{"id":159,"date":"2026-08-21T12:02:24","date_gmt":"2026-08-21T12:02:24","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=159"},"modified":"2026-08-21T13:48:34","modified_gmt":"2026-08-21T13:48:34","slug":"turlerin-kokeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=159","title":{"rendered":"T\u00fcrlerin K\u00f6keni"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/p>\n

Alfa Yay\u0131nlar\u0131, çev. Bahar K\u0131l\u0131ç, \u0130stanbul, 1. bas\u0131m Eylül 2017<\/span><\/p>\n

   A\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131, Bilim ve Gelecek Dergisi<\/em>’nin Eylül 2018 tarihli 175. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Görseller dergide kullan\u0131lanlardan farkl\u0131d\u0131r. Aç\u0131klamal\u0131 dipnotlar ve Kaynakça yaz\u0131n\u0131n sonunda verilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

\n

* Türlerin Kökeni<\/em> ve \u0130nsan\u0131n Türeyi\u015fi<\/a><\/em> kitaplar\u0131n\u0131n yaz\u0131m & çeviri süreçleri ve içerikleri hakk\u0131nda konu\u015ftu\u011fum yay\u0131n\u0131 buradan<\/a>,<\/span><\/p>\n

* Cinsel Seçilim<\/a><\/em> üzerine konu\u015ftu\u011fum yay\u0131n\u0131 buradan<\/a>,<\/span><\/span><\/p>\n

* Ateizm Derne\u011fi Bilim ve Felsefe Okulu’nda yapt\u0131\u011f\u0131m “Yanl\u0131\u015f Anla\u015f\u0131lan Bir Deha: Charles Darwin”<\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 sunumu buradan<\/a><\/span> <\/strong>izleyebilirsiniz.<\/span><\/p>\n

* Darwin’in, \u0130nsanda ve Hayvanlarda Duygular\u0131n \u0130fade Edilmesi<\/a><\/em> isimli son kitab\u0131 yeni çevirisiyle yay\u0131mland\u0131.<\/span><\/span><\/p>\n

* <\/span>Darwin \u0131rkç\u0131 ve Türk dü\u015fman\u0131 m\u0131yd\u0131?<\/a><\/span><\/p>\n

  <\/span><\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

TÜRLER\u0130N KÖKEN\u0130’N\u0130N KÖKEN\u0130<\/h2>\n

   <\/em><\/strong>Evrim kuram\u0131, bilim dünyas\u0131na ilk ad\u0131m\u0131n\u0131 Charles Robert Darwin’in<\/strong> (1809 – 1882) yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131ll\u0131k eme\u011finin ürünü olan ve 24 Kas\u0131m 1859<\/strong>’da yay\u0131mlanan Türlerin Kökeni ile att\u0131. Genetik yasalar\u0131n\u0131n henüz ortaya konmam\u0131\u015f oldu\u011fu bu dönemde, kal\u0131t\u0131m\u0131n genlere dayand\u0131\u011f\u0131, hatta “gen” diye bir \u015feyin var oldu\u011fu bile bilinmiyordu; ço\u011fu do\u011fa bilgini ve do\u011fa tarihçisi, do\u011fan\u0131n hayranl\u0131k uyand\u0131ran dinamiklerini Tanr\u0131’n\u0131n biricik yarat\u0131mlar\u0131 olarak aç\u0131klama çabas\u0131na giri\u015fmi\u015fti. Bununla birlikte do\u011fay\u0131 anlama u\u011fra\u015flar\u0131n\u0131 sürdüren yüzlerce do\u011fa bilgini, jeolog ve paleontolog büyük bir bilimsel devrimin yakla\u015fmakta oldu\u011funu hissediyordu; çünkü do\u011fan\u0131n sundu\u011fu veriler, kutsal kitaplarda anlat\u0131lanlarla örtü\u015fmüyordu. Dolay\u0131s\u0131yla böyle bir dönemde ortaya at\u0131lan evrim kuram\u0131n\u0131n ve onun mekanizmas\u0131 olarak önerilen do\u011fal seçilimin<\/em>, insan\u0131n do\u011faya, canl\u0131l\u0131\u011fa ve en önemlisi kendisine bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 kökten ve kal\u0131c\u0131 olarak de\u011fi\u015ftirece\u011fi aç\u0131kt\u0131.<\/span> <\/p>\n

   Geçti\u011fimiz sene, Türkiye’de ilk olarak Öner Ünalan’\u0131n de\u011ferli çevirisiyle 1970’te Sol Yay\u0131nlar\u0131ndan, 1976’da da Onur Yay\u0131nlar\u0131ndan yay\u0131mlanan Türlerin Kökeni<\/em>’nin yeni çevirisini yapman\u0131n gururunu ya\u015fad\u0131m.[1]<\/sup><\/span> Türlerin Kökeni <\/em>üzerine bir yaz\u0131 haz\u0131rlamaya karar verdi\u011fimde, bilim dünyas\u0131nda ç\u0131\u011f\u0131r açm\u0131\u015f böylesine önemli bir eserle ilgili söylenmesi gereken her \u015feyi yaz\u0131ya dökemeyece\u011fimin fark\u0131ndayd\u0131m. Ama yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l süren çeviri sürecinde Darwin’i belki daha farkl\u0131 yönleriyle de tan\u0131ma f\u0131rsat\u0131 buldu\u011fum için bu zorlu i\u015fin alt\u0131ndan kalkabilece\u011fimi umuyordum. Kafamda kitab\u0131 hangi aç\u0131dan ele alman\u0131n okurlar için daha yararl\u0131 ve ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 sorgularken, Darwin gibi dü\u015fünmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131 fark ettim. Böylece Türlerin Kökeni<\/em>’nde, asl\u0131nda koca bir solukta, bir \u015feyi aç\u0131klamak istiyorsan önce onun kökenine inmelisin<\/em> diyen Darwin’i rehber almaya ve kitab\u0131n kökenine<\/em> inmeye karar verdim. Olgular\u0131 ve olaylar\u0131 tarihsel ba\u011flam\u0131nda ele alman\u0131n öneminin fark\u0131nda olarak, ama Türlerin Kökeni<\/em>’nin en ba\u015fta bir bilim kitab\u0131 oldu\u011funun da alt\u0131n\u0131 çizerek yaz\u0131ma, kitab\u0131n ve kuram\u0131n bilimsel altyap\u0131s\u0131n\u0131 olu\u015fturan ve Darwin’in de ç\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olan Beagle<\/em> yolculu\u011fundan ba\u015flamak isterim. Konumuz Türlerin Kökeni<\/em> oldu\u011fu için yazar\u0131n\u0131n özel hayat\u0131na gere\u011finden fazla girmeden, daha ziyade kitab\u0131n kendi izledi\u011fi yoldan gitmeyi tercih edece\u011fim. Bu arada kitaptan çe\u015fitli al\u0131nt\u0131lar yaparak hem eserin kendisine hem de kuram\u0131n olu\u015fum evrelerine biraz \u0131\u015f\u0131k tutmaya çal\u0131\u015facak ve son olarak kitab\u0131n çeviri sürecine k\u0131saca de\u011finece\u011fim.[2]<\/sup><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

Evrim kuram\u0131n\u0131n bilimsel çat\u0131s\u0131 olu\u015fuyor: Beagle Yolculu\u011fu <\/h3>\n

   \u0130ngiliz hükümeti 27 Aral\u0131k 1831 tarihinde, kaptanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Robert FitzRoy’un yapt\u0131\u011f\u0131 ve mürettebat\u0131 aras\u0131nda Charles Robert Darwin’in de bulundu\u011fu HMS Beagle<\/em> gemisini, Güney Amerika’n\u0131n güney sahillerinde harita ve ölçüm çal\u0131\u015fmalar\u0131 yapmak ve Büyük Okyanustaki baz\u0131 adalar\u0131 incelemek üzere uzun bir sefere yollad\u0131. Bu, Plymouth’dan Atlas Okyanusuna do\u011fru yola ç\u0131kan Beagle<\/em>’\u0131n ikinci yolculu\u011fuydu. Beagle<\/em>’\u0131n yeni kaptan\u0131 olarak göreve ba\u015flayan FitzRoy, yan\u0131na kendisi gibi bilimsel bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131na sahip olan bir do\u011fa bilgini ve ziyaret edilen ülkelerin do\u011fa tarihini inceleyecek bir jeolog ar\u0131yordu. Bu amaçla tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 çevrelere fikir dan\u0131\u015ft\u0131; kendisine önerilen isimlerden biri, bilim tarihini kökünden de\u011fi\u015ftirecek olan Charles Darwin olacakt\u0131. Bu, do\u011faya ve canl\u0131lara derin bir hayranl\u0131k besleyen yirmi iki ya\u015f\u0131ndaki Darwin için e\u015fsiz bir f\u0131rsatt\u0131. Ona göre insan\u0131n en asil niteli\u011fi, ya\u015fayan tüm canl\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z bir sevgi duyabiliyor<\/em> <\/em>olmas\u0131yd\u0131.[3]<\/sup><\/span><\/em> Bu ba\u011flamda, dünyada ya\u015fam\u0131\u015f ve ya\u015fayan tüm canl\u0131lar\u0131n birbiriyle akraba oldu\u011funu bize gösteren evrim kuram\u0131n\u0131 Darwin’in ortaya koymu\u015f olmas\u0131, kan\u0131mca çok da büyük bir tesadüf de\u011fildir. O s\u0131ralar deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131 ve k\u0131n kanatl\u0131 böcekleri toplamak konusunda deneyimleri olan Darwin’in bu yolculu\u011fa ç\u0131kmakta iki amac\u0131 vard\u0131: Birincisi, jeoloji ve deniz omurgas\u0131zlar\u0131 üzerine halihaz\u0131rda yürüttü\u011fü çal\u0131\u015fmaya yönelik yeni bulgular derlemekti. \u0130kincisi ve çok daha önemlisi de, \u0130ngiltere’ye dönü\u015fünde beraberinde getirece\u011fi çe\u015fitli canl\u0131 ve fosil örnekleriyle, bilim dünyas\u0131na ve uzmanlara kendi çal\u0131\u015fmalar\u0131nda faydalanabilecekleri yeni olgular sunmakt\u0131.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> HMS Beagle Yolculu\u011fu<\/span><\/p>\n

  Brezilya’da ilk kez ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131 gördü, Arjantin’de nesli tükenmi\u015f canl\u0131lara ait fosiller ke\u015ffetti ve Ate\u015f Topraklar\u0131nda ilk kez, Avrupal\u0131lar\u0131n “yabani” dedi\u011fi insan topluluklar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. Günümüzde yitip gitmi\u015f bu insan topluluklar\u0131na ve kültürlerine ili\u015fkin az say\u0131da özgün yaz\u0131l\u0131 kaynaktan birço\u011fu Darwin’e aittir. Bu insanlar\u0131n farkl\u0131 ya\u015fay\u0131\u015flar\u0131 ve fiziksel yap\u0131lar\u0131 onu çok etkilemi\u015f ve insan soylar\u0131n\u0131n evrimi konusundaki dü\u015füncelerine öncülük etmi\u015ftir. Ancak onun insan \u0131rklar\u0131[4]<\/sup><\/span><\/em> konusundaki bu dü\u015fünceleri günümüzde bile yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131labildi\u011fi veya yanl\u0131\u015f aksettirilebildi\u011fi için yolculu\u011fumuza bir süre ara verip, onun konuya nas\u0131l bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ayd\u0131nlataca\u011f\u0131n\u0131 umdu\u011fum birkaç cümlesini payla\u015fmak isterim:<\/span> <\/p>\n

   Kölecilikle mücadeleyi nesiller boyu sürdürmü\u015f bir aileden gelen ve \u0130ngiltere’den ayr\u0131lmadan önce de kölelik kar\u015f\u0131t\u0131 olan Darwin, yolculu\u011fu s\u0131ras\u0131nda k\u0131z karde\u015fi Catherine Darwin’e yazd\u0131\u011f\u0131 1833 tarihli mektupta \u015föyle der:<\/span> <\/p>\n

“<\/em>….<\/em>\u0130ngiltere köleli\u011fi tümüyle kald\u0131ran ilk Avrupa ulusu olsa bu, onun için ne kadar övünülecek bir \u015fey olur! \u0130ngiltere’den ayr\u0131lmadan önce, köleli\u011fin oldu\u011fu ülkelerde ya\u015fad\u0131ktan sonra tüm dü\u015füncelerimin de\u011fi\u015fece\u011fi söylenmi\u015fti; \u015fu anda fark\u0131nda oldu\u011fum tek de\u011fi\u015fiklik, siyahi karakteri hakk\u0131nda bende çok yüksek bir takdirin olu\u015ftu\u011fudur. Böylesine ne\u015feli, içten ve dürüst ifadeli, böylesine sa\u011fl\u0131kl\u0131 ve kasl\u0131 bedenli bir siyahiyi görüp de ona duyguda\u015fl\u0131k beslememek mümkün de\u011fil.” [5]<\/sup><\/span><\/em><\/span><\/p>\n

    Otobiyografisinde anlatt\u0131\u011f\u0131na göre, köleli\u011fi savunan Kaptan FitzRoy ile bu konuda sert tart\u0131\u015fmalara girmi\u015ftir.[6]<\/sup><\/em><\/span> Darwin, bu konuyla ilgili çok etkileyici buldu\u011fum bir di\u011fer al\u0131nt\u0131s\u0131nda da duygular\u0131n\u0131 \u015föyle payla\u015f\u0131r: <\/em><\/span> <\/em><\/span><\/p>\n

“19 A\u011fustosta nihayet Brezilya’dan ayr\u0131ld\u0131k ve \u015fükürler olsun ki bir daha asla köleci bir ülkeyi ziyaret etmeyece\u011fim. Bugün bile ne zaman uzaktan bir ç\u0131\u011fl\u0131k duysam, Pernambuco dolaylar\u0131ndaki bir evin yan\u0131ndan geçerken i\u015fitti\u011fim o ac\u0131kl\u0131 iniltileri ve zavall\u0131 bir kölenin i\u015fkence görmekte oldu\u011fundan \u015füphelendi\u011fim halde kendimi itiraz bile edemeyecek kadar çaresiz bir çocuk gibi hissetti\u011fimi, ac\u0131yla ve tüm canl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeniden hat\u0131rlar\u0131m.” <\/em>[7]<\/sup><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/em><\/span>   Türlerin Kökeni<\/em>’nde insan\u0131n evrimi konusuna hiç de\u011finmeyen ve yaln\u0131zca insanlar\u0131n evcille\u015ftirme ve yapay seçilim yöntemleri üzerinde duran Darwin, bu önemli konuyu 1871’de yay\u0131mlanan, hayli yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan ve çevirisini halen yapmakta oldu\u011fum The<\/em> Descent of Man[8]<\/sup><\/span><\/em> [\u0130nsan\u0131n Türeyi\u015fi] adl\u0131 kitab\u0131na saklayacakt\u0131. Türlerin Köken<\/em>i’nin son bölümünde, bu kitapta geli\u015ftirdi\u011fi görü\u015flerin ileride kabul görmesi halinde, “do\u011fa tarihinde hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir devrim ya\u015fanaca\u011f\u0131n\u0131”<\/em> belirtmi\u015f; “Uzak gelecekte, çok daha ilginç ara\u015ft\u0131rmalara yönelik yeni alanlar\u0131n aç\u0131laca\u011f\u0131na inan\u0131yorum. Psikoloji yepyeni bir temele, her zihinsel gücün ve yetinin ancak kademeli olarak kazan\u0131lmas\u0131 ilkesine dayand\u0131r\u0131lacakt\u0131r. \u0130nsan\u0131n kökeni ve tarihi ayd\u0131nlat\u0131lacakt\u0131r.” [9] <\/sup><\/span><\/em>demekle yetinmi\u015fti. Bu, gelecekteki çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n güzel bir habercisiydi.<\/span><\/p>\n

  <\/span>\"\"<\/p>\n

Resim: <\/strong>Galapagos Adalar\u0131<\/span> <\/p>\n

“Kendi içinde küçük bir dünya”<\/h3>\n

 <\/strong><\/span>   7 Eylül 1835’te Lima’dan ayr\u0131lan Beagle<\/em>, 15 Eylülde Büyük Okyanusun do\u011fusundaki Galapagos Tak\u0131madalar\u0131na vard\u0131. Darwin be\u015f haftas\u0131n\u0131 bu tak\u0131madalar\u0131 inceleyerek, 12 gününü Tahiti’de ve bir haftas\u0131n\u0131 da Yeni Zelanda’da geçirdi. Ama Galapagos Tak\u0131madalar\u0131 Darwin’in çal\u0131\u015fmalar\u0131nda hepsinden önemli bir yer tuttu ve ayn\u0131 sebepten ötürü bilim dünyas\u0131 için de hiç ku\u015fkusuz ayn\u0131 ölçüde önemliydi. Beagle<\/em> mürettebat\u0131 k\u0131y\u0131larda ölçüm yaparken, Darwin karaya ç\u0131kt\u0131klar\u0131 her sahilde uzun, zorlu ve tehlikeli ke\u015fif gezilerine ç\u0131k\u0131yor, buldu\u011fu her da\u011fa ve tepeye t\u0131rman\u0131yordu. Darwin oradan yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta ilk izlenimlerini \u015föyle aktarm\u0131\u015ft\u0131r: “Bu tak\u0131madalar\u0131n do\u011fa tarihi son derece dikkat çekicidir: Buras\u0131 adeta kendi içinde küçük bir dünya gibi.” <\/em>[10]<\/sup><\/em><\/span><\/span><\/p>\n

    On sekiz büyük ve dört küçük adadan olu\u015fan Galapagos Tak\u0131madalar\u0131, Güney Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k 1000 km bat\u0131s\u0131nda yer al\u0131r. Buras\u0131 hem güne\u015fli ekvatoryal konumu hem de serin okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131 nedeniyle tropikal ve \u0131l\u0131man iklimlerin birlikte görüldü\u011fü ve dolay\u0131s\u0131yla canl\u0131 çe\u015fitlili\u011finin çok yüksek oldu\u011fu bir bölgedir. Bünyesinde pek çok okyanus adas\u0131 bar\u0131nd\u0131ran volkanik Galapagos Tak\u0131madalar\u0131, özgün faunas\u0131 ve floras\u0131yla Darwin’i do\u011fal olarak<\/em> büyüledi. Adalar\u0131 ziyareti s\u0131ras\u0131nda canl\u0131lar\u0131n adadan adaya de\u011fi\u015fkenlik gösterdi\u011fini, ama her birinin kendi çevrelerine çok güzel uyarlanm\u0131\u015f oldu\u011funu gözlemledi. Onun burada kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 bitkiler, bal\u0131klar, böcekler, kabuklular, ku\u015flar, sürüngenler ve memeliler dünyan\u0131n ba\u015fka hiçbir yerinde bulunmayan, endemik<\/em> diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z türlerdendi. Darwin, t\u0131p e\u011fitimi için gönderildi\u011fi Edinburgh Üniversitesinde ku\u015f örnekleri toplamay\u0131 ö\u011frenmi\u015f olsa da, Beagle<\/em> yolculu\u011funa ç\u0131karken ornitoloji (ku\u015f bilimi) konusunda deneyimsizdi. Oysa bugün bile Galapagos Adalar\u0131 denilince ilk akla gelen, Darwin’in kaplumba\u011falar\u0131 ve ispinozlar\u0131d\u0131r. Dünyada yakla\u015f\u0131k on be\u015f türü bulunan Galapagos ispinozlar\u0131 (Darwin ispinozlar\u0131<\/em> olarak da bilinir), ilk kez Darwin taraf\u0131ndan Galapagos Tak\u0131madalar\u0131ndan toplanm\u0131\u015f ve bunlardan on ikisi, ornitolog John Gould taraf\u0131ndan yeni tür <\/em>olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, onun hem türlerin de\u011fi\u015febilir oldu\u011fu yönündeki görü\u015flerinin geli\u015fmesine katk\u0131da bulunan hem de çal\u0131\u015fma azmine \u0131\u015f\u0131k tutan, dahas\u0131 Dr. Abbotta’a yazd\u0131\u011f\u0131 1871 tarihli mektubundaki kan\u0131s\u0131yla da uyu\u015fan bir ba\u015far\u0131d\u0131r: “Hiçbir zaman h\u0131zl\u0131 bir dü\u015fünür ya da yazar olmad\u0131m: Bilim ad\u0131na ne yapt\u0131ysam, bunu her zaman uzun süreli dü\u015fünmeler, sab\u0131r ve emek yoluyla yapm\u0131\u015f\u0131md\u0131r.” [11]<\/sup><\/span><\/em><\/span> <\/p>\n

   Darwin, Prof. John S. Henslow’un yönlendirmesiyle türlerin co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 konusuna da ilgi duyuyordu. Canl\u0131lar aras\u0131nda gözlemledi\u011fi farklar\u0131n, bu hayvanlar\u0131n farkl\u0131 do\u011fa ko\u015fullar\u0131n\u0131n hüküm sürdü\u011fü farkl\u0131 adalarda ya\u015fam\u0131\u015f olmalar\u0131ndan ileri gelebilece\u011fini dü\u015fünüyordu. Bulabildi\u011fi her organik varl\u0131\u011f\u0131 dikkatle inceleyen Darwin, 109’u yaln\u0131zca Galapagos Adalar\u0131nda yeti\u015fen toplam 217 bitki örne\u011fi toplam\u0131\u015ft\u0131. Ülkesine dönü\u015fünde onlar\u0131 bitki uzman\u0131 Joseph Dalton Hooker ile payla\u015facak ve kendisinden, bu bitkilerin Güney Amerika’n\u0131n bitki örtüsüyle yak\u0131n-ili\u015fkili oldu\u011funu, ama tam anlam\u0131yla özde\u015f de olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ö\u011frenecekti. Darwin, Galapagos Tak\u0131madalar\u0131 ile ilgili izlenimlerini ve sorgulama sürecini, Co\u011frafi Da\u011f\u0131l\u0131ma<\/em> ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 iki bölümden biri olan 12. bölümde okura \u015föyle aktar\u0131r:<\/span> <\/p>\n

“Büyük Okyanusta, k\u0131tan\u0131n yüzlerce mil aç\u0131\u011f\u0131nda yer alan bu volkanik adalar\u0131n sakinlerini inceleyen bir do\u011fa bilgini, kendisini Amerika topraklar\u0131nda sanacakt\u0131r. Bunun sebebi ne olabilir? Yaln\u0131zca Galapagos Tak\u0131madalar\u0131nda yarat\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 gereken türler neden Amerika’da yarat\u0131lm\u0131\u015f olanlar ile böyle s\u0131k\u0131 bir yak\u0131nl\u0131k sergilemektedir?” [12]<\/sup><\/span><\/em><\/span><\/p>\n

    Jeolojik de\u011fi\u015fimlerin çok yava\u015f ve uzun zaman dilimlerinde gerçekle\u015fti\u011fini bilen ve bölgelerin canl\u0131 yap\u0131s\u0131 kadar paleontolojik ve jeolojik yap\u0131s\u0131yla da yak\u0131ndan ilgilenen Darwin, yolculu\u011fu s\u0131ras\u0131nda fosil katmanlar\u0131 aras\u0131ndaki zaman aral\u0131klar\u0131 üzerinde durdu. A\u011fustos 1835’te kuzeni W. D. Fox’a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta \u015föyle diyordu: “Yolculu\u011fun en hevesle bekledi\u011fim k\u0131sm\u0131 olan Galapagos seferini iple çekiyorum. Bu tak\u0131madalarda, Üçüncül katmanlar da içerece\u011fini umdu\u011fum etkin volkanlar bulunuyor.<\/em>” [13]<\/sup><\/span> Türlerin Kökeni<\/em>’nde, “Jeolojik Kay\u0131tlar\u0131n Yetersizli\u011fi Üzerine<\/em>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 9. bölümde ve “Organik Varl\u0131klar\u0131n Jeolojik Ard\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 Üzerine<\/em>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 10. bölümde, bu konulara ili\u015fkin önemli tespitlerde bulundu. Özellikle volkanik kraterleri ve kayalar\u0131 inceleyen Darwin, onlar\u0131n mineralojik yap\u0131lar\u0131n\u0131 anlamaya çal\u0131\u015ft\u0131. Bu arada baz\u0131 volkanik adalarda deniz canl\u0131lar\u0131na ait fosiller buldu ve k\u0131ta hareketleri üzerinde durarak, bu ilginç olguyu, böyle adalar\u0131n geçmi\u015fte daha bat\u0131k durumda olmas\u0131na yordu. 20 \u015eubat 1835’teki Büyük \u015eili Depremine tan\u0131k olan Darwin, sonradan The Voyage of the Beagle<\/em> [Beagle Yolculu\u011fu] adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n koca bir bölümünü, her anlamda çok etkileyici buldu\u011fu bu do\u011fal felakete ay\u0131rd\u0131. Yörenin do\u011fa tarihi ile jeolojisi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dikkat çeken bu ve buna benzer pek çok olguyu gözlemleme f\u0131rsat\u0131 bulan Darwin, daha sonra kuram\u0131n\u0131 olu\u015ftururken onlardan çokça yararlanacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

 <\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim kayna\u011f\u0131:<\/strong> Darwin Online<\/a><\/span><\/p>\n

    De\u011fi\u015fen ya\u015fam ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flayamayan türlerin yeryüzünden silinmesi anlam\u0131na gelen tükenme<\/em>, Darwin’in önemle üzerinde durdu\u011fu bir di\u011fer konuydu. Kuram\u0131 için çok önemli olan bu olguya de\u011finirken, bir yandan da ince ele\u015ftiriler yap\u0131yordu:<\/span> <\/p>\n

“Türlerin ve toplu tür gruplar\u0131n\u0131n tükenmesi, do\u011fal seçilim ilkesinin adeta kaç\u0131n\u0131lmaz bir sonucu olup, organik dünyan\u0131n tarihinde önemli bir yer tutar; çünkü yeni ve iyile\u015ftirilmi\u015f formlar, daima eski olanlar\u0131n yerini almaktad\u0131r. Ama bilgisizli\u011fimiz öyle derin ve önyarg\u0131lar\u0131m\u0131z da öyle fazlad\u0131r ki, bir organik varl\u0131\u011f\u0131n tükendi\u011fini ö\u011frendi\u011fimizde hayrete dü\u015fer ve buna yol açan etkeni görmedi\u011fimiz için, aç\u0131klama olarak tüm dünyay\u0131 \u0131ss\u0131z b\u0131rakan felaketlerden medet umar veya ya\u015fam biçimlerinin dayanma sürelerine ili\u015fkin yasalar icat ederiz!” [14]<\/sup><\/span><\/em><\/span> <\/p>\n

   Bu sat\u0131rlarda, Darwin’in bir zamanlar kendisinin de benimsedi\u011fi yayg\u0131n görü\u015fü nas\u0131l sorgulad\u0131\u011f\u0131n\u0131 görebiliriz. O dönemde ya\u015fam\u0131\u015f ço\u011fu do\u011fa bilgini gibi Darwin de, canl\u0131lar\u0131n tek bir ilahi müdahaleyle ve hiç de\u011fi\u015fmeyecek (veya evrimle\u015fmeyecek) biçimde yarat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funa inan\u0131yordu. Ama evrim kuram\u0131 için gerekli olan veriler do\u011fa bilimlerinin bütünsel çat\u0131s\u0131 alt\u0131nda yava\u015f yava\u015f birikirken, Darwin’in türlerin asl\u0131nda de\u011fi\u015febilir<\/em> oldu\u011fu yönündeki görü\u015fü de yava\u015f yava\u015f \u015fekillenmeye ba\u015fl\u0131yordu. Darwin, bu konudaki dü\u015füncelerini okura \u015föyle aktar\u0131r:<\/span> <\/p>\n

“<\/em>Türlerin de\u011fi\u015fmez olmad\u0131\u011f\u0131na; aksine her türün onayl\u0131 varyeteleri nas\u0131l o türün torunlar\u0131ysa, ayn\u0131 cinslere mensup olduklar\u0131 söylenen türlerin de ço\u011fu zaman tükenmi\u015f olan ba\u015fka bir türün do\u011frudan torunlar\u0131 oldu\u011funa bütünüyle ikna oldum. Dahas\u0131 Do\u011fal Seçilimin, de\u011fi\u015fimin tek de\u011filse de en önemli yolu oldu\u011funa hiç ku\u015fkum kalmad\u0131.” [15]<\/sup><\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Beagle<\/em> yolculu\u011funun meyvelerini toplama zaman\u0131…<\/h3>\n

Galapagos’tan 20 Ekim 1835 tarihinde ayr\u0131lan Beagle<\/em>, Ocak 1836’da Avustralya’ya ve alt\u0131 ay sonra da Ümit Burnuna ula\u015ft\u0131. Buradan tekrar Atlas Okyanusuna aç\u0131larak, baz\u0131 ölçümleri tamamlamak üzere k\u0131sa süreli\u011fine Brezilya’ya döndü ve 2 Ekim 1836’da \u0130ngiltere’ye ula\u015farak yolculu\u011funu tamamlad\u0131. Darwin, dönü\u015fünde Londra’ya yerle\u015fti ve toplad\u0131\u011f\u0131 örnekleri incelenmek ve s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmak üzere ilgili uzmanlara sundu. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anatomi, morfoloji, embriyoloji, taksonomi, co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131m ve paleontoloji ile ilgili konular\u0131n, türlerin de\u011fi\u015fmez<\/em> oldu\u011fu inanc\u0131n\u0131n b\u0131rak\u0131lmas\u0131yla a\u015f\u0131labilece\u011fini anlayan Darwin, ortak bir atadan gelen türlerin, do\u011fal seçilim<\/em> (ve sonraki kitab\u0131nda daha kapsaml\u0131 olarak ele alaca\u011f\u0131 e\u015feysel seçilim<\/em>) yoluyla de\u011fi\u015ferek farkl\u0131 türlere dönü\u015ftü\u011fünü çok iyi kavram\u0131\u015ft\u0131. Bizzat yeti\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 güvercinler ba\u015fta olmak üzere, çe\u015fitli evcil hayvanlarla yürüttü\u011fü deneylerin ve de hayvan ve bitki yeti\u015ftiricilerinden edindi\u011fi bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, evcil üretimlerde ortaya ç\u0131kan yeni soylar\u0131 incelemeye ve kuram\u0131n\u0131n temeli olan seçilim ilkesini<\/em> geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131. Bu konuyu, Türlerin Kökeni<\/em>’nin “Evcille\u015ftirme Etkisinde Çe\u015fitlenme<\/em>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 1. bölümünde ve “Melezlik<\/em>” ba\u015fl\u0131kl\u0131 8. bölümünde ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele ald\u0131.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

\"\" Resim<\/strong>: Darwin’in güvercinleri<\/span><\/p>\n

  <\/p>\n

   \u0130ki y\u0131l sürmesi planlanan, ancak yakla\u015f\u0131k be\u015f y\u0131l süren Beagle<\/em> yolculu\u011funun üç y\u0131l\u0131n\u0131 karada ve on sekiz ay\u0131n\u0131 denizde geçiren Darwin, gezi s\u0131ras\u0131ndaki tüm gözlemlerini özenle kaydetmi\u015fti. Not defterlerindeki bilgiler ve Darwin’in sonradan deneyimlerini de aktard\u0131\u011f\u0131 günlükler, uzmanlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131rma sonuçlar\u0131yla birlikte, ilk bas\u0131m\u0131 1839’da yay\u0131mlanan Journal and Researches<\/em><\/a> adl\u0131 kitab\u0131n temelini olu\u015fturdu. Bu kitap Darwin’in ölümünden sonra 1903’te Voyage of the Beagle<\/em>[16]<\/sup><\/em> [Beagle Yolculu\u011fu, 1905] <\/span><\/span>ad\u0131yla yeniden yay\u0131mland\u0131. Darwin kitab\u0131n ilk bas\u0131m\u0131nda jeolojiye a\u011f\u0131rl\u0131k verdi; ama 1845’teki gözden geçirdi\u011fi ikinci bas\u0131m\u0131nda, de\u011fi\u015fen görü\u015fleri çerçevesinde yapt\u0131\u011f\u0131 eklemelerle do\u011fa tarihini ön plana ç\u0131kard\u0131. Böylece evrim kuram\u0131n\u0131n ve Türlerin Kökeni<\/em>’nin ayak sesleri iyiden iyiye duyulmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/span> <\/p>\n

   Darwin 1842-1846 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, yolculu\u011fa ili\u015fkin gözlemlerini aktard\u0131\u011f\u0131 üç kitap ve çok say\u0131da bilimsel makale yay\u0131mlad\u0131. 1842’de yay\u0131mlanan kitab\u0131 Coral Reefs<\/em> [Mercan Resifleri][17]<\/sup><\/span><\/em> Darwin’in ilk monograf\u0131yd\u0131 ve gözlemden ç\u0131kar\u0131m yapma ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 en güzel sergiledi\u011fi kitaplar\u0131ndan biriydi. Mercan resifleri, 1830’larda bilim dünyas\u0131nda çok tart\u0131\u015f\u0131lan canl\u0131 bir konuydu ve Darwin’in bu konuda bir kuram\u0131 vard\u0131: Kitab\u0131nda ustal\u0131kl\u0131 bir dille, mercan resiflerinin ve atol halkalar\u0131n\u0131n nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu aç\u0131kl\u0131yor; bunun ancak uzun bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda ve kademeli olarak gerçekle\u015febilece\u011fini savunuyor; bu yolla da, canl\u0131lar\u0131n evrimine<\/em> göz k\u0131rp\u0131yordu. Darwin’in bu konudaki görü\u015flerinden birço\u011fu, ancak 1950’li y\u0131llarda nükleer testler için yap\u0131lan derin kaz\u0131lardan elde edilen bulgularla do\u011frulanm\u0131\u015ft\u0131r. Mercan resiflerinin nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu  anlayan ilk ki\u015finin Darwin oldu\u011funu belirten Richard Dawkins, konuyu Atalar\u0131n Hikayesi<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda \u015föyle özetler:<\/span> <\/p>\n

“\u0130lk bilimsel kitab\u0131 (gezi kitab\u0131 <\/em>Beagle Yolculu\u011fu), daha otuz üç ya\u015f\u0131ndayken yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 mercan resifleri üzerine bir metindi. Sorunun ortaya konulmas\u0131 veya çözümüyle ilgili bilginin ço\u011funa ula\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Darwin sorunu bugün gördü\u011fümüz \u015fekliyle ortaya koymu\u015ftur. Darwin, mercan resifleriyle ilgili kuram\u0131nda, daha sonra do\u011fal seçilim ve cinsel seçilim kuramlar\u0131nda olaca\u011f\u0131 gibi, gerçekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ölçüde ileri görü\u015flüydü.” [18]<\/sup><\/span><\/em><\/span> <\/em><\/p>\n

   Darwin, bu çal\u0131\u015fmas\u0131yla bilim dünyas\u0131ndan büyük övgüler ald\u0131, meslekta\u015flar\u0131n\u0131n gözünde daha da itibar kazand\u0131 ve 1864’te Copley madalyas\u0131yla[19] <\/sup><\/span><\/em>ödüllendirildi. Ayn\u0131 dönemde, “de\u011fi\u015ferek türeme”<\/em> kuram\u0131 üzerinde çal\u0131\u015fmay\u0131 sürdürdü. 1842’de yazmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 35 sayfal\u0131k özeti 1844’te bir taslak biçiminde geni\u015fletti ve Türlerin Kökeni<\/em>’nin ilk paragraf\u0131nda kendisinin de belirtti\u011fi gibi, “<\/em>O günden bugüne dek hiç ara vermeden ayn\u0131 konuyu incelemeye” <\/em>devam etti. “Ayn\u0131 türün varyeteleri ve ayn\u0131 cinsin türleri aras\u0131nda görülen böylesine daimi ve büyük bir fark miktar\u0131n\u0131, sadece \u015fansla aç\u0131klamak mümkün de\u011fildir.” [20]<\/sup> <\/span><\/em>diyen Darwin, bu fark miktar\u0131n\u0131 Karakter Iraksamas\u0131<\/em> diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir ilkeyle Varolu\u015f Mücadelesi<\/em> üzerinden aç\u0131kl\u0131yordu. 19. yüzy\u0131l\u0131n en önemli bitki uzmanlar\u0131ndan Asa Gray’e yazd\u0131\u011f\u0131 ve fikirlerinin kapsaml\u0131 bir özetini içeren mektuplardan anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Eylül 1857’de \u0131raksama<\/em> ilkesini de kuram\u0131na eklemi\u015f durumdayd\u0131.<\/span> <\/p>\n

   1858 y\u0131l\u0131nda, o s\u0131rada Malezya Tak\u0131madalar\u0131n\u0131n do\u011fa tarihini inceleyen ve türlerin kökeni üzerine kendisiyle a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 genel sonuçlara varm\u0131\u015f olan \u0130ngiliz do\u011fa bilgini Alfred Russel Wallace, ona kendi görü\u015flerini aktard\u0131\u011f\u0131 bir hat\u0131rat yollad\u0131. Darwin, Wallace ile yak\u0131n görü\u015flerde olmalar\u0131ndan duydu\u011fu memnuniyeti \u015fu sözleriyle ifade etti: <\/span>“Bundan daha çarp\u0131c\u0131 bir tesadüf olamaz …. Wallace, benim 1842 tarihli denememi okumu\u015f olsayd\u0131, bundan daha isabetli bir özet sunamazd\u0131!”<\/em> Wallace’\u0131n baz\u0131 fikirleri Darwin’inkilerden farkl\u0131 olsa da (örne\u011fin Wallace çevresel de\u011fi\u015fim üzerinde dururken, Darwin bireysel çe\u015fitliliklerin alt\u0131n\u0131 çiziyordu), Wallace’\u0131n görü\u015fleri ona kuram\u0131n\u0131 yay\u0131mlamas\u0131 konusunda büyük bir ilham verdi, hatta <\/span>Türlerin Köken<\/em>i’nde belirtti\u011fi gibi, onu <\/span>“te\u015fvik etti.” <\/em>Darwin, Wallace’\u0131n yollad\u0131\u011f\u0131 hat\u0131rat\u0131 (onun ricas\u0131yla) Lyell’a iletti. Lyell ve Darwin’in 1844’te yazd\u0131\u011f\u0131 denemeyi de okumu\u015f olan J. D. Hooker, Darwin ile Wallace aras\u0131nda bir çeki\u015fme veya yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lma olmamas\u0131 için, 1 Temmuz 1858’de Londra’daki <\/span>Linneaus Cemiyetinde<\/em> ikisinin de henüz yay\u0131mlanmam\u0131\u015f olan çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir okumas\u0131n\u0131 yapt\u0131.<\/span>[21]<\/sup><\/span><\/em> Bu dönemde pek çok dostu, 1838’den beri geli\u015ftirdi\u011fi görü\u015flerini içeren özeti yay\u0131mlamak konusunda hala çekingen davranan Darwin’i, çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir an önce duyurmas\u0131 konusunda zorluyordu. \u0130\u015fte bu <\/span>özet<\/em>, bugüne kadar yaz\u0131lm\u0131\u015f en önemli kitaplardan birisi olacakt\u0131.<\/span> <\/p>\n

Türlerin Kökeni yay\u0131mlan\u0131yor<\/h3>\n

    <\/span><\/em><\/strong><\/span>   1859 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131na gelindi\u011finde, Darwin’in hala özet<\/em> olarak gördü\u011fü çal\u0131\u015fmas\u0131 koca bir kitaba dönü\u015fmü\u015ftü. Yay\u0131mc\u0131 John Murray, Darwin’in kendi deyimiyle “geleneksel görü\u015flerden hayli uzak olan”<\/em> kitab\u0131n\u0131, daha elyazmalar\u0131n\u0131 bile okumadan basmay\u0131 memnuniyetle kabul etti. Darwin 5 Nisanda, kitab\u0131n\u0131n ilk üç bölümünü  Murray’e iletti. Mütevazili\u011fi ile bilinen Darwin, yeterince kaynak ve referans veremedi\u011fi için<\/em> kitab\u0131n isminde “özet” kelimesinin geçmesini istemi\u015f, ancak John Murray’in itiraz\u0131 üzerine mevcut ismine raz\u0131 olmu\u015ftu.[22]<\/sup><\/span><\/em><\/span> <\/p>\n

  Böylece Türlerin Kökeni<\/em>, 24 Kas\u0131m 1859<\/strong> tarihinde, 502 sayfadan ve on dört bölümden olu\u015fan ilk bask\u0131s\u0131n\u0131 yapt\u0131. Darwin’in kitaba ekledi\u011fi tek görsel, canl\u0131lara ait farkl\u0131 soy hatlar\u0131n\u0131n dallara ayr\u0131larak çe\u015fitlenmesini, türle\u015fmesini ve tükenmesini gösteren bir a\u011faç \u015femas\u0131yd\u0131. Kitab\u0131n temelini olu\u015fturan “Do\u011fal Seçilim” <\/em>ba\u015fl\u0131kl\u0131 4. bölüme ekledi\u011fi bu \u015femay\u0131, bölüm sonunda \u015fu metaforla betimliyordu:<\/span> <\/p>\n

“Tomurcuklar\u0131n büyüme yoluyla taze tomurcuklara boy vermesi ve bu tomurcuklardan yeterince dinç olanlar\u0131n, dallanarak daha c\u0131l\u0131z dallar\u0131 her yandan bask\u0131lamas\u0131 gibi, ulu Ya\u015fam A\u011fac\u0131n\u0131n da bunu üreme yoluyla, yerkabu\u011funu ölü ve k\u0131r\u0131k dallar\u0131yla doldurarak ve durmaks\u0131z\u0131n dallanan o güzelim kollar\u0131yla yeryüzünü kaplayarak yapt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum.” <\/em>[23]<\/sup><\/em><\/span> <\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/em><\/span><\/p>\n

    Böylece Darwin, 1838 y\u0131l\u0131nda büyük ölçüde tamamlanm\u0131\u015f olan kuram\u0131n\u0131, ancak yirmi y\u0131l sonra yay\u0131mlayabilmi\u015fti. Ama sonradan kaleme ald\u0131\u011f\u0131 otobiyografisinde, bu gecikmeden hiç de \u015fikayetçi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Bu süre zarf\u0131nda kuram\u0131n\u0131 daha da geli\u015ftirdi\u011fini, yeni gözlemler ve bulgular derledi\u011fini, üzerinde durulmas\u0131 gereken belirli konular\u0131 derinlemesine de\u011ferlendirme f\u0131rsat\u0131 buldu\u011funu ve dolay\u0131s\u0131yla karar\u0131nda “hiç de aceleci davranmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131”<\/em> umdu\u011funu ifade etti. Bu gecikmenin alt\u0131nda, Darwin’in bilimsel titizli\u011fi ve Beagle<\/em> yolculu\u011fundan sonra ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 kadar, birazdan de\u011finece\u011fim gibi, dindar meslekta\u015flar\u0131n\u0131 ve e\u015fini üzmekten çekinmi\u015f olmas\u0131 da yatar.<\/span> <\/p>\n

   Evrim kuram\u0131 dönemin yaln\u0131zca bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan de\u011fil, önemli dü\u015fünürleri taraf\u0131ndan da yo\u011fun bir ilgiyle kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Darwin’in do\u011fadaki sa\u011fkal\u0131m ve mücadele konusundaki görü\u015fleri, Karl Marx’\u0131n s\u0131n\u0131f mücadelesi konusundaki görü\u015fleriyle paralellik gösteriyordu. Dolay\u0131s\u0131yla gerek Marx gerek Engels, evrim kuram\u0131n\u0131n önemini derhal anlam\u0131\u015ft\u0131. Do\u011fa bilimlerindeki geli\u015fmeleri yak\u0131ndan takip eden Engels, Türlerin Kökeni’<\/em>nin birinci bas\u0131m\u0131ndan birkaç hafta sonra Marx’a yazarak, “\u015eu anda okumakta oldu\u011fum Darwin tek kelimeyle muhte\u015fem. Teleolojinin y\u0131k\u0131lmas\u0131 gereken bir yönü daha kalm\u0131\u015ft\u0131 ve \u015fimdi o da y\u0131k\u0131ld\u0131.” <\/em>demi\u015f; kitab\u0131 ancak bir sene sonra okuma f\u0131rsat\u0131 bulan Marx da, Engels’e 19 Aral\u0131k 1860’ta yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta, “Bu kitap, bizim görü\u015fümüzün do\u011fa tarihindeki temelini içermektedir.”<\/em> diye ifade etmi\u015fti.[24]<\/sup><\/span><\/em><\/span> <\/p>\n

   Murray, 1250 adet bas\u0131l\u0131p k\u0131sa sürede tükenen birinci bas\u0131mdan tam bir buçuk ay sonra, kitab\u0131n 3000 nüshadan olu\u015fan ikinci<\/strong> bas\u0131m\u0131n\u0131 yay\u0131mlad\u0131. Darwin ikinci bas\u0131mda baz\u0131 düzeltmeler yapt\u0131, dindar çevrelerden gelen itirazlara yan\u0131t te\u015fkil eden bir al\u0131nt\u0131 koydu ve kitab\u0131n son cümlesine,“Yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan”<\/em> ifadesini ekledi.[25]<\/sup><\/em><\/span> Onun otobiyografisini veya mektuplar\u0131n\u0131 okumu\u015f ve onu tan\u0131m\u0131\u015f olan herkes, bir materyalist ve agnostik olan Darwin’in bu eklemeyi neden yapt\u0131\u011f\u0131 konusunda hemfikirdir: Örne\u011fin 20. yüzy\u0131l\u0131n en önemli biyologlar\u0131ndan biri olan ve evrim kuram\u0131na önemli katk\u0131lar\u0131 bulunan Ernst Mayr, One Long Argument: Charles Darwin and the Genesis of Evolutionary Thought (1991) <\/em>adl\u0131 kitab\u0131nda, Darwin’in bu eklemeyi “kamuoyunu ve e\u015fini yat\u0131\u015ft\u0131rmak için<\/em>” yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 söyler. Nitekim kimilerine göre Darwin, evrim kuram\u0131yla Tanr\u0131y\u0131 öldürmü\u015f<\/em> ve Eski Ahit’in Yarat\u0131l\u0131\u015f<\/em> (Genesis) bölümünü tümüyle geçersiz k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/em> Beklenen oldu ve Kilise 1860 y\u0131l\u0131nda, yani kitab\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131ndan hemen bir y\u0131l sonra, Charles Darwin ve evrimciler ile mücadele etmeye ba\u015flad\u0131.<\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim: <\/strong>José Antonio Zapata<\/span><\/p>\n

Darwin, eseri üzerinde çal\u0131\u015fmay\u0131 sürdürüyor…<\/h3>\n

   Darwin bu süreçte bo\u015f durmad\u0131. Edindi\u011fi yeni bilgilerle eserinin bilimsel altyap\u0131s\u0131nda birtak\u0131m de\u011fi\u015fiklikler yapt\u0131, kuram\u0131na yöneltilen itirazlara yan\u0131tlar verdi ve gerek cümleleri sadele\u015ftirmek, gerekse baz\u0131 ç\u0131kar\u0131mlar\u0131 vurgulamak ad\u0131na baz\u0131 semantik de\u011fi\u015fikliklere gitti. 1861’de yay\u0131mlanan ve 2000 nüshadan olu\u015fan üçüncü<\/strong> bas\u0131m\u0131n (ve onu izleyen tüm bas\u0131mlar\u0131n) giri\u015f bölümüne, evrim fikrinin k\u0131sa bir tarihçesini içeren An Historical Sketch of the Recent Progress of Opinion on the Origin of Species<\/em> [Türlerin Kökeni üzerine Sunulan Görü\u015flerin Son Dönemde Kaydetti\u011fi ilerlemenin bir Tarihçesi] ba\u015fl\u0131kl\u0131 k\u0131sa bir yaz\u0131 ekledi. Bu bilgilendirici giri\u015f yaz\u0131s\u0131nda, kendi kuram\u0131ndakilere yak\u0131n görü\u015fleri savunmu\u015f olan Lamarck, Geoffroy Saint-Hilaire, Dr. W. C. Wells, William Herbert, <\/em>Patrick Matthew, C. L. von Buch, C.S.Rafinesque, <\/em>S. S. Haldeman, J. d’Omalius d’Halloy, Richard Owen, Alfred Russel Wallace, M. Isidore Geoffroy Saint Hilaire, Herbert Spencer, Henry Freke, Charles Victor Naudin, H. von Keyserling, H. Schaaffhausen, M. Lecoq, Peder Baden Powell, Thomas Henry Huxley (Darwin’in en büyük destekçisi), Von Baer ve J. Dalton Hooker gibi isimleri anarak, onlar\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131 üzerine k\u0131sa de\u011ferlendirmeler yapt\u0131. Ayr\u0131ca Aristoteles’in bir al\u0131nt\u0131s\u0131na yer verdi; onun, do\u011fal seçilim ilkesinin izlerini ta\u015f\u0131yan görü\u015flere sahip oldu\u011funu, ama bu ilkeyi tam anlam\u0131yla kavrayamad\u0131\u011f\u0131n\u0131n da aç\u0131k oldu\u011funu belirtti.<\/span> <\/span><\/p>\n

   Yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 gün çok satan kitaplar listesine giren Türlerin Kökeni<\/em>, yazar\u0131 hayattayken 12.750 nüshadan olu\u015fan toplam alt\u0131 bask\u0131 (1859-1250<\/em>, 1860-3000<\/em>, 1861-2000<\/em>, 1866-1500<\/em>, 1869-2000<\/em>, 1872-3000 nüsha<\/em>) yapt\u0131. 1901 y\u0131l\u0131nda kitab\u0131n telif haklar\u0131n\u0131n süresi doldu\u011funda, özgün formatta 56.000 ve popüler bas\u0131mda 48.000 nüshas\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015f; ama bu süreçte pek çok yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya da maruz kalm\u0131\u015ft\u0131. Bunlardan en önemli buldu\u011fum birkaç\u0131na de\u011finmek isterim. Öncelikle kitab\u0131n ismi, Do\u011fal<\/em> Seçilim veya Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 Irklar\u0131n Korunmas\u0131 Yoluyla Türlerin Kökeni<\/em> yerine ço\u011fu zaman Türlerin Kökeni<\/em> (The<\/em> Origin of Species<\/em>, hatta bazen sadece Origin<\/em>) diye k\u0131salt\u0131larak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için (ki 1872’deki alt\u0131nc\u0131 bas\u0131m\u0131, bu k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f isimle yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r), evrim kuram\u0131 kimi zaman hatal\u0131 olarak, ilk canl\u0131n\u0131n nas\u0131l ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 aç\u0131klayan bir kuram gibi anla\u015f\u0131ld\u0131. Oysa Darwin’in de pek çok kez vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, evrim kuram\u0131 ilk canl\u0131n\u0131n kökenini de\u011fil, tüm canl\u0131 türlerinin uzun jeolojik ça\u011flar içinde nas\u0131l ortak bir kökenden<\/em> de\u011fi\u015ferek türedi\u011fini<\/em> aç\u0131kl\u0131yordu. Burada bir olu\u015fum ân\u0131 de\u011fil, bir süreç<\/em> söz konusuydu; ama bu ayr\u0131m ço\u011fu zaman gözden kaç\u0131yordu. S\u0131k\u0131nt\u0131 yaratan bir di\u011fer ifade de, Darwin’in 1869’daki be\u015finci<\/strong> bask\u0131ya, Spencer’a at\u0131fta bulunarak ekledi\u011fi bir cümleydi: “En uyumlu olanlar\u0131n hayatta kalmas\u0131<\/em>”. Bu, Herbert Spencer’\u0131n Principles of Biology<\/em> ([Biyolojinin \u0130lkeleri], 1864) adl\u0131 kitab\u0131nda geçen bir ifadeydi ve Darwin’in ölümünden sonra, biyolojik evrim kuram\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f disiplinlere uygulanmas\u0131yla Sosyal darvinizm gibi ak\u0131mlar\u0131n do\u011fmas\u0131na yol açacakt\u0131. Kitab\u0131n isminde geçen “ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 \u0131rklar\u0131n korunmas\u0131<\/em>” deyimi de, ileride \u0131rkç\u0131 söylemlerin dayana\u011f\u0131 olarak kullan\u0131lmaya aç\u0131kt\u0131. Oysa bir monogenist<\/em> olan ve evrim kuram\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da monogenizme<\/em> (tüm insanlar\u0131n ortak bir kökenden geldi\u011fini savunan teori) en büyük deste\u011fi sunan Darwin, “\u0131rk” kelimesini “bir türün varyeteleri” anlam\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek çok kez belirtmi\u015fti.  <\/span> <\/span><\/p>\n

   Darwin’in, evrim<\/em> kelimesini kullanmaktan kaç\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131 ilginçtir. Varsay\u0131mlar\u0131n\u0131 sa\u011flam temellere dayand\u0131rmay\u0131 ilke edinmi\u015f biri olarak, alt\u0131nc\u0131<\/strong> bas\u0131ma kadar “evolution<\/em>” (evrim) kelimesini hiç kullanmam\u0131\u015f; onun yerine de\u011fi\u015fim<\/em>, uyarlan\u0131m<\/em>, çe\u015fitlenme<\/em>, farkl\u0131la\u015fma<\/em> gibi kelimeleri tercih etmi\u015ftir. Onun türevi olan “evolved<\/em>” (evrimle\u015fmi\u015f) kelimesi ise, ilk bask\u0131dan itibaren kitab\u0131n son cümlesinin son kelimesinde yaln\u0131zca bir kez geçer. Stephen Jay Gould’a göre Darwin, evrim kelimesinden “hem kendi inançlar\u0131na kar\u015f\u0131t olan teknik anlam\u0131 yüzünden hem de konu\u015fulan dildeki anlam\u0131n\u0131n içerdi\u011fi kaç\u0131n\u0131lmaz <\/em>ilerleme dü\u015füncesinden rahats\u0131z oldu\u011fu için”<\/em> uzak durmu\u015ftur.[26]<\/sup><\/span><\/em> Ama alt\u0131nc\u0131 bask\u0131ya gelindi\u011finde kuram\u0131na olan güveni daha da artan Darwin, G. Jackson Mivart’\u0131n do\u011fal seçilim ilkesinin metafizik ö\u011feler içerdi\u011fi yönündeki ele\u015ftirilerine de cevaben, hem mevcut argümanlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek kitaba önemli eklemeler yapm\u0131\u015f hem de ilk kez evrim<\/strong> (iki kez evrimci<\/em>, alt\u0131 kez evrimle\u015fmek<\/em>, sekiz kez evrim<\/em>) kelimesini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca birçok okurun kitapta geçen baz\u0131 terimleri anlayamad\u0131\u011f\u0131ndan yak\u0131nmas\u0131 üzerine, be\u015finci bas\u0131ma W. S. Dallas taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f kapsaml\u0131 bir sözlük (Temel Bilimsel Terimler Sözlü\u011fü<\/em>) de eklemi\u015ftir.  <\/span> <\/span><\/p>\n

   Darwin’in kuram\u0131 ve argüman\u0131, hayat\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi 1882 y\u0131l\u0131nda, bütünüyle de\u011filse de büyük ölçüde kabul edilmi\u015f durumdayd\u0131. Ama evrimsel süreçlerin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi, genlerin kimyasal temeli olan kromozomal DNA’n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131na kadar tam olarak anla\u015f\u0131lamayacakt\u0131.<\/span><\/p>\n

Darwin’in çizdi\u011fi yol haritas\u0131<\/h3>\n


   Gezegenimizdeki tüm canl\u0131lar\u0131n uzaktan veya yak\u0131ndan birbirleriyle akraba olmas\u0131 fikri, bugün bile ço\u011fu insan kabullenmekte zorlansa da bir do\u011fa gerçe\u011fini yans\u0131t\u0131r ve bu özelli\u011fiyle insanl\u0131k için çok yönlü bir esin kayna\u011f\u0131d\u0131r. Do\u011fal seçilim yoluyla evrim kuram\u0131 ve ona e\u015flik eden <\/span>de\u011fi\u015ferek türeme,<\/em> kademeli de\u011fi\u015fme<\/em>, <\/span>geçi\u015f türü,<\/em> ortak ata,<\/em> karakter<\/em> \u0131raksamas\u0131, e\u015feysel seçilim, körelmi\u015f organlar <\/em>vb yeni kavramlar, biyolojiye ve evrene dair yepyeni bir bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131 sunmu\u015ftur. Bu kavramlar, Darwin’in ça\u011fda\u015flar\u0131 için al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131kt\u0131r ve ki\u015fisel inançlar\u0131 zedeleyebilece\u011fi dü\u015fünülen, hatta bugün bile ki\u015fisel tepkilere yol açabilen keskin anlamlar içerir. Bu nedenle dönemin yayg\u0131n kan\u0131lar\u0131na meydan okuyarak biyolojiyi yepyeni bir temele oturtan evrim kuram\u0131, ortaya kondu\u011fu günden bu yana bilim dünyas\u0131n\u0131n en çok alk\u0131\u015flanan, ama ayn\u0131 zamanda da en çok sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan fikirlerinden biri olmu\u015ftur. Ya\u015fayan en ünlü filozoflardan biri olan Daniel Dennett, bunu \u015föyle özetler: <\/span>“Do\u011fal seçilim yoluyla evrim fikri, tek bir darbeyle ya\u015fam\u0131n anlam ve amac\u0131n\u0131 uzay ve zaman, neden ve sonuç, düzenek ve fizik yasas\u0131 alanlar\u0131 ile birle\u015ftirmi\u015ftir. Bu yaln\u0131zca harikulade bir bilimsel dü\u015fünce de\u011fil, ayn\u0131 zamanda da tehlikeli bir dü\u015füncedir.” [27]<\/sup><\/span><\/em> <\/em><\/span><\/p>\n

   Darwin, “Bir varsay\u0131m ne kadar ho\u015fuma giderse gitsin (ki her konuyla ilgili bir varsay\u0131m üretmekten kendimi alamam), gerçekler bu varsay\u0131m\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda ne zaman yer alsa, ondan vazgeçebilmek için zihnimi her zaman özgür k\u0131lmaya çabalam\u0131\u015f\u0131md\u0131r.” [28]<\/sup> <\/span><\/em>diyerek, kuram\u0131na yöneltilebilecek her türlü ele\u015ftiriye aç\u0131k oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda kendisinin de yan\u0131tlayamad\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 sorular\u0131, kitab\u0131n\u0131n “Kurama \u0130li\u015fkin S\u0131k\u0131nt\u0131lar<\/em>” adl\u0131 6. bölümünde ele alm\u0131\u015f ve tüm bu s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n nas\u0131l a\u015f\u0131labilece\u011fini anlatarak, gelece\u011fin bilim insanlar\u0131na bir yol haritas\u0131 çizmi\u015ftir. Onun öne sürdü\u011fü varsay\u0131mlardan birço\u011fu günümüzde do\u011frulanm\u0131\u015f, baz\u0131 hatal\u0131 varsay\u0131mlar\u0131 güncel bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda düzeltilmi\u015f ve ortaya koydu\u011fu ço\u011fu argüman, üzerlerine eklenen yeni bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bilimin kolektif çat\u0131s\u0131 altnda geli\u015ftirilmi\u015ftir. Türlerin Kökeni<\/em>’nin son bölümünde özellikle yeni yeti\u015fecek bilim insanlar\u0131na seslenerek,“Uzak gelecekte, çok daha ilginç ara\u015ft\u0131rmalara yönelik yeni alanlar\u0131n aç\u0131laca\u011f\u0131na inan\u0131yorum.” [29]<\/sup><\/span><\/em> diyen Darwin, bu konuda da hakl\u0131 ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdi, bu sürece k\u0131saca göz atal\u0131m. <\/em><\/span><\/p>\n

 <\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Genetik bilimi do\u011fuyor<\/h3>\n

   Gregor Mendel’in, bitki melezlenmesi ve genetik kal\u0131t\u0131m üzerine yazd\u0131\u011f\u0131 1866 tarihli makalesi, ancak 1900’de (yani Darwin’in ölümünden on sekiz y\u0131l sonra) tan\u0131n\u0131rl\u0131k kazand\u0131; dolay\u0131s\u0131yla ne Darwin ne de Mendel birbirlerinin çal\u0131\u015fmalar\u0131ndan haberdar olabildi. O dönemde, karakterlerin kal\u0131t\u0131m\u0131 ve bir aile, kabile veya tür kapsam\u0131ndaki da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 gözlemlenebilmi\u015f olmakla birlikte, bu olgular bilimsel terimlerle aç\u0131klanam\u0131yor; canl\u0131lar aras\u0131ndaki embriyolojik benzerliklerin ve kökende\u015f yap\u0131lar\u0131n neden ayn\u0131 \u015fablona göre yap\u0131land\u0131\u011f\u0131 bilinmiyordu. Bu dü\u011fümler, ancak genetik yasalar\u0131n\u0131n ortaya konmas\u0131yla çözümlenecekti. “<\/span>Kavramaya yarayan insan elinin, kazmaya yarayan köstebek elinin, bir musurun küreksi yüzgecinin, bir at\u0131n baca\u011f\u0131n\u0131n ve bir yarasan\u0131n kanad\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u015fablona göre yap\u0131lanm\u0131\u015f olmas\u0131ndan ve ayn\u0131 göreli konumlarda benzer kemikler içermesinden daha hayret verici ne olabilir?” [30]<\/sup><\/span><\/em> diye sorgulayan ve do\u011fal seçilimin bir <\/span>kal\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131na<\/em> ihtiyaç duydu\u011funu bilen Darwin, DNA’n\u0131n ke\u015ffini adeta öngörmü\u015ftü.<\/span> <\/p>\n

   1920’de Ronald Fisher, J. B. S. Haldane ve Sewall Wright gibi popülasyon genetikçileri, Darwin’in do\u011fal seçilime dayanan çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 Mendel’in geneti\u011fi ile birle\u015ftirerek, Modern Evrimsel Sentezi<\/em> (Neo-darvinizm<\/em>) ortaya koydu. Modern sentez kapsam\u0131nda, G. G. Simpson gibi paleontologlar\u0131n makroevrimi belgelemesiyle, makroevrimin k\u0131sa süreli mikroevrimsel süreçlerle nas\u0131l uyumlu oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131.[31]<\/sup><\/span><\/em> \u0130lk kez 1869’da F. Miescher taraf\u0131ndan ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan ve 1953’te de çift sarmal yap\u0131s\u0131 ke\u015ffedilen DNA, evrim kuram\u0131 için güçlü bir destek sa\u011flad\u0131. Bu ba\u011flamda J. Watson, R. Franklin ve M. Wilkins ile birlikte bu ke\u015ffe imza atarak 1962 Nobel Fizyoloji veya T\u0131p Ödülünü kazanan Francis Crick’in sözleri, hiçbir çarp\u0131tmaya veya yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya mahal vermeyecek kadar aç\u0131kt\u0131: “Bence DNA’n\u0131n en önemli özelli\u011fi, do\u011fal seçilim yoluyla evrim kuram\u0131na kan\u0131t te\u015fkil ediyor olmas\u0131d\u0131r.”<\/em><\/span> <\/em><\/p>\n

   Böylece Türlerin Kökeni, <\/em>genetik bilimine ve ondan beslenen tüm bilim dallar\u0131na, Darwin’in öngördü\u011fü ve de umdu\u011fu gibi ilham kayna\u011f\u0131 oldu.<\/span> <\/p>\n

\u015eiir gibi bir bilim kitab\u0131 <\/h3>\n

   D<\/span>arwin, Türlerin Kökeni<\/em>’nin dünyadaki tüm bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan okunabilecek bir kaynak olmas\u0131n\u0131 istiyordu. Onun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dönemde on bir dile (Danca, Felemenkçe, Frans\u0131zca, Almanca, Macarca, \u0130talyanca, Lehçe, Rusça, S\u0131rpça, \u0130spanyolca ve \u0130sveççe) tercüme edilen dev eseri, ölümünden sonra on sekiz dile daha çevrildi ve biraz önce de\u011findi\u011fim gibi önemli geli\u015fmelere öncülük etti.<\/span> <\/span><\/p>\n

   Türlerin Kökeni<\/em>, 19. yüzy\u0131l \u0130ngiliz edebiyat\u0131n\u0131n belirgin izlerini ta\u015f\u0131yan ve dolay\u0131s\u0131yla anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131 hayli zorla\u015ft\u0131ran uzun, karma\u015f\u0131k cümleler içermektedir. Yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dönemde bilimin ve bilim dilinin bugünkü kadar geli\u015fmi\u015f olmamas\u0131 ve bilimsel terimlerin tümel tan\u0131mlar\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131, kitab\u0131n çevirisini de okunmas\u0131n\u0131 da zorla\u015ft\u0131ran etkenlerdir. O dönemde s\u0131n\u0131fland\u0131rma uzmanlar\u0131 aras\u0131nda familya, cins, s\u0131n\u0131f, tür, varyete, \u0131rk<\/em> gibi takson basamaklar\u0131 konusunda fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ya\u015fanm\u0131\u015f; canl\u0131lar yüksek<\/em>, dü\u015fük<\/em>, üstün<\/em> ve a\u015fa\u011f\u0131 <\/em>gibi, anlam\u0131 aç\u0131k olmayan kelimelerle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Darwin, çok belirsiz buldu\u011fu bu kavramlar\u0131, ele\u015ftirdi\u011fi halde kullanmak durumunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Üstelik baz\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar ve Latince isimler de zamanla de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Örne\u011fin Darwin’in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 dönemde “cins” basama\u011f\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015f, ama günümüzde “tür” basama\u011f\u0131na indirilmi\u015f canl\u0131lar vard\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla çevirmenler, çeviri s\u0131ras\u0131nda benim de s\u0131k s\u0131k yapt\u0131\u011f\u0131m gibi, bu de\u011fi\u015fiklikleri belirten ve bilimsel terimleri aç\u0131klayan bol miktarda dipnot yerle\u015ftirme gere\u011fi duymu\u015ftur. Dahas\u0131 baz\u0131 dillerde, özellikle Türkiye gibi bilimin az geli\u015fti\u011fi ülkelerin dillerinde, birçok bitki ve hayvan türünün (ve bilimsel terminolojiye ait ço\u011fu terimin)  kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 da yoktur. Bu anlamda bu önemli eseri, bilginin \u015fimdiki gibi kolay ula\u015f\u0131l\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131 ve internetin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir dönemde Türkçeye kazand\u0131rm\u0131\u015f olan Say\u0131n Öner Ünalan’\u0131 sayg\u0131yla an\u0131yorum. Kendi çeviri sürecimde, hem yabanc\u0131 kaynaklardan ve Ünalan çevirisinden hem de Türlerin Kökeni<\/em>’nin birinci bas\u0131m\u0131n\u0131n James T. Costa taraf\u0131ndan eklenen aç\u0131klamalarla düzenlenmi\u015f versiyonu olan “The Annotated Origin: A Facsimile of the First Edition of On the Origin of Species[32]<\/sup><\/span><\/em> adl\u0131 de\u011ferli kaynaktan çokça yararland\u0131m. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda mesle\u011fimi ilgilendiren t\u0131p kitaplar\u0131ndan, dan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m çe\u015fitli uzmanlar\u0131n görü\u015flerinden ve ku\u015f gözlemcili\u011fi hobimden dolay\u0131 elimde bulunan kaynaklardan da faydaland\u0131m.<\/span> <\/span><\/p>\n

   Kitab\u0131n çeviri ve okuma sürecini zorla\u015ft\u0131ran bir di\u011fer etken de, onun a\u011fdal\u0131 bir dile ve devrik cümle yap\u0131s\u0131na sahip olan Victoria dönemi edebiyat\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Darwin, bir dü\u015fünce zinciri halinde üretti\u011fi argümanlar\u0131n\u0131, bolca noktal\u0131 virgül kullanarak ay\u0131rmay\u0131 uygun bulmu\u015ftur. Bunlar, sonuna geldi\u011finizde ba\u015f\u0131n\u0131 unutabilece\u011finiz kadar uzun ve çevirmeni olarak da, okura kolayl\u0131k olsun diye bölmek isteyebilece\u011finiz türden cümlelerdir. Ama Darwin buna izin vermez. Türlerin Kökeni<\/em>’nde yer alan Çevirmenin Notu<\/em>’nda da belirtti\u011fim gibi, Darwin eserini matematik diliyle yazar gibi yazm\u0131\u015ft\u0131r ve kendinizi vererek okudu\u011funuzda, kusursuz bir matematik formülü gibi size do\u011fru sonucu verecektir. Özellikle ar\u0131lar ve popülasyonlar ile ilgili yaz\u0131lar\u0131nda matemati\u011fe olan ilgisini aç\u0131kça görebildi\u011fimiz, ama kendisini asla iyi bir matematikçi saymayan Darwin, bu yetene\u011fini yaz\u0131m diline geçirmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Kulland\u0131\u011f\u0131 her kelimenin, her virgülün bir anlam\u0131 vard\u0131r ve o çat\u0131da en ufak bir de\u011fi\u015fiklik yaparsan\u0131z, cümlenin tüm t\u0131n\u0131s\u0131 bozulur. Kendi ad\u0131ma bu hatay\u0131 birkaç kez yapt\u0131ktan sonra, Darwin’in sözünden ç\u0131kmamay\u0131 ö\u011frendi\u011fimi söyleyebilirim. Kitab\u0131n bu kendine has düzeni, onun hem çevirisini kolayla\u015ft\u0131ran hem de Darwin’in edebi ustal\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan bir yönüdür. Dolay\u0131s\u0131yla kitab\u0131n dilini a\u011f\u0131r bulabilecek okurlar\u0131n, bahsetti\u011fim bu ayr\u0131nt\u0131y\u0131 da hesaba kataca\u011f\u0131n\u0131 umuyorum. Matematiksel bir titizli\u011fin ürünü olan bu altyap\u0131n\u0131n üzerine, Victoria dönemi edebiyat\u0131n\u0131n o \u015fiirsel üslubu eklendi\u011finde, Darwin her ne kadar eserini bir bilim kitab\u0131 olarak görmese de, ortaya \u015fiir gibi bir bilim kitab\u0131 ç\u0131kar.<\/span> <\/p>\n

Türkiye’de “Türlerin Kökeni”<\/h3>\n

   T\u0131pk\u0131 dünyada oldu\u011fu gibi Türkiye’de de 1850’lerin sonunda tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flanan evrim kuram\u0131, Osmanl\u0131 ve Cumhuriyet Türkiyesi’nde çetrefilli süreçlerden geçti; ama burada tarihsel ayr\u0131nt\u0131lara girmeden, güncel bir örne\u011fi payla\u015fmakla yetinece\u011fim. Darwin’in do\u011fumundan 199 y\u0131l sonraki 2008 y\u0131l\u0131nda ilginç bir geli\u015fme oldu ve Anglikan Kilisesi, yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131yla Darwin’den özür diledi. Kilise, bu yaz\u0131da özet olarak insanlar\u0131n ve kurumlar\u0131n hata yapabilece\u011fini, kilisenin de bundan muaf olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, toplumu ve insanl\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015ftirecek önemli fikirlerin geçmi\u015fte sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131; bu ba\u011flamda Katolik Kilisesi’nin 1633’te Galileo’nun astronomisi konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 hatan\u0131n bir benzerini (1992’de Papa II. John Paul, Kilisenin hatas\u0131n\u0131 kabul etti\u011fini belirten bir bildiri yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r) 1860’ta da Darwin’e yapm\u0131\u015f oldu\u011funu itiraf ediyor ve Darwin’den özür diliyordu. Bat\u0131 dünyas\u0131ndan gelen bu özürden bir y\u0131l sonra, Türkiye’de tam tersi bir geli\u015fme oldu. UNESCO, 200. do\u011fum y\u0131ldönümü nedeniyle tüm dünyada 2009 y\u0131l\u0131n\u0131 “Darwin y\u0131l\u0131” ilan etmi\u015f; TÜB\u0130TAK, Bilim ve Teknik Dergisi’nin Mart say\u0131s\u0131n\u0131n on be\u015f sayfas\u0131n\u0131 ve kapa\u011f\u0131n\u0131 evrim kuram\u0131na ve Darwin’e ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Ama acele bir kararla, o kapak ve on be\u015f sayfal\u0131k Darwin ve Evrim<\/em> eki dergiden kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve derginin Genel Yay\u0131n Yönetmeni i\u015ften al\u0131nd\u0131. Bu, evrimin e\u011fitim müfredat\u0131ndan tümüyle ç\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 amaçlayan ve Türkiye’de bilim e\u011fitimine yap\u0131lan büyük ve gerici bir darbeydi.<\/span><\/p>\n

Her \u015feye ra\u011fmen…<\/h3>\n

Kökeni geçmi\u015fe dayanan ve günümüzde de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sürdüren bilim dü\u015fmanl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen T<\/em>ürlerin Kökeni, <\/em>Öner Ünalan’\u0131n \u0130ngilizce asl\u0131ndan Almanca çevirisiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferli çevirisiyle 1970’te Sol Yay\u0131nlar\u0131ndan, 1976’da da Onur Yay\u0131nlar\u0131ndan yay\u0131mland\u0131. Ünalan çevirisi, Türlerin Kökeni<\/em>’nin 1872’deki son bask\u0131s\u0131 olan alt\u0131nc\u0131 bas\u0131m\u0131ndan; 2017’de Alfa Yay\u0131nlar\u0131ndan ç\u0131kan benim çevirim ise, Darwin’in ilk bas\u0131m\u0131ndaki birkaç küçük dizgi hatas\u0131n\u0131 düzelttikten sonra yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ikinci bas\u0131m\u0131ndan gerçekle\u015ftirilmi\u015ftir. Kitap sonradan yine Ünalan çevirisiyle Evrensel Yay\u0131nlar\u0131ndan (2009) da yay\u0131mland\u0131. Daha önce de belirtti\u011fim gibi Say\u0131n Ünalan’\u0131, bilgiye eri\u015fimin günümüzdekiyle k\u0131yas kabul etmeyecek kadar zor oldu\u011fu bir dönemde bu kitab\u0131 Türkçeye kazand\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131ndan dolay\u0131 kutlamak gerekir. Ama 70’li y\u0131llardan bu yana zenginle\u015fen Türkçeyi, bilimsel terminolojideki geli\u015fmeyi ve toplumun her \u015feye ra\u011fmen bilime biraz daha yakla\u015fm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 hesaba katarak, ben de Alfa Yay\u0131nlar\u0131n\u0131n Türlerin Kökeni <\/em>için yeni bir çevirinin gerekli oldu\u011fu dü\u015füncesine kat\u0131l\u0131yordum. Bu ba\u011flamda hem mesle\u011fimden hem de ki\u015fisel ilgimden dolay\u0131 yak\u0131n oldu\u011fum biyoloji biliminin bu önemli eserini, modern terimlerle ve kullanmaktan kaç\u0131namad\u0131\u011f\u0131m çok say\u0131da aç\u0131klay\u0131c\u0131 dipnotla; Darwin’e olabildi\u011fince sad\u0131k kalarak, ama okuru da dü\u015fünerek, elimden geldi\u011fince anla\u015f\u0131l\u0131r bir dille Türkçeye aktarabilmi\u015f oldu\u011fumu umuyorum.<\/span> <\/p>\n

   Türlerin Kökeni<\/em>’nin yay\u0131mlan\u0131\u015f\u0131n\u0131n 159. y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131m bu yaz\u0131y\u0131, kitab\u0131n son bölümünden bir al\u0131nt\u0131yla noktalamak isterim:<\/span> <\/p>\n

“<\/span>Mizaçlar\u0131 gere\u011fi, aç\u0131klanamayan s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 belirli bulgular\u0131n aç\u0131klanabiliyor olmas\u0131ndan daha önemli sayan kimseler, benim kuram\u0131m\u0131 kesinlikle reddedecektir. Bu kitap, k\u0131vrak bir zekâyla donat\u0131lm\u0131\u015f ve türlerin de\u011fi\u015fmezli\u011finden ku\u015fku duymaya ba\u015flam\u0131\u015f birkaç do\u011fa bilginine ilham verebilir; ama sorunun her iki yüzüne de tarafs\u0131zca bakabilen genç ve yeni nesil do\u011fa bilginlerinin yeti\u015fece\u011fi bir gelece\u011fe de güvenle bak\u0131yorum.”<\/span> [33]<\/sup><\/span><\/em><\/span><\/p>\n

—Charles Darwin  <\/p>\n

AÇIKLAMALI D\u0130PNOTLAR<\/h3>\n
[1]<\/sup><\/em><\/span> <\/em>Charles Darwin, On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life, <\/em>John Murray, Londra 1859. [Do\u011fal Seçilim veya Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 Irklar\u0131n Korunmas\u0131 Yoluyla Türlerin Kökeni,<\/em> çev. Bahar K\u0131l\u0131ç, Alfa Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 1. bs. Eylül 2017, 4. bs. Mart 2018.] Yaz\u0131da verilen al\u0131nt\u0131lar bu bas\u0131mdan aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/div>\n
[2]<\/sup><\/em><\/span> www.darwin-online.org.uk<\/a> Bu yaz\u0131da özellikle tarihsel verilerin kayna\u011f\u0131 olarak s\u0131k s\u0131k yararland\u0131\u011f\u0131m bu siteden, Darwin’in bugüne kadar yay\u0131mlanm\u0131\u015f tüm çal\u0131\u015fmalar\u0131na, birçok elyazmas\u0131na ve ilave dokümana ula\u015f\u0131labilir.<\/span><\/div>\n
[3] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex<\/em> [\u0130nsan\u0131n Türeyi\u015fi ve E\u015feysel Seçilim<\/em>], C. 2, John Murray, Londra 1871,  s.103.<\/span><\/div>\n
[4] <\/sup><\/em><\/span>Darwin “\u0131rk” kelimesini, bir türün içerdi\u011fi varyeteleri tan\u0131mlayan biyolojik bir terim olarak kullan\u0131r.<\/span><\/div>\n
[5] <\/sup><\/em><\/span>Henrika Kuklick, New History of Anthropology<\/em>, Blackwell, 2007, s.227. Ayr\u0131ca bkz<\/em>. Darwin Correspondence Project<\/em>, “206. Mektup<\/a>,” Cambridge University Press, 27 Mart 2018.  <\/span><\/div>\n
[6]<\/sup><\/em><\/span> Charles Darwin, The Autobiography of Charles Darwin, <\/em>Barlow, Nora (ed.), New York: W.W. Norton & Company, 1993 (1958’den tekrar bs.), s. 73.<\/span><\/div>\n
[7] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, Journal of Researches Into the Natural History and Geology of the Countries Visited During the Voyage of H.M.S. Beagle Round the World, <\/em>John Murray, Londra1845, s. 499.<\/span><\/div>\n
[8] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex<\/em> [\u0130nsan\u0131n Türeyi\u015fi ve E\u015feysel Seçilim<\/em>], John Murray, Londra 1871.<\/span><\/div>\n
[9] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 433 ve 436.<\/span><\/div>\n
[10] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, Voyages of the Adventure and Beagle<\/em>, C. 3, Henry Colburns, Londra 1839, s. 454.<\/span><\/div>\n
[11] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, Selected Letters on Evolution and Origin of Species,<\/em> ed. Francis Darwin, Courier Corporation, 1958, s. 60.<\/span><\/div>\n
[12] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 361.<\/span><\/div>\n
[13]<\/sup><\/em><\/span> Darwin Correspondence Project<\/em>, “282. Mektup<\/a>,” Cambridge University Press, 27 Mart 2018,<\/span><\/div>\n
Darwin Correspondence Project<\/em>, 1974 y\u0131l\u0131nda Cambridge Üniversitesinde F. Burkhardt ve S. Smith taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Üniversitenin kendi ar\u015fivinde 9000 ve özel koleksiyonlardan derlenmi\u015f 6000 adet mektup bulunmaktad\u0131r.<\/span><\/div>\n
[14] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 425.<\/span><\/div>\n
[15] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 27-28.<\/span><\/div>\n
[16] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, Narrative of the Surveying Voyages of His Majesty’s Ships Adventure and Beagle,<\/em> Journal and Researches, C.3, Henry Colburn, Londra 1839.<\/span><\/div>\n
[17] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, The Structure and Distribution of <\/em>Coral Reefs<\/em> [Mercan Resiflerinin Yap\u0131s\u0131 ve Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131<\/em>], Smith, Elder and Co., Cornhill 1842.<\/span><\/div>\n
[18]<\/sup><\/em><\/span> Richard Dawkins, Ancestor’s Tale,<\/em> \u0130ngiltere, Houghton Mifflin ve Weidenfeld & Nicolson, 2004 [Atalar\u0131n Hikayesi<\/em>, çev. Ahmet Fethi, 2. bas\u0131m, Hil Yay\u0131n, \u0130stanbul 2008, s. 474-475].<\/span><\/div>\n
[19<\/sup><\/em><\/span>]<\/sup><\/em><\/span> <\/sup><\/em>Copley Madalyas\u0131 tüm disiplinlerden bilim insanlar\u0131 için \u0130ngiltere merkezli Royal Society taraf\u0131ndan verilen bilim ödülüdür. Royal Society taraf\u0131ndan halen verilen en eski ödül olan madalya, muhtemelen dünyan\u0131n da en eski bilim ödülü ünvan\u0131na sahiptir. 1731 y\u0131l\u0131ndan beri her y\u0131l bilim insanlar\u0131na verilmektedir. (<\/span>bkz<\/em>. Wikipedia, <\/span>Copley madalyas\u0131<\/em>.)<\/span><\/div>\n
[20] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 125.<\/span><\/div>\n
[21]<\/sup><\/em><\/span> Darwin, kitaplar\u0131nda Wallace’tan hep övgüyle söz etmi\u015ftir. Ama sonradan spiritualizme kayan ve “evrenin insan ruhunu desteklemek için var oldu\u011funu<\/em>” öne süren Wallace, Darwin’i hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/div>\n
[22]<\/sup><\/em><\/span> Darwin’in önerdi\u011fi isim, An abstract of an Essay on the Origin of Species and Varieties Through Natural Selection <\/em>(Türlerin ve Varyetelerin Do\u011fal Seçilim Yoluyla Kökeni Üzerine Bir Deneme Özeti) olmu\u015ftu.<\/span><\/div>\n
[23]<\/sup><\/em><\/span> Türlerin Kökeni<\/em>, s. 140.<\/span><\/div>\n
[24] <\/sup><\/em><\/span>Luca Basso, Marx and the Common – From Capital to the Late Writings<\/em>, \u0130ng. çev. David Broder, Brill, Boston 2015, s. 65.<\/span><\/div>\n
[25]<\/sup><\/em> <\/span>“Yarat\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015flang\u0131çta birkaç veya tek bir forma üflenmi\u015f çe\u015fitli güçlere sahip oldu\u011funu anlayan; ve bu gezegen sabit kütleçekim yasas\u0131na göre dönmeyi sürdürürken, böylesine basit bir ba\u015flang\u0131çtan, s\u0131n\u0131rs\u0131z say\u0131da en güzel ve en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 formun evrimle\u015fmi\u015f ve evrimle\u015fmekte oldu\u011funu kavrayan bu görü\u015fte ihti\u015fam vard\u0131r.” Türlerin Kökeni<\/em>, s. 438.<\/span><\/div>\n
[26]<\/sup><\/em> <\/span>Stephen Jay Gould, Ever Since Darwin<\/em>, W. W. Norton & Company, New York 1977 [Darwin ve sonras\u0131<\/em>, çev. Ceyhan Temürcü, TÜB\u0130TAK Yay\u0131nlar\u0131, 3. bs., Ankara 2002, s. 21-22].<\/span><\/div>\n
Evrim kuram\u0131n\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 hem ortaya kondu\u011fu dönemde hem de günümüzde zorla\u015ft\u0131ran etkenlerden biri, evrimin ilerleme<\/em> ile özde\u015f tutulmas\u0131d\u0131r; oysa do\u011fal seçilim bir ilerleme doktrini de\u011fildir. Gould bunu \u015föyle aç\u0131klar: “Do\u011fal seçilim kuram\u0131, de\u011fi\u015fen çevrelere yerel olarak uyum sa\u011flama kuram\u0131d\u0131r. Ne kusursuzla\u015fma ilkeleri ne de genel bir iyile\u015fme güvencesi içerir<\/em>….<\/em>Darwin için ‘geli\u015fmi\u015f’ demek, yaln\u0131zca ‘yerel çevreye daha uygun bir tasar\u0131ma sahip olmak’ demektir. Yerel çevreler sürekli olarak de\u011fi\u015fir: Daha s\u0131cak ya da so\u011fuk, daha nemli ya da kuru, çimenlik ya da ormanl\u0131k olur. Do\u011fal seçilimin yönlendirdi\u011fi evrim, kendi çevreleri için daha iyi tasar\u0131ma sahip organizmalar\u0131n ku\u015faklar boyu korunmas\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.”<\/em>A. g. e., s. 32.<\/span><\/div>\n
[27] <\/sup><\/em><\/span>Daniel Dennett, Darwin’s Dangerous Idea<\/em>: Evolution and the Meanings of Life<\/em>, Simon & Schuster, New York, 1995 [Darwin’in Tehlikeli Fikri: Evrim ve Hayat\u0131n Anlam\u0131<\/em>, çev. Aybey Eper ve Bahar K\u0131l\u0131ç, Alfa Bilim, \u0130stanbul 2013, s. 23].<\/span><\/div>\n
[28]<\/sup><\/em><\/span> Charles Darwin, The Life and Letters of Charles Darwin<\/em>; ed. F. Darwin, John Murray, Londra 1887, s. 42.<\/span><\/div>\n
[29]<\/sup><\/em><\/span> Türlerin Kökeni<\/em>, s. 436.<\/span><\/div>\n
[30]<\/sup><\/em> <\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 390.<\/span><\/div>\n
[31]<\/sup><\/em> <\/span>Peter Gluckman, Mark Hanson, Alan Beedle, Principles of Evolutionary Medicine,<\/em> Oxford University Press, ABD, 2009. <\/em>[Evrimsel T\u0131bb\u0131n \u0130lkeleri<\/em>, çev: O\u011fuz Kerim Ba\u015fkurt, Hilmi Uysal, Battal Ç\u0131plak, Palme Yay\u0131nlar\u0131, Ankara 2012, s. 25-26.]<\/span><\/div>\n
[32] <\/sup><\/em><\/span>Charles Darwin, James T. Costa, The Annotated Origin: A Facsimile of the First Edition of On the Origin of Species, <\/em>The Belknap Press of Harvard University Press, Cambridge, Massachusetts ve Londra 2009.<\/span><\/div>\n
[33] <\/sup><\/em><\/span>Türlerin Kökeni<\/em>, s. 431.<\/span><\/div>\n

KAYNAKÇA<\/h3>\n

    Cambridge Üniversitesindeki ak\u0131l hocas\u0131 Prof. John S. Henslow, ona Charles Lyell’\u0131n Principles of Geology<\/a><\/em> [Jeolojinin \u0130lkeleri, 1830] adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 yan\u0131na almas\u0131n\u0131, ama tek sat\u0131r\u0131na bile inanmamas\u0131n\u0131 tembihlemi\u015fti. Deniz tutmas\u0131 yüzünden yolculu\u011fun ilk haftalar\u0131nda hayli zorlanan ve vaktinin büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 bu kitab\u0131 okuyarak geçiren Darwin, 16 Ocak 1832 tarihinde Beagle’\u0131n<\/em> ilk dura\u011f\u0131 olan Ye\u015fil Burun Adalar\u0131nda karaya ç\u0131kt\u0131. Yakla\u015f\u0131k üç y\u0131l boyunca Güney Amerika’n\u0131n do\u011fu ve bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda, Ate\u015f Topraklar\u0131nda, Falkland Adalar\u0131nda ve çe\u015fitli adac\u0131klarda dola\u015fan Darwin, yörenin yaln\u0131zca biyolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fil, çok etkileyici buldu\u011fu jeolojik ve paleontolojik yap\u0131s\u0131n\u0131 da incelemeye koyuldu. Bu dönemde gözlemledi\u011fi her olguyu not defterlerine kaydetti, olabildi\u011fince çok örnek toplad\u0131 ve onlar\u0131 özenle paketleyerek \u0130ngiltere’ye dönü\u015fünde beraberinde götürdü.<\/span> <\/p>\n