{"id":182,"date":"2026-08-21T12:02:47","date_gmt":"2026-08-21T12:02:47","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=182"},"modified":"2026-08-21T13:14:53","modified_gmt":"2026-08-21T13:14:53","slug":"darvinizm-nedir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=182","title":{"rendered":"Darvinizm nedir?"},"content":{"rendered":"
\n

   Evrimsel biyolog ve “biyolojik tür” kavram\u0131n\u0131n fikir babas\u0131 Ernst Mayr,<\/strong> One Long Argument<\/em><\/a> isimli kitab\u0131nda Darwin’in teorilerini özetler ve bu teorilerin<\/span><\/span> bilim camias\u0131 taraf\u0131ndan kabul edili\u015finin tarihini inceler. Kitab\u0131n Önsözü<\/em> <\/strong>\u015föyle ba\u015flar:<\/span> <\/span><\/p>\n<\/blockquote>\n

   “Modern bir evrimci Darwin’in çal\u0131\u015fmalar\u0131na tekrar tekrar ba\u015fvurur. Evrime dair dü\u015füncelerimizin kökenleri Darwin’e ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131 için bu pek de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Günümüzdeki anla\u015fmazl\u0131klar s\u0131kl\u0131kla Darwin’in çal\u0131\u015fmalar\u0131ndaki baz\u0131 belirsizliklerden veya onun zaman\u0131ndaki biyoloji bilgisinin yetersizli\u011finden dolay\u0131 kendisinin cevap veremedi\u011fi baz\u0131 sorulardan kaynaklan\u0131r. Ancak bir ki\u015finin Darwin’in orijinal çal\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015fvurmas\u0131n\u0131n sebepleri yaln\u0131zca tarihsel de\u011fildir. Darwin olan biteni ço\u011funlukla destekçilerinden ve kar\u015f\u0131tlar\u0131ndan çok daha net bir \u015fekilde anlam\u0131\u015ft\u0131r; günümüzdekiler de dahil.”<\/span> \"\"<\/p>\n

    <\/span>Darwin’in Be\u015f Teorisine \u0130deolojik \u0130tiraz<\/em><\/strong> ba\u015fl\u0131kl\u0131 4. bölümde<\/span>, Darwin’in teorisini veya darvinizmi \u015föyle özetler Mayr:<\/span><\/span><\/span> <\/span><\/p>\n

   “Hem bilimsel hem de popüler literatürde, ço\u011fu zaman Darwin’in evrim teorisine sanki bukuram bölünmez bir bütünmü\u015f gibi at\u0131fta bulunulur. Gerçekte, Darwin’in evrim “teori”si bir teoriler demetidir ve e\u011fer muhtelif bile\u015fenleri ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmazsa, Darwin’in evrimsel dü\u015füncesini yap\u0131c\u0131 bir \u015fekilde tart\u0131\u015fmak imkans\u0131zd\u0131r.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

   Darvinizm <\/em>terimi, kim taraf\u0131ndan ve hangi dönemde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131na göre de\u011fi\u015fmek üzere birçok farkl\u0131 anlama sahiptir. Bu terimin anlam\u0131n\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131, Darwin’in evrimsel dü\u015füncesinin kar\u0131\u015f\u0131k do\u011fas\u0131na dikkat çekmek için var olan sebeplerden yaln\u0131zca biridir.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

   Darvinizmin neden yekpare bir teori olamayaca\u011f\u0131na dair özellikle ikna edici sebeplerden biri, görülece\u011fi gibi, organik evrimin iki tane zorunlu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z süreçten olu\u015fuyor olmas\u0131d\u0131r: zaman içinde de\u011fi\u015fim <\/strong>ve ekolojik ve co\u011frafi uzamda çe\u015fitlilik<\/strong>. Bu iki süreç en az\u0131ndan iki tane, tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z ve farkl\u0131 teori gerektiriyor.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

    Darwin’in kavramsal evrim çerçevesini, onun evrimsel dü\u015füncesinin temelini olu\u015fturan birkaç ana teoriye ay\u0131rmay\u0131 gerekli görüyorum. Ben kolayl\u0131k olsun diye, Darwin’in evrimsel paradigmas\u0131n\u0131 be\u015f teoriye böldüm; ama elbette, ba\u015fkalar\u0131 daha farkl\u0131 bir ayr\u0131m\u0131 tercih edebilir. Seçilmi\u015f olan teoriler hiçbir surette Darwin’in tüm evrimsel teorileri de\u011fildir; di\u011ferleri aras\u0131nda cinsel seçilim, pangenez, kullan\u0131lman\u0131n ve kullan\u0131lmaman\u0131n etkisi <\/em>ve karakter çe\u015fitlili\u011fi<\/em> gibi örnekler say\u0131labilir. Ancak yazarlar daha sonra Darwin’e at\u0131fta bulunduklar\u0131nda, ak\u0131llar\u0131nda hep a\u015fa\u011f\u0131daki 5 teoriden birinin kombinasyonlar\u0131n\u0131 kulland\u0131:<\/span><\/p>\n

   1. Kendili\u011finden Evrim:<\/span><\/span><\/strong> Bu teori dünyan\u0131n ne dura\u011fan veya yak\u0131n zamanda yarat\u0131lm\u0131\u015f, ne de daimi bir döngü içinde oldu\u011funu savunur; tam tersine dünyan\u0131n boyuna de\u011fi\u015fti\u011fini ve organizmalar\u0131n zaman içinde dönü\u015ftü\u011fünü söyler.<\/span> <\/p>\n

   2. Ortak Köken:<\/strong> <\/span>Bu teori her organizma grubunun ortak bir atadan türedi\u011fini ve hayvanlar, bitkiler ve mikroorganizmalar dahil tüm organizma gruplar\u0131n\u0131n nihai olarak dünyadaki ya\u015fam\u0131n tek kökenine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu söyler.<\/span> <\/p>\n

   3. Türlerin Ço\u011falmas\u0131:<\/span> <\/span><\/strong>Bu teori muazzam boyutlardaki organik çe\u015fitlili\u011fin kökenini aç\u0131klar. Türlerin ya yavru türlere bölünerek ya da “tomurcuklanarak”, yani yeni türlere evrilen, co\u011frafi olarak izole olan kurucu popülasyonlar\u0131n tesisiyle ço\u011fald\u0131klar\u0131n\u0131 varsayar. <\/span> <\/p>\n

   4. A\u015famal\u0131 De\u011fi\u015fimcilik:<\/strong><\/span> Bu teoriye göre evrimsel de\u011fi\u015fim, yeni bir tipi temsil eden yeni bireylerin aniden (s\u0131çrama \u015feklinde) üretimiyle de\u011fil, popülasyonlar\u0131n a\u015famal\u0131 evrimiyle gerçekle\u015fir.<\/span> <\/p>\n

   5. Do\u011fal Seçilim: <\/strong><\/span>Bu teoriye göre evrimsel de\u011fi\u015fim, genetik çe\u015fitlili\u011fin her nesilde bolca üretimiyle meydana gelir. Kal\u0131tsal karakteristiklerin özellikle iyi uyum sa\u011flam\u0131\u015f kombinasyonlar\u0131 sayesinde hayatta kalan göreceli olarak az say\u0131daki birey bir sonraki nesli olu\u015fturur.”<\/span> <\/p>\n

\"\" <\/p>\n

   \u015eimdi de Mayr’\u0131n analizinden yap\u0131labilecek baz\u0131 ç\u0131kar\u0131mlara bakal\u0131m. A\u015famal\u0131 De\u011fi\u015fimcilik ilk bak\u0131\u015fta<\/strong> Gould & Eldredge’\u0131n kesintili denge teorisiyle<\/em> çeli\u015fiyor gibi görünür; ama daha yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda öyle de\u011fil. Bu ba\u011flamda, Darwin’in Türlerin Kökeni<\/a><\/em> isimli kitab\u0131ndan iki al\u0131nt\u0131 yapabiliriz:<\/span><\/p>\n

   “…her bir türün modifikasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131 dönemler çok uzun y\u0131llarla ölçülmesine ra\u011fmen bu türlerin de\u011fi\u015fime u\u011framadan kald\u0131\u011f\u0131 dönemler, de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131klar\u0131 döneme k\u0131yasla daha uzun olabilir.” (6. ve son bask\u0131dan, 1872)<\/span> <\/p>\n

   “Çe\u015fitlilik ilk ba\u015flarda genellikle bölgeseldir… bu durum çe\u015fitler aras\u0131nda ilk bak\u0131\u015fta ba\u011flant\u0131 kurmay\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Bölgesel çe\u015fitlilikler epeyce de\u011fi\u015fim gösterip geli\u015fmeden di\u011fer uzak bölgelere yay\u0131lmazlar. Yay\u0131ld\u0131klar\u0131nda ise, e\u011fer jeolojik bir formasyonda ke\u015ffedilirlerse, sanki bir anda orada yarat\u0131lm\u0131\u015f gibi görünürler ve basit bir \u015fekilde yeni bir tür olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131rlar.”   <\/span> <\/p>\n

   Darwin, evrimin yava\u015f ve sürekli oldu\u011funu de\u011fil, yaln\u0131zca tek bir nesilde gerçekle\u015fen “s\u0131çramalarla” yol almad\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/em> iddia ediyordu; Mayr buna s\u0131çramal\u0131 (saltational) de\u011fi\u015fim <\/strong>diyor. Yani aç\u0131k bir \u015fekilde, baz\u0131 evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n çarp\u0131tmalar\u0131na ra\u011fmen Darwin, evrimin iyimser canavarlar yaratarak<\/em> i\u015fledi\u011fini dü\u015fünmüyordu. Darwin’in kendisi de hiçbir zaman tamamen dinozor bir ebeveynin tamamen ku\u015f bir yavru do\u011furdu\u011funu öne sürmedi. Aksine, de\u011fi\u015fim, nesiller aras\u0131nda gerçekle\u015fen bir dizi orta düzeyli, hatta belli belirsiz ad\u0131mlarla gerçekle\u015fti. Herhangi bir türün bin neslindeki de\u011fi\u015fimlerin, fosil kay\u0131tlar\u0131nda birden <\/em>veya ans\u0131z\u0131n<\/em> gerçekle\u015fmi\u015f gibi görünece\u011fini ak\u0131lda tutmakta fayda var; çünkü 1000 nesil, Dünya’n\u0131n tarihinin son derece küçük bir bölümünü olu\u015fturur. <\/span> <\/span><\/p>\n

   Do\u011fal Seçilim,<\/strong> türlerde –özellikle de uyumlu olmayan karakterlerde- gördü\u011fümüz türden çe\u015fitliliklerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 aç\u0131klamaz; ama zaten Darwin de do\u011fal seçilimin tüm karakterleri de\u011fil, yaln\u0131zca uyum sa\u011flayabilen karakterleri aç\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. Darwin’den sonra baz\u0131 biyologlar do\u011fal seçilim teorisini çarp\u0131t\u0131p, onu kat\u0131 adaptasyonculuk<\/strong> doktrinine ba\u011flad\u0131lar. Bu doktrine göre her organizman\u0131n her özelli\u011fi do\u011fal seçilim yoluyla üretilir (bu sebepten bir özelli\u011fin neden adaptasyona u\u011frad\u0131\u011f\u0131na dair baz\u0131 aç\u0131klamalar gerekiyordu). Ama Darwin tüm seçilimin do\u011fal (uyarlanabilir) oldu\u011funu söylememi\u015fti; yaln\u0131zca, do\u011fal seçilimin baz\u0131 de\u011fi\u015fimlerin kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu ve uyarlanabilir de\u011fi\u015fimlerin neden meydana geldi\u011fini aç\u0131klayabildi\u011fini söylemi\u015fti. Modern biyologlar, de\u011fi\u015fim için farkl\u0131 mekanizmalar öne sürdüler (tarafs\u0131z seçilim, genetik sürüklenme, kurucu etkisi vb.) ve bizzat Darwin de cinsel seçilimin önemli olabilece\u011fini dü\u015fünüyordu. Bunlar\u0131n hiçbiri, do\u011fal seçilim fikriyle çat\u0131\u015fm\u0131yor; aksine zamanla genetik de\u011fi\u015fim için ek mekanizma görevi görüp, onu geni\u015fletiyorlar. <\/span> <\/span><\/p>\n

   Türlerin Kökeni’<\/em>nin 6. bask\u0131s\u0131n\u0131n son bölümünden bir al\u0131nt\u0131:<\/span> <\/p>\n

   “Son zamanlarda benim vard\u0131\u011f\u0131m sonuçlar fazlaca sapt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 için türlerin modifikasyonunu yaln\u0131zca do\u011fal seçilime dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131m ifade ediliyor. Bu çal\u0131\u015fman\u0131n ilk bask\u0131s\u0131nda, oldukça belirgin bir yere (giri\u015f’in kapan\u0131\u015f k\u0131sm\u0131na) \u015fu cümleyi yazd\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rlatmama izin verildi: ‘Do\u011fal seçilimin, modifikasyon için tek yol olmasa da ana yol oldu\u011funa ikna oldum.’<\/em> Bunun hiç faydas\u0131 olmad\u0131. \u0130stikrarl\u0131 bir sapt\u0131rman\u0131n gücü büyüktür; ama neyse ki, bilim tarihi, bu gücün uzun süre dayanmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 göstermi\u015ftir.”<\/span> <\/p>\n

   Mayr, darvinist teorileri tekrar özetler ve 10. Bölüm olan Evrimsel Biyolojinin Yeni S\u0131n\u0131rlar\u0131<\/strong>‘<\/em>nda, darvinizmin çürütüldü\u011füne veya geçersiz k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dair iddialar\u0131 hedef al\u0131r:<\/span> <\/p>\n

   “T\u0131pk\u0131 Mendel yasalar\u0131n\u0131n yeniden ke\u015ffinden sonraki on y\u0131lda oldu\u011fu gibi, darvinizm öldü<\/em> iddias\u0131 1970’lerden beri artarak s\u0131kla\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

   Modern evrimsel sentez kar\u015f\u0131tlar\u0131, Darwin’in \u015fu 3 ekolünü sürekli olarak birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131yorlar:<\/span> <\/p>\n

   1. Neo-darvinizm<\/strong><\/span>; 1896’da Romanes taraf\u0131ndan, “var olan karakterlerin kal\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 yok sayan darvinizm”i belirtmek için uydurulan bir terim.<\/span> <\/p>\n

   2. Erken dönem popülasyon geneti\u011fi<\/span><\/span><\/strong>; evrimi, do\u011fal seçilim yoluyla gen s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n modifikasyonu olarak tan\u0131mlayan, fazlas\u0131yla indirgemeci bir ekol.<\/span> <\/p>\n

   3. Modern evrimsel sentezin bütünselci dal\u0131<\/strong><\/span>; hem Darwin’in hem de do\u011falc\u0131lar\u0131n geleneklerini sürdüren, ayn\u0131 zamanda genetik bulgular\u0131 kabul eden bir ekol.<\/span>…<\/span><\/p>\n

   Darvinizm ‘ya do\u011fru ya yanl\u0131\u015f<\/em>’ \u015feklinde basit bir teori de\u011fil, sürekli de\u011fi\u015fen ve geli\u015fen oldukça karma\u015f\u0131k bir ara\u015ft\u0131rma program\u0131d\u0131r. Bu, modern evrimsel sentezden önce de do\u011fruydu, sentezden sonra da do\u011frulu\u011funu koruyor. Tablo 2<\/strong>’de, darvinizmin tan\u0131nabilir modifikasyonlar\u0131ndaki dikkate de\u011fer a\u015famalardan ço\u011fu listelenmi\u015ftir. Ancak böylesine kesintili görünen dönemleri tan\u0131mak, birçok aç\u0131dan yapay bir te\u015febbüs olacakt\u0131r.<\/span><\/p>\n

\"\" <\/span> <\/p>\n

…<\/span>farkl\u0131 evrimcilerin dü\u015füncelerindeki farkl\u0131l\u0131klar sayesinde, bu dönemlerin her biri bir dereceye kadar heterojendir (ayr\u0131 kökenlerdendir). Evrimsel sentezi çürütmeyi deneyen birçok ele\u015ftirmen bu görü\u015f çe\u015fitlili\u011fini tan\u0131makta ba\u015far\u0131s\u0131z oldu; dolay\u0131s\u0131yla darvinist cephenin yaln\u0131zca indirgemeci k\u0131sm\u0131n\u0131 çürütebilmeyi ba\u015fard\u0131.”<\/span><\/p>\n

Kaynakça:<\/strong><\/p>\n

 <\/strong>   1. One Long Argument: Charles Darwin and the Genesis of Modern Evolutionary Thought<\/a>, Ernst Mayr, Harvard University Press, Cambridge Massachusetts 1991. ISBN 0-674-63905-7. QH371.M336 1991. 575 – dc20.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

   2. On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favored Races in the Struggle for Life, Charles Darwin, First Edition 1859. Sixth Edition 1872. <\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Kaynak: <\/strong>What is Darwinism?<\/em><\/a><\/span><\/div>\n
Yazar:<\/strong>  Joel Hanes<\/span><\/div>\n
Çeviren: <\/strong>Veda Kubbesi (Ozan Karaka\u015f)<\/span><\/div>\n
 <\/div>\n

\u015eunlar da ilginizi çekebilir:<\/h3>\n