{"id":149,"date":"2026-08-21T12:02:06","date_gmt":"2026-08-21T12:02:06","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=149"},"modified":"2026-08-21T13:40:42","modified_gmt":"2026-08-21T13:40:42","slug":"hawking-olumden-sonra-beyni-bilgisayara-kopyalamak-mumkun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=149","title":{"rendered":"Hawking: \u00d6l\u00fcmden sonra beyni bilgisayara kopyalamak m\u00fcmk\u00fcn"},"content":{"rendered":"

   <\/span>71 ya\u015f\u0131ndaki dünyaca ünlü fizikçi Stephen Hawking’e 21 ya\u015f\u0131ndayken motor-nöron hastal\u0131\u011f\u0131 [Lateral Sclerosis (ALS) veya di\u011fer ad\u0131yla Lou Gehrig hastal\u0131\u011f\u0131] te\u015fhisi konmu\u015f ve 3 y\u0131l ömür biçilmi\u015fti. Hat\u0131rlarsan\u0131z 2012 y\u0131l\u0131nda bilim insanlar\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle 31 y\u0131ld\u0131r konu\u015fma yetene\u011fini kaybetmi\u015f olan ünlü fizikçinin beynini “hackleyerek” onun daha kolay ileti\u015fim kurmas\u0131 için yöntemler geli\u015ftirmeye çal\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu amaçla Hawking, beyin dalgalar\u0131n\u0131 alg\u0131layan ve onlar\u0131 analiz edilmek üzere bir bilgisayara yönlendiren iBrain<\/em> isimli, kibrit kutusu büyüklü\u011fündeki bir EEG cihaz\u0131yla denemeler yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Cihaz\u0131n mucidi Stanford Üniversitesinden Dr. Philip Low’du.<\/span><\/p>\n

   Bu y\u0131l Stephen Hawking’in hayat\u0131n\u0131 konu alan HAWKING<\/a> isimli bir belgesel filmi gösterime girdi. Film, Hawking’in çocukluk ve ö\u011frencilik y\u0131llar\u0131na dönüyor ve evde bak\u0131c\u0131lar\u0131yla, sonra da ilk e\u015fi Jane ve üç çocuklar\u0131yla tekerlekli sandalyede geçen hayat\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Evlili\u011finin sonlanmas\u0131ndan ve ikinci e\u015fi Elaine Mason’la evlili\u011finden de k\u0131saca bahsediliyor. Filmde k\u0131z karde\u015fi Mary, Hawking’in gençli\u011finde çok h\u0131rsl\u0131 ve merakl\u0131 oldu\u011funu, bu özelliklerini evle ilgili konularda da sergiledi\u011fini anlat\u0131yor; Hawking’in çocukken kendisine hediye edilen bir bebek evine derhal elektrik ve su tesisat\u0131 ekledi\u011finden bahsediyor. Ünlü fizikçi, yazmaktan en çok keyif ald\u0131\u011f\u0131 kitab\u0131n A Brief History of Time <\/em>(1988) [Zaman\u0131n K\u0131sa Tarihi] oldu\u011funu söylüyor. <\/span><\/p>\n

\"\" <\/p>\n

   Gelelim Hawking’in, ya\u015fam\u0131n\u0131 konu alan bu belgesel filminin prömiyerinde kendisine yöneltilen bir soruya verdi\u011fi cevaba. Hawking’e, insan bilincinin öldükten sonra var olmay\u0131 sürdürüp sürdüremeyece\u011fi<\/em> sorulmu\u015f, verdi\u011fi cevap \u015föyle: <\/span>“Bence beyin bilgisayar gibi bir program. Dolay\u0131s\u0131yla teoride beyni bilgisayara kopyalamak mümkün. Bu sayede bedenen öldükten sonra bile bir ya\u015fam formu olu\u015fturulabilir. Ancak \u015fu anki imkanlarla bunu gerçekle\u015ftirmemiz mümkün de\u011fil. Geleneksel ‘ölümden sonra hayat’ inanc\u0131n\u0131n, karanl\u0131ktan korkan insanlar için uydurulan bir peri masal\u0131ndan ibaret oldu\u011funu dü\u015fünüyorum.” (Kaynak<\/a>)<\/span><\/em><\/p>\n

   Hawking’in bu sözlerinin de daha öncekiler gibi çarp\u0131t\u0131lmas\u0131 çok mümkün. Kendisiyle 2011 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir röportajda, “Beyni, bile\u015fenleri aksad\u0131\u011f\u0131nda çal\u0131\u015fmas\u0131 duran bir bilgisayar olarak görüyorum. Çöken bilgisayarlar için bir cennet veya ölümden sonra hayat yoktur; bu, karanl\u0131ktan korkan insanlar için uydurulan bir peri masal\u0131d\u0131r<\/em>” demi\u015f (Kaynak<\/a>); 2010 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan kitab\u0131 The Grand Design<\/em>’da [Büyük Tasar\u0131m] da evrenin olu\u015fumunu aç\u0131klamak için bir yarat\u0131c\u0131ya ihtiyaç olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti. Birçok röportaj\u0131nda ve kitab\u0131nda da tekrar tekrar dile getirdi\u011fi bu görü\u015fleri nedeniyle bat\u0131 dünyas\u0131ndaki dindar kesimden büyük tepki alm\u0131\u015f; ama bizim ülkemizde sözleri trajikomik bir \u015fekilde çarp\u0131t\u0131larak, “Hawking Allah’\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti<\/em>” diye yorumlanm\u0131\u015ft\u0131; örne\u011fin bkz<\/a><\/em>. Hayat\u0131 boyunca evrenin olu\u015fumu konusunu ara\u015ft\u0131ran Hawking, kuantum fizi\u011finin çoklu-evren de\u011ferlendirmelerini yapm\u0131\u015ft\u0131r. Roger Penrose ile birlikte Einstein’\u0131n Genel Görelilik Kuram\u0131n\u0131n, Büyük Patlamayla ba\u015flay\u0131p karadeliklerle sonland\u0131\u011f\u0131n\u0131 göstermi\u015f ve böylece Kuantum mekani\u011fiyle Genel Görelilik kuramlar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini söyleyerek yirminci yüzy\u0131l\u0131n en büyük bulu\u015flar\u0131ndan birine imza atm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bulu\u015fun i\u015faret etti\u011fi sonuçlardan birisi, evrenin bir sonu ve s\u0131n\u0131r\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n do\u011faüstü bir güçle de\u011fil, tamamen bilimsel kurallar çercevesinde meydana geldi\u011fini söyleyen Hawking’in kitab\u0131n\u0131 dahi okumaya zahmet etmeyenlerin yapt\u0131\u011f\u0131 “Hawking dine döndü” \u015feklindeki yorumlar, onun esas söyledikleriyle taban tabana z\u0131tt\u0131r. Bunu anlamak için Büyük Tasar\u0131m kitab\u0131ndan bir al\u0131nt\u0131 yapmak yeterli:<\/span><\/p>\n

“Yüzy\u0131llar boyunca pek çok insan kendi dönemlerinde bilimsel aç\u0131klamas\u0131 yap\u0131lamayan do\u011fan\u0131n güzelli\u011fini ve karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Tanr\u0131’ya atfettiler. Ancak Darwin ve Wallace’\u0131n, mucize gibi görünen ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n bir yüce gücün müdahelesi olmaks\u0131z\u0131n ortaya ç\u0131kabildiklerini aç\u0131klamalar\u0131 gibi, çoklu-evren kavram\u0131 da evreni bizim ç\u0131karlar\u0131m\u0131z için yaratan iyiliksever bir yarat\u0131c\u0131ya gerek kalmadan fizik yasalar\u0131ndaki ince ayar\u0131 aç\u0131klayabilir.”<\/em><\/span><\/p>\n

   Stephen Hawking gibi bir dehan\u0131n \u015föhretinden faydalanmak isteyen ve öne sürdükleri iddialar\u0131na dair tek bir tutarl\u0131 kaynak dahi gösteremeyen bu içler ac\u0131s\u0131 yobaz zihniyet istedi\u011fi gibi dü\u015fünedursun; biz gerçeklere dönelim… Beynin ölümden sonra bilgisayara aktar\u0131labilme ihtimali, \u015füphesiz “ölümsüzlük” kavram\u0131na da yepyeni bir boyut getiriyor; ama ne yaz\u0131k ki bu yeni boyut dindar kesimin istedi\u011fi türden bir göstergenin yak\u0131n\u0131ndan dahi geçmiyor. Metafizik ruh kavram\u0131 zaten modern nöroloji ve bili\u015fsel bilimin verileri sayesinde çökmü\u015f durumda ve hiç ku\u015fku yok ki beynin bilinç, alg\u0131 ve haf\u0131za gibi i\u015flevleriyle ilgili ö\u011frendiklerimiz her geçen gün daha da art\u0131yor; davran\u0131\u015f ve ki\u015fili\u011fin genetik e\u011filimlerinden, beyin hasar\u0131 gören ki\u015filerde yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalardan ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlarda yap\u0131lan beyin görüntüleme i\u015flemlerinden gelen çok say\u0131da kan\u0131t, bilincin metafizik de\u011fil do\u011fal bir olgu, üstelik de evrimle\u015ferek meydana gelmi\u015f do\u011fal bir olgu oldu\u011funu gösteriyor. Dolay\u0131s\u0131yla bir zamanlar ço\u011fu do\u011faüstü inanc\u0131n temelinde yatan “Ak\u0131ll\u0131 bir Yarat\u0131c\u0131” olmas\u0131 gerekti\u011fi inanc\u0131 daha da silikle\u015fmeye devam ediyor. Günümüzde, Locke’\u0131n Önce Ak\u0131l<\/em> varsay\u0131m\u0131ndan ve onunla birlikte gelen telelolojik argümanlardan çok çok uzaktay\u0131z. Ayr\u0131ca bir zamanlar hayal edilmesi bile imkâns\u0131z gibi görünen Yapay Zekâ [Artifical Intelligence] alan\u0131nda yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar da bu konudaki ufkumuzu ciddi anlamda geli\u015ftirmi\u015ftir. [Konuyla ilgili bkz.<\/em> bilgisayar biliminin simulated annealing<\/em><\/strong> -benzetimli tavlama- diye adland\u0131r\u0131lan genel sorun çözme yöntemi (Kirkpatrick, Gelatt ve Vecchi 1983<\/em>). Bu yöntem bir bilgisayar program\u0131n\u0131n, bir veri yap\u0131s\u0131n\u0131 (örne\u011fin ba\u015fka bir program\u0131) defalarca kurup, parçalay\u0131p, sonra yeniden kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; böylece körlemesine de olsa kendisinin daha iyi, hattâ optimal bir versiyonunu yaratm\u0131\u015f olur. Bu çal\u0131\u015fmalar, Yapay Zekâ’daki “ba\u011flant\u0131c\u0131” veya “nöral a\u011f” gibi yap\u0131lara temel olu\u015fturan “Boltzmann makineleri”, “Hopfield a\u011flar\u0131” veya s\u0131n\u0131rlama-tatmin \u015femas\u0131na dayanan di\u011fer düzenlemelerin ba\u015fl\u0131ca esin kaynaklar\u0131d\u0131r. (Dennett, 1995)]<\/span><\/p>\n

   Beynin bilgisayara aktar\u0131labilece\u011fi dü\u015füncesini, “Hawking, insan ruhunun ölümsüz oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyledi” <\/em>\u015feklinde yorumlamak isteyenler ç\u0131kacakt\u0131r mutlaka. Ama neyse ki Hawking bu çarp\u0131tmalara imkan vermeyecek biçimde konuya noktay\u0131 koymu\u015f. Türkçe haber siteleri tam da o cümleyi çevirmeye zahmet etmedi\u011fi için Hawking’in gerçek sözlerine bir kez daha vurgu yapma gere\u011fi duyuyorum: <\/span>“Geleneksel olan ‘ölümden sonra hayat’ inanc\u0131n\u0131n, karanl\u0131ktan korkan insanlar için uydurulan bir peri masal\u0131ndan ibaret oldu\u011funu dü\u015fünüyorum.”<\/strong><\/em><\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eunlar da ilginizi çekebilir:<\/h3>\n