{"id":167,"date":"2026-08-21T12:02:25","date_gmt":"2026-08-21T12:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=167"},"modified":"2026-08-21T13:15:38","modified_gmt":"2026-08-21T13:15:38","slug":"evrende-bugune-kadar-kesfedilen-en-buyuk-su-kutlesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=167","title":{"rendered":"Evrende bug\u00fcne kadar ke\u015ffedilen en b\u00fcy\u00fck su k\u00fctlesi"},"content":{"rendered":"

 <\/em>   Su asl\u0131nda her yerdedir. Astronotlardan olu\u015fan ve her biri Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde görevli bilim adamlar\u0131nca yönetilen iki ekip, evrende bugüne kadar ke\u015ffedilmi\u015f olan en uzak ve en fazla miktarda su içeren su kayna\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. Evrendeki en parlak ve kuvvetli cisimlerden biri olan bir  kuasar\u0131n içine, 30 milyar trilyon mil uzakl\u0131ktan bakarak, dünyadaki bütün okyanuslar\u0131n 140 trilyon kat\u0131na e\u015fde\u011fer miktarda su buhar\u0131 buldular. Bu miktar, ayn\u0131 zamanda güne\u015ften de 100 bin kat daha yo\u011fundur.<\/span><\/p>\n

   Not: <\/strong><\/span>K<\/span>uasarlar, evrenin en uzak kö\u015felerinde ak\u0131l almaz bir enerjiyle parlayan gökadalara verilen add\u0131r. Evrenin genç ve çalkant\u0131l\u0131 dönemindeyken olu\u015ftuklar\u0131 bilinmektedir. Merkezlerindeki dev karadeliklerin kütleçekim gücüne kap\u0131lan büyük miktarda maddenin \u0131s\u0131n\u0131p \u015fiddetli \u0131\u015f\u0131n\u0131m yaymas\u0131 nedeniyle muazzam parlakl\u0131klar\u0131n\u0131 kazand\u0131klar\u0131 dü\u015fünülmekteydi. Bu nedenle de yayg\u0131n görü\u015f, kuasarlar\u0131n gazca zengin dev gökadalarda ya da ba\u015fkalar\u0131yla çarp\u0131\u015f\u0131p hareketlenmi\u015f gökadalar\u0131n merkezlerinde bulunduklar\u0131 biçimindeydi. Ancak, dünyadan 10 milyar \u0131\u015f\u0131ky\u0131l\u0131 uzakl\u0131kta 10 kuasar üzerinde k\u0131z\u0131lötesi teleskopla yap\u0131lan gözlemler, ev sahibi gökadalar\u0131n, küçük gökadalar oldu\u011funu ortaya koydu.10^45 ile 10^48 erg\/s aral\u0131\u011f\u0131ndaki enerji ç\u0131kt\u0131lar\u0131 ile en \u0131\u015f\u0131tmal\u0131 etkin çekirdek gösterirler. (Kaynak: Wikipedia)<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> Sanatç\u0131 taraf\u0131ndan çizilen resimde, söz konusu suyun bulundu\u011fu kuasar olan APM 08279+5255’e benzeyen bir kuasar gösterilmektedir. (Credit: NASA\/ESA)<\/em><\/span>  <\/span><\/p>\n

  Kuasar çok uzak oldu\u011fu için \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n dünyaya ula\u015fmas\u0131 12 milyar y\u0131l sürmü\u015ftür, yani 12 milyar \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla bulunan veriler de, evrenin henüz 1,6 milyar y\u0131ll\u0131k haline aittir. (1 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131, yakla\u015f\u0131k 6 trilyon mil). NASA’n\u0131n Jet Porpulsion Laboratuvar\u0131’nda (JPL) çal\u0131\u015fan bilim adam\u0131 Matt Bradford da Caltech’i ziyaret etmi\u015f ve \u015föyle demi\u015ftir: <\/span><\/p>\n

  “Kuasar\u0131n etraf\u0131ndaki ortam çok kendine özgüdür ve bu ortamda da böylesine fazla bir su üretilmektedir. Bu bulu\u015f suyun, evrenin ilk zamanlar\u0131nda bile, evrenin her yerinde yayg\u0131n olarak bulundu\u011funa dair elde edilen kan\u0131tlardan sadece biridir.”  Bradford, the Astrophysical Journal Letters<\/em>  taraf\u0131ndan yay\u0131na kabul edilmi\u015f olan kuasar bulgular\u0131n\u0131 içeren çal\u0131\u015fmalar\u0131 yapan ekiplerden birini de yönetmi\u015ftir.<\/span> <\/p>\n

   Kuasarlar, devasa kara delikler taraf\u0131ndan üretilen, çevresini bir disk \u015feklinde saran gaz ve toz kümesini emen devasa bir karadeli\u011fe sahip gök cisimleridir. Kuasar\u0131n kara deli\u011fi, bu tüketiminin sonucunda diskin ortas\u0131ndan her iki yöne do\u011fru müthi\u015f bir enerji f\u0131\u015fk\u0131rt\u0131r. Her iki ekipteki astronomlar da, APM 08279+5255<\/strong> ad\u0131 verilen belirli bir kuasar\u0131 inceledi. Bu kuasar\u0131n besledi\u011fi kara delik, güne\u015ften 20 milyar kat daha yo\u011fundur ve bin trilyon tane güne\u015fin üretti\u011fi enerjiye sahiptir.<\/span> <\/p>\n

   Bilim adamlar\u0131, evrenin erken dönemlerinde de su bulmay\u0131 bekledikleri için, suyun ke\u015ffi büyük bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratmad\u0131. Samanyolu Galaksisi’nde de su buhar\u0131 bulunuyor ancak galaksimizdeki su kütlesinin ço\u011fu buz halde bulunuyor. Samanyolu’ndaki suyun daha çok buz formunda olmas\u0131 nedeniyle, Samanyolu’ndaki su kütlesi, bu kuasarda bulunandan 4000 kat daha az yo\u011fun.<\/span>   <\/p>\n

   Yine de, su buhar\u0131 Kuazar’\u0131n yap\u0131s\u0131yla ilgili bilgi veren önemli bir i\u015faretleyicidir. Bu Kuazar’daki su buhar\u0131, kara deli\u011fin yüzlerce \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 geni\u015fli\u011findeki çevresinde bulunuyor. Suyun varl\u0131\u011f\u0131 da, gaz\u0131n beklenmedik \u015fekilde \u0131l\u0131k ve yo\u011fun oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Gaz her ne kadar so\u011fuk (-53 °C) ve de dünyan\u0131n atmosferinden 300 trilyon kat daha az yo\u011fun olsa da, yine de Samanyolu gibi galaksilerde al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz de\u011ferlerden 5 kat daha s\u0131cak ve 10 ila 100 kat daha yo\u011fun.<\/span> <\/p>\n

   Su buhar\u0131, kuasarlar\u0131 çevreleyen pek çok gazdan sadece birisidir. Su buhar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, kuasar\u0131n, gaz\u0131 X \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 ve k\u0131z\u0131l-ötesi radyasyonuyla y\u0131kad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösterir.  Radyasyonla su buhar\u0131n\u0131n etkile\u015fimi, gaz\u0131n özelliklerini ve kuasar\u0131n bu özellikleri nas\u0131l etkiledi\u011fini belirler. Örne\u011fin su buhar\u0131n\u0131 inceleyerek, radyasyonun gaz\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 nas\u0131l \u0131s\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlayabiliriz. Dahas\u0131, su buhar\u0131n\u0131n ve Karbon monoksit gibi di\u011fer moleküllerin ölçümleri, kuasar\u0131n \u015fimdiki halinin 6 kat\u0131 büyüklü\u011fe eri\u015fmesi için gerekli olan gaz miktar\u0131na da sahip oldu\u011funu dü\u015fündürür. Bunun gerçekle\u015fip gerçekle\u015fmeyece\u011fi bilinmiyor çünkü gaz\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yo\u011funla\u015farak y\u0131ld\u0131zlara kar\u0131\u015fabilir ya da kuasardan d\u0131\u015far\u0131 at\u0131labilir.<\/span> <\/p>\n

   Bradford’un ekibi çal\u0131\u015fmalar\u0131na 2008 y\u0131l\u0131nda, Caltech Submillimeter Observatory (CSO)’de bulunan Z-Spec isimli cihaz\u0131 kullanarak ba\u015flam\u0131\u015f. Z-Spec, Hawai’deki Mauna Kea da\u011f\u0131n\u0131n zirvesine yak\u0131n bir noktada bulunan 10 metrelik bir teleskoptur. Çok hassas bir spektograft\u0131r, çal\u0131\u015fmas\u0131 için +0,06 °C s\u0131cakl\u0131k gereklidir. Cihaz \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ölçmek için, milimetre bant\u0131 denilen bir elektromanyetik spektrum kullan\u0131r. Bu spektrum, k\u0131z\u0131l ötesi ile mikrodalga boylar\u0131 aras\u0131ndaki aral\u0131kta yer al\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n suyu ke\u015ffedebilmesinin sebebi, Z-Spec’in bu dalga boylar\u0131nda çal\u0131\u015fan di\u011fer spektrometrelerden 10 kat daha büyük bir aral\u0131\u011f\u0131 kapsamas\u0131d\u0131r.  Astronomlar bulu\u015fun ard\u0131ndan, Combined Array for Research in Millimeter-Wave Astronomy (CARMA) adl\u0131 aletle de ileri ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131lar.<\/span> <\/p>\n

   Bu bulu\u015f, milimetre ve submilimetre aral\u0131klar\u0131nda gözlem yapman\u0131n önemini ortaya koymu\u015ftur. Bu çal\u0131\u015fma alan\u0131, son 20-30 y\u0131l içerisinde çok geli\u015fmi\u015ftir. Bilim adamlar\u0131, bu alan\u0131n daha da geli\u015fmesi için, \u015eili’ye yerle\u015ftirilecek olan CCAT ad\u0131ndaki 25 metrelik bir teleskobun yap\u0131m çal\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015f durumda. CCAT bize ayn\u0131 zamanda en eski galaksileri ke\u015ffetme imkan\u0131 da sa\u011flayacak. Suyun ve di\u011fer önemli i\u015faretleyici gazlar\u0131n miktar\u0131n\u0131n ölçülmesiyle, bu çok eski galaksilerin yap\u0131s\u0131n\u0131 ve içeri\u011fini de inceleme \u015fans\u0131 bulacaklar.<\/span><\/p>\n

   Caltech’de k\u0131demli fizikçi olarak görev yapan ve CSO’nun vekaleten yöneticisi olan Dariusz Lis önderli\u011findeki ikinci grup ise, suyu bulmak için Alpler’de bulunan Plateau de Bure Interferometresini kulland\u0131. 2010 y\u0131l\u0131nda Lis’in ekibi, APM 08279+5255’nin spektrumunda hidrojen florür ararken, tesadüfen kuasar\u0131n spektrumunda suya i\u015faret eden bir sinyal buldu. Bu sinyalin frekans\u0131, suyun yüksek enerjili bir durumdan daha dü\u015fük enerjili bir duruma geçerken ortaya ç\u0131kard\u0131\u011f\u0131 radyasyon sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n frekans\u0131na denk geliyordu.  Lis’in ekibi tek bir frekansta sadece bir sinyal bulmu\u015fken, Z-Spec ‘in sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 geni\u015f dalga boyu ile ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 yapan Bradford’un ekibi, pek çok farkl\u0131 frekans içeren su yay\u0131l\u0131m\u0131 ke\u015ffetti. Bu birden çok say\u0131daki su dönü\u015fümlerinin bulunmas\u0131yla Bradford’un ekibi, kuasar gaz\u0131n\u0131n özelliklerini ve suyun yo\u011funlu\u011funu belirlediler.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Haber Kayna\u011f\u0131:<\/strong> Yukar\u0131daki makale, Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü taraf\u0131ndan sa\u011flanan bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, Science Daily ekibi taraf\u0131ndan haz\u0131rlanarak 22 Temmuz 2011’de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/em>(<\/span>Kaynak makale<\/a>) <\/p>\n

Çeviren:<\/strong> felis agnosticus<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Su asl\u0131nda her yerdedir. Astronotlardan olu\u015fan ve her biri Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde görevli bilim adamlar\u0131nca yönetilen iki ekip, evrende bugüne kadar ke\u015ffedilmi\u015f olan en uzak ve en fazla miktarda su içeren su kayna\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. Evrendeki en parlak ve kuvvetli cisimlerden biri olan bir  kuasar\u0131n içine, 30 milyar trilyon mil uzakl\u0131ktan bakarak, dünyadaki bütün okyanuslar\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-167","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=167"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":339,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/167\/revisions\/339"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=167"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=167"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=167"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}