{"id":166,"date":"2026-08-21T12:02:25","date_gmt":"2026-08-21T12:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=166"},"modified":"2026-08-21T13:15:38","modified_gmt":"2026-08-21T13:15:38","slug":"tek-hucreli-ortak-ataya-dair-bir-fosil-kaniti-daha-geldi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=166","title":{"rendered":"Tek h\u00fccreli ortak ataya dair bir fosil kan\u0131t\u0131 daha geldi"},"content":{"rendered":"

   Gezegenimizin uzak geçmi\u015finde çok hücreli canl\u0131lar\u0131n görülmeye ba\u015flanmas\u0131ndan hemen önceki tarihlere denk gelen zaman dilimine tarihlenen bir kayadan elde edilen fosiller, hayvanlar\u0131n tek hücreli atasal formlardan evrildi\u011fine dair kan\u0131t te\u015fkil ediyor. Bristol Üniversitesi, \u0130sviçre Do\u011fa Tarihi Müzesi, Paul Scherrer Ensititüsü ve Çin Jeoloji Bilimler Akademisi’nde çal\u0131\u015fan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Çin’in güneyinde bu fosilleri bar\u0131nd\u0131ran 570 milyon y\u0131ll\u0131k kayalar\u0131 ke\u015ffetti. <\/p>\n

   Ön bilgi:<\/strong> Tüm canl\u0131l\u0131k tek hücreli ortak bir atasal canl\u0131 türünden evrildi ve bu tek hücreli canl\u0131lar, Dünya tarihinin çe\u015fitli dönemlerinde daha büyük ve çok hücreli formlara dönü\u015fürken birbirleriyle ortak kaderi payla\u015ft\u0131. Bunun sonucunda muazzam bir hayvan çe\u015fitlili\u011fi ortaya ç\u0131kt\u0131. Ancak bu temel atasal formlar\u0131n fosillerinin say\u0131s\u0131, di\u011fer canl\u0131lara k\u0131yasla daha azd\u0131r. 542-488 milyon y\u0131l öncesine denk gelen Kambriyen Patlamas\u0131<\/a>, canl\u0131 çe\u015fitli\u011finin bir anda artt\u0131\u011f\u0131 dönem olarak bilinir. Çin’de bulunan fosillerin bu tarihten çok daha eskiye (570 milyon y\u0131l öncesine), 635-542 milyon y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131ndaki Ediakara dönemine<\/a> dayan\u0131yor olmas\u0131 da bulu\u015fun bir di\u011fer önemli noktas\u0131. Bu döneme ait fosillerin bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131 için bir kötü haber daha yani.<\/span><\/p>\n

   Ediakara dönemi, Kambriyen öncesindeki Proterozoik devir içinde yer alan ve çok hücreli basit ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n yeryüzüne yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 dönemdir. Bu zaman diliminde, canl\u0131lar henüz sert kabuklar geli\u015ftirmedi\u011fi için, bunlar\u0131n korunmu\u015f fosillerine rastlamak zordur. Elbette buna ra\u011fmen, bu döneme ait pek çok fosile de sahibiz. Tarihlendirme yap\u0131lm\u0131\u015f ve bu döneme ait olan 100’den fazla cins tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Burada, ilk yumu\u015fak dokulu çok hücreli hayvanlara ait fosiller bulunur. Süngerler ve deniz analar\u0131 gibi baz\u0131 tan\u0131d\u0131k \u015fubelerin üyelerinin yan\u0131 s\u0131ra, bilinen hiçbir \u015fubeyle ilgisi olmayan hayvanlar da vard\u0131r. Bunlardan baz\u0131lar\u0131: Arkarua, Tribrachidium, Cyclomedusa, Kimberella, Charnia, Dickinsonia, Ediacaria, Marywadea, Onega, Pteridinium<\/em> ve Yorgia <\/em>vs.<\/span> Bu ön bilgiyi verdikten sonra makaleye dönebiliriz.<\/span> <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Çin’de bulunan fosiller, hayvanlar\u0131n tek hücreli canl\u0131larla ba\u015flayan evrimsel kökenine \u0131\u015f\u0131k tutuyor <\/h3>\n

\u0130\u015fte bu hafta Science<\/em>‘ta yay\u0131mlanan makalede<\/a><\/span><\/span> anlat\u0131lan fosiller, bu nadir örneklerden biri. Bu fosillerde, amip benzeri bir canl\u0131n\u0131n bölünerek e\u015feysiz hücrelere dönü\u015füp önce 2, daha sonra da 4, 8, 16, 32…vs say\u0131da hücre olu\u015fturma süreci gözlemleniyor. Bu bölünmenin sonucunda, yüzlerce ve hatta binlerce spor benzeri hücre olu\u015fuyor ve bu hücreler de döngüyü yeniden ba\u015flatmak üzere do\u011faya sal\u0131n\u0131yor. Bulunan fosillerde gözlemlenen hücre bölünmesi kal\u0131b\u0131, insan da dahil tüm hayvanlardaki embriyolojik a\u015famalara öylesine benzer ki, bugüne kadar bunlar\u0131n ilk hayvanlar\u0131n embriyolar\u0131 oldu\u011fu dü\u015fünülmekteydi.<\/span> <\/p>\n

   Bilim insanlar\u0131 \u0130sviçre’deki Swiss Light Source’da, bu mikroskobik fosilleri yüksek enerjili X \u0131\u015f\u0131n\u0131 alt\u0131nda inceledi ve koruyucu kist duvarlar\u0131n\u0131n içerisindeki hücrelerin düzenini ortaya ç\u0131kard\u0131. Bu hücreler, yap\u0131\u015fkan ve yumu\u015fak yap\u0131l\u0131 olduklar\u0131 için normalde kolay kolay fosille\u015fmez, ama \u015fans eseri fosfatça zengin çökeltilerin içerisinde gömülü kalmalar\u0131, hücre duvarlar\u0131n\u0131n doygun hale gelip ta\u015fla\u015fmas\u0131na ve günümüze kadar korunabilmesine sebep olmu\u015ftur. Çal\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131 Therese Huldtgren, “Bu fosiller öyle muhte\u015fem ki, hücre çekirdekleri bile korunmu\u015f durumda.”<\/em> dedi.<\/span> <\/p>\n

   Makalenin ortak yazar\u0131 Dr. John Cunningham çal\u0131\u015fmay\u0131 \u015föyle özetledi: “X \u0131\u015f\u0131n\u0131 kayna\u011f\u0131 olarak senkrotron<\/span> isimli bir parçac\u0131k h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 kulland\u0131k. Bu sayede fosilin mükemmel bir bilgisayar örne\u011fini olu\u015fturabildik ve böylece gerçek fosile hiçbir zarar vermeden onu istedi\u011fimiz gibi kesip biçebildik. Böyle bir fosili ba\u015fka türlü incelememiz mümkün olmazd\u0131.”<\/em><\/span> <\/p>\n

 <\/p>\n

X \u0131\u015f\u0131n\u0131 mikroskobisinden ortaya ç\u0131kan sonuç:<\/h3>\n

   Bu fosiller, çok hücreli canl\u0131 embriyolar\u0131nda olmayan özellikler içermektedir. Yani fosiller ne hayvanlara, ne de onlar\u0131n embriyolar\u0131na aittir, bu fosiller bütün hayvanlar\u0131n atas\u0131 olan tek hücreli canl\u0131lar\u0131n üreme sporlar\u0131d\u0131r.<\/span> Prof. Philip Donoghue; “Buldu\u011fumuz sonuçlar bizi çok \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Çok uzun zamand\u0131r bu fosillerin ilk hayvanlar\u0131n embriyolar\u0131 oldu\u011funu dü\u015fünüyorduk. Bu durumda bu fosiller hakk\u0131nda son 10 y\u0131lda yaz\u0131lanlar\u0131n ço\u011fu hatal\u0131 oluyor, bu sonuçlar meslekta\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n pek ho\u015funa gitmeyecek.”<\/em> diye konu\u015ftu.<\/span> Prof. Stefan Bengtson, “Bu fosiller, hayvanlar\u0131n hücrelerden nas\u0131l geli\u015fip büyüdü\u011füne dair fikirlerimizi yeniden dü\u015fünmemize sebep olacak.”<\/em> dedi.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> 570 milyon y\u0131ll\u0131k çok hücreli bir spor gövdesinin, vejetatif çekirdek ve hücre bölünmesi geçirdi\u011fini görüyoruz. Arka planda kayan\u0131n enine kesitinde görülen her tane (çap\u0131 1mm), ta\u015fla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada hücre bölünmesi geçirmekte olan yumu\u015fak hücrelerden meydana gelmi\u015ftir. Bu tür fosillerin y\u0131llarca bu \u015fekilde korunmas\u0131 çok zor oldu\u011fu için çok istisnai ve az rastlanan türde bir fosildir. (Credit: Bristol Üniversitesi)<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Makale Kayna\u011f\u0131<\/strong><\/span><\/h3>\n
    \n
  1. Therese Huldtgren, John A. Cunningham, Chongyu Yin, Marco Stampanoni, Federica Marone, Philip C. J. Donoghue, Stefan Bengtson. Fossilized Nuclei and Germination Structures Identify Ediacaran “Animal Embryos” as Encysting Protists<\/strong>. Science<\/em>, 23 December 2011: Vol. 334 no. 6063 pp. 1696-1699 DOI:10.1126\/science.1209537<\/a><\/span><\/li>\n<\/ol>\n

       Bu yaz\u0131daki çeviri içeren k\u0131s\u0131mlar, Bristol Üniversitesinden sa\u011flanan bilgilerin<\/a><\/span><\/span> \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f ve 22.12.2011 tarihinde yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

    Di\u011fer kaynaklar: <\/span><\/strong><\/p>\n