0131 ak\u0131l gibi karma\u015f\u0131k bir \u015feyin ortaya ç\u0131kmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak kadar yetkin olan bildi\u011fimiz tek süreçtir. Bu yarat\u0131c\u0131 zihinler ortaya ç\u0131kt\u0131klar\u0131 zaman kendilerine ait ba\u015fka karma\u015f\u0131k \u015feyler yaratabilirler: Resim ve müzik eserleri, geli\u015fmi\u015f teknoloji, bilgisayarlar, internet ve kimbilir gelecekte daha neler neler? Evrende bu \u015fekilde i\u015fleyen tek olu\u015fturucu süreç Darwinci evrim olmayabilir. Henüz ke\u015ffetmedi\u011fimiz veya hayal etmedi\u011fimiz ba\u015fka “vinçler” … de olabilir.*  Ancak bu varsay\u0131msal vinçler ne kadar harika ve Darwinci evrimden ne kadar farkl\u0131 olurlarsa olsunlar, sihirli olamazlar. T\u0131pk\u0131 Darwinci evrim gibi onlar da, karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n basitlikten temel alarak ortaya ç\u0131kmaya ba\u015flayan ve do\u011fa yasalar\u0131n\u0131 asla çi\u011fnemeyen bir yetenek oldu\u011fu gerçe\u011fini benimseyeceklerdir.<\/span><\/p>\n

   Bu durum, Tanr\u0131 kavram\u0131na ne yapar? Söylenebilecek en nazik \u015fey; ona yapacak hiçbir i\u015f, övgümüzü ve tap\u0131nmam\u0131z\u0131 hakedecek veya korkmam\u0131za sebep olacak hiçbir yan b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131 olacakt\u0131r. Evrim, Tanr\u0131’n\u0131n i\u015ften ç\u0131kar\u0131lma bildirimidir. Hatta daha da ileri gitmeliyiz: Yapacak hiçbir i\u015fi kalmayan karma\u015f\u0131k bir yarat\u0131c\u0131 sadece gereksiz de\u011fildir. \u0130lahi bir tasar\u0131mc\u0131n\u0131n, en az kendisini aç\u0131klamak zorunda kalan varl\u0131klar kadar karma\u015f\u0131k olmas\u0131 gerekti\u011fi için, böyle bir tasar\u0131mc\u0131n\u0131n var olmas\u0131 da mümkün de\u011fildir. Tanr\u0131 ölmü\u015f de\u011fildir. Zaten ba\u015f\u0131ndan beri ya\u015fam\u0131\u015f veya var olmu\u015f de\u011fildi.<\/span> \u015eöyle ki, sofistike ve modern teologlar\u0131n belirli bir tipi vard\u0131r. Bu kimseler \u015funa benzer cümleler kurarlar: <\/span><\/p>\n

‘Aman tanr\u0131m, elbette Tanr\u0131’n\u0131n var olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 umursayacak kadar saf ve basit de\u011filiz. Varolu\u015f ne kadar da 19. yüzy\u0131lda kalm\u0131\u015f bir dü\u015fünce! Tanr\u0131’n\u0131n bilimsel anlamda var olup olmamas\u0131n\u0131n hiçbir önemi yok. Önemli olan, sizin için veya benim için var olup olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Sizin için Tanr\u0131 gerçekse, bilimin onu geçersiz k\u0131lmas\u0131 kimin umrunda? Bu ne büyük bir kibir! Ne kadar da elitist bir yakla\u015f\u0131m.’<\/span> <\/p>\n

   E\u011fer böyle dü\u015fünüyorsan\u0131z, bu dü\u015füncenizde çok yaln\u0131z kalacaks\u0131n\u0131z demektir. Dünyadaki inançl\u0131 insanlar\u0131n benimsedi\u011fi ana görü\u015f ortadad\u0131r. Tanr\u0131’ya inan\u0131rlar; Cebelitar\u0131k Da\u011f\u0131’na nas\u0131l inan\u0131yorlarsa aynen o \u015fekilde, yani gerçekten var oldu\u011funu dü\u015fünerek inan\u0131rlar. E\u011fer incelikli teologlar veya postmodern rölativistler, varolu\u015f kavram\u0131n\u0131n içini bo\u015faltarak, Tanr\u0131’y\u0131, miad\u0131 dolmu\u015f laf ebeliklerinden kurtard\u0131klar\u0131n\u0131 dü\u015fünüyorlarsa, bunu tekrar dü\u015fünseler iyi olur. Bir kilise ya da cami cemaatine, varolu\u015fun, onlar\u0131n tanr\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilendirilemeyecek kadar s\u0131radan bir olgu oldu\u011funu söylerseniz, sizi hemen bir ateist olarak damgalayacaklard\u0131r. Ve çok da hakl\u0131d\u0131rlar.”<\/span><\/span> <\/p>\n

   Dawkins’in Armstrong’u \u015fu son iki paragrafta yerle bir etmesinin dayan\u0131lmaz hazz\u0131! Armstrong, Eagleton ve Haught gibi modern teologlar, kendilerini ne kadar incelikli sanarlarsa sans\u0131nlar, birçok insan için “din” in ne ifade etti\u011fini anlayamayacak kadar dünyadan kopukturlar. Size bu konuda bir ipucu: \u0130nanan insanlar için “din” apofatik de\u011fildir.**<\/span><\/p>\n

** Apofatik teoloji: Tanr\u0131y\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u015feyler yoluyla tan\u0131mlayan teolojidir. Buna göre tanr\u0131 ancak insandan kaynaklanan bütün kavramlardan vazgeçildi\u011fi zaman kavranabilir. Buna “yarg\u0131dan kaç\u0131nan” teoloji de denilebilir.<\/span> <\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak: <\/strong>Jerry Coyne, Dawkins 17, Armstrong 0<\/a><\/em><\/span><\/p>\n

Çeviri:<\/strong> felis agnosticus<\/span> <\/p>\n

   ç.n. <\/strong>Vinç ve hava kancas\u0131, Daniel Dennett’\u0131n “Darwin’in Tehlikeli Fikri<\/a>” isimli kitab\u0131nda öne sürdü\u011fü iki metafordur. <\/span>Hava kancas\u0131<\/strong> derken, ç\u0131k\u0131\u015f yeri bile belli olmayan ve havada öylece as\u0131l\u0131 durdu\u011fu varsay\u0131lan, yani hiçbir bilimsel temeli olmayan mucizevi önermelere i\u015faret eder. Bu \u015fekilde Ak\u0131ll\u0131 Tasar\u0131m gibi yarat\u0131l\u0131\u015fç\u0131 argümanlar\u0131, yani bilimsel olmayan hava kancalar\u0131 yoluyla evrim teorisini ele\u015ftirmeye çal\u0131\u015fanlar\u0131 tiye al\u0131r. <\/span>Vinçler<\/strong> ise temelleri topra\u011fa sa\u011flam bir \u015fekilde gömülü olan -topra\u011fa gömülü olmak, bilimsel geçerlilik içerdi\u011fini simgeler- yap\u0131lard\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla bize hayali olmayan, geçerli teoriler sunar; olgular\u0131n do\u011fal süreçlere indirgenerek aç\u0131klanabilece\u011fini ortaya koyan teorileri simgeler.<\/span><\/span><\/p>\n