{"id":175,"date":"2026-08-21T12:02:25","date_gmt":"2026-08-21T12:02:25","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=175"},"modified":"2026-08-21T13:58:44","modified_gmt":"2026-08-21T13:58:44","slug":"yuzgecten-bacaga-baliktan-insana","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=175","title":{"rendered":"Y\u00fczge\u00e7ten baca\u011fa, bal\u0131ktan insana"},"content":{"rendered":"

   Omurgal\u0131lar\u0131n sudan karaya geçi\u015fi, canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n evriminde önemli bir a\u015famad\u0131r. Ortak atadan türeme, zaman içinde ortaya ç\u0131kan kademeli bir de\u011fi\u015fim ve farkl\u0131la\u015fma \u015fablonunu tan\u0131mlar ve bulunmu\u015f olan yüz binlerce fosil de bu \u015fablona uymaktad\u0131r. Günümüzde gittikçe artan moleküler biyoloji ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 sayesinde, bu sürecin nas\u0131l gerçekle\u015fmi\u015f olabilece\u011fine ili\u015fkin genetik kan\u0131tlar da gelmeye devam etmektedir. Bu çal\u0131\u015fmalar sayesinde hem canl\u0131lar\u0131n evrimi ile ilgili bilinmeyenler ayd\u0131nlat\u0131lmakta, hem de önemli hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde faydal\u0131 veriler elde edilmektedir.<\/span> <\/p>\n

   Aral\u0131k ay\u0131nda yay\u0131mlanan<\/a> ve bu yaz\u0131da k\u0131saca de\u011finece\u011fim çal\u0131\u015fma bunlardan sadece birisidir. Bu çal\u0131\u015fmada, el ve ayaklar\u0131n evrimiyle ilgili önemli bulgulara i\u015faret ediliyor ve bu sürecin belli genleri aktive eden yeni DNA bile\u015fenlerinin kazan\u0131m\u0131 yoluyla gerçekle\u015fti\u011fine dair yeni kan\u0131tlar sunuluyor. <\/span>Çal\u0131\u015fmay\u0131 yöneten ekibin ba\u015f\u0131ndaki CSIC Üniversitesi’nden Dr. José Luis Gómez-Skarmeta, yap\u0131lan çal\u0131\u015fmayla ilgili \u015funlar\u0131 söylüyor: “Bu ke\u015fif öncelikle, gen ekspresyonunda meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerin, vücudumuzu \u015fekillendirmede ne kadar büyük bir güce sahip oldu\u011funu bir kez daha gösterdi. \u0130kincisi, birçok genetik hastal\u0131k, organlar\u0131n geli\u015fim s\u0131ras\u0131nda ‘yanl\u0131\u015f \u015fekillenmesi’ ile birlikte ortaya ç\u0131kar. Uzuv olu\u015fumuyla ba\u011flant\u0131l\u0131 genler söz konusu oldu\u011funda, bu genlerin i\u015flevinde de\u011fi\u015fim olmas\u0131 halinde, El-ayak-a\u011f\u0131z hastal\u0131\u011f\u0131 ve Sinpolidaktili gibi sendromlar görülür.”<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim 1: <\/strong>Sinpolidaktili vakalar\u0131<\/span><\/p>\n

   Yüzgeçlerin uzuvlara nas\u0131l evrildi\u011fini anlayabilmek için Dr. Gómez-Skarmeta ve ekibi, zebra bal\u0131\u011f\u0131 embriyosundaki yüzgecin ucuna fazladan HOXD13 uygulad\u0131 (HOXD13, vücut parçalar\u0131n\u0131n birbirinden farkl\u0131 \u015fekillenmesinde rol oynayan bir gendir.) Bunun sonucunda \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde yeni k\u0131k\u0131rdak dokusu olu\u015ftu\u011fu ve yüzgeç dokusunun küçüldü\u011fü gözlemlendi. Bu de\u011fi\u015fimlerin ilgi çekici yan\u0131, meydana gelen de\u011fi\u015fimlerin, kara canl\u0131lar\u0131n\u0131n uzuv geli\u015fimlerindeki kilit a\u015famalar\u0131n adeta birer tekrar\u0131 olmas\u0131. Bunun üzerine ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, HOXD13 genini kontrol eden özgün bile\u015fenlerin, geçmi\u015fte de HOXD13 geninin ekspresyonunu art\u0131rarak, uzuvlar\u0131n evrimi s\u0131ras\u0131nda benzer etkilere yol açm\u0131\u015f olabilece\u011fini dü\u015fündü. Fare embriyolar\u0131n\u0131n uzuvlar\u0131nda bulunan ama bal\u0131klarda bulunmayan ve HOXD13’ün i\u015flevlerini düzenleyen bir DNA kontrol bile\u015feni ile çal\u0131\u015fmaya karar verdiler.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

 <\/p>\n

Resim 2:<\/strong> Görseldeki zebra bal\u0131\u011f\u0131 embriyosu, yüzgeçten çok baca\u011fa benzeyen bir uzuv geli\u015ftirdi. HOXD13 geninin üretiminde meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerin, yüzgeçlerin bacaklara evriminde rol oynad\u0131\u011f\u0131 dü\u015fünülmektedir. (Credit: Freitas et al., Developmental Cell)<\/em><\/p>\n

   Ekibin ba\u015f\u0131ndaki bilim insanlar\u0131ndan bir di\u011feri olan Dr. Casares, sonuçlar\u0131 \u015föyle de\u011ferlendiriyor: “Farelerdeki HOXD13 kontrol bile\u015feninin, zebra bal\u0131klar\u0131n\u0131n körelmi\u015f distal yüzgecindeki gen ekspresyonunu etkinle\u015ftirme yetene\u011fine sahip oldu\u011funu bulduk. Bu ke\u015fif, bu yetene\u011fi bar\u0131nd\u0131ran moleküler düzene\u011fin, yüzgeç ve bacaklara sahip olan hayvanlar\u0131n son ortak atas\u0131nda da bulundu\u011funu gösteriyor. Zebra bal\u0131klar\u0131ndaki kal\u0131nt\u0131lar da bunun kan\u0131t\u0131 niteli\u011finde.”<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

    Yararlan\u0131lan kaynak:<\/strong> Renata Freitas, Carlos Gómez-Marín, Jonathan Mark Wilson, Fernando Casares, José Luis Gómez-Skarmet, Hoxd13 Contribution to the Evolution of Vertebrate Appendages, <\/em>Developmental Cell, 2012; 23 (6): 1219 DOI:10.1016\/j.devcel.2012.10.015<\/a><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

     Okuma önerileri:<\/strong><\/span> <\/p>\n