{"id":187,"date":"2026-08-21T12:02:47","date_gmt":"2026-08-21T12:02:47","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=187"},"modified":"2026-08-21T13:13:53","modified_gmt":"2026-08-21T13:13:53","slug":"2012-yilindaki-en-onemli-bilimsel-gelismeler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=187","title":{"rendered":"2012 y\u0131l\u0131ndaki en \u00f6nemli bilimsel geli\u015fmeler"},"content":{"rendered":"

   <\/span>Bu yaz\u0131da, önem s\u0131ras\u0131na (ve biraz da kendi keyfime) göre çe\u015fitli kaynaklardan seçerek derlemeye çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m 2012 y\u0131l\u0131n\u0131n önemli bilimsel ke\u015fif ve geli\u015fmelerini listeledim. Buna ra\u011fmen y\u0131l içerisinde sizi heyecanland\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu halde listede göremedikleriniz de olabilir. Maksat, 2013 y\u0131l\u0131na girmemize günler kala bilimin ayd\u0131nl\u0131k ve büyüleyici objektifinden 2012 y\u0131l\u0131na \u015föyle bir ku\u015f bak\u0131\u015f\u0131 göz atmak. Özellikle de bir muhafazakarl\u0131k dalgas\u0131yla karart\u0131lan, bilime ve bilimsel kan\u0131tlara duyulmas\u0131 gereken ilgi ve sayg\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 <\/span>ülkemizde <\/span>buna hepimizin ihtiyac\u0131 oldu\u011funu dü\u015fünüyorum.<\/span> <\/span><\/p>\n

   Her ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 olabildi\u011fince özet bir \u015fekilde anlatmaya çal\u0131\u015ft\u0131m; ama bu müthi\u015f ke\u015fifleri daha da detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rmak isteyenler olabilece\u011fini dü\u015fünerek, baz\u0131lar\u0131 için daha kapsaml\u0131 yaz\u0131lara ve her çal\u0131\u015fmaya ait bilimsel makale kaynaklar\u0131na ba\u011flant\u0131lar ekledim. Keyifli ve bilgilendirici olmas\u0131, gelecek y\u0131llar\u0131n da her türlü dogma ve hurafeden ar\u0131nmas\u0131 dile\u011fiyle…<\/span><\/p>\n

Higgs Bozonu ile uyumlu bir parçac\u0131k ke\u015ffedildi: <\/h3>\n

   <\/strong><\/span>Bu y\u0131l\u0131n belki de ilk akla gelen ve en önemli ke\u015fiflerinden birisi, Temmuz ay\u0131nda CERN’deki fizikçilerden geldi. Deneylerde, uzun y\u0131llard\u0131r aranan (ve halk aras\u0131nda “Tanr\u0131 parçac\u0131\u011f\u0131” ismiyle popülerle\u015fen) Higgs bozonuna benzer bir parçac\u0131k bulundu\u011fu aç\u0131kland\u0131. Higgs bozonu, maddeyi olu\u015fturan parçac\u0131klar\u0131 ve bu parçac\u0131klar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fimlerini temsil eden 3 kuvvetin (elektromanyetik kuvvet, zay\u0131f kuvvet ve güçlü kuvvet); dolay\u0131s\u0131yla da maddenin aç\u0131klamas\u0131n\u0131 yapabilen ba\u015far\u0131l\u0131 bir kuram olan Standart Model’in tan\u0131mlanabilmesi için gerekliydi. (\u0130sim babas\u0131 olan Prof. Higgs’in 1964 y\u0131l\u0131nda ortaya att\u0131\u011f\u0131 teoriye göre Higgs bozonunun, di\u011fer parçac\u0131klara kütle sa\u011flayan kütlesiz bir parçac\u0131k olmas\u0131 gerekti\u011fi varsay\u0131l\u0131yordu.)<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\"
   Ke\u015fif henüz çok yeni, dolay\u0131s\u0131yla bu yeni parçac\u0131\u011f\u0131n aranan Higgs bozonu ile uyumlu oldu\u011fu görü\u015fü bilim dünyas\u0131nda yayg\u0131n kabul görüyor olsa da, özelliklerini anlamak ve kesin olarak Higgs bozonu oldu\u011funu söyleyebilmek için daha çok çal\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi de vurgulan\u0131yor. CERN’deki Büyük Hadron Çarp\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 (LHC) gelecek sene tamir ve bak\u0131m için kapat\u0131lacak ve 2015 y\u0131l\u0131nda da atom alt\u0131 evreni daha yüksek enerji düzeylerinde incelemek üzere yeniden çal\u0131\u015ft\u0131r\u0131lacak. Fizikçiler, Standart Model’in de ötesindeki fizik kurallar\u0131na dair bilgiler elde etmeyi umuyor. Bulu\u015fla ilgili daha detayl\u0131 bilgi almak için t\u0131klay\u0131n<\/a>.<\/span> <\/p>\n

Curiosity ke\u015fif arac\u0131 Mars’a indi:<\/h3>\n

   2011 y\u0131l\u0131n\u0131n Kas\u0131m ay\u0131nda Mars’a do\u011fru yola ç\u0131kan NASA’n\u0131n Curiosity (Merak) isimli ke\u015fif arac\u0131, bu y\u0131l\u0131n A\u011fustos ay\u0131nda k\u0131z\u0131l gezegene indi. Dünyan\u0131n her yerinden milyonlarca insan, heyecan içinde bu olaya tan\u0131kl\u0131k etti. O günden beri, Curiosity’nin donan\u0131ml\u0131 kameralar\u0131 ve yüksek teknolojiye sahip cihazlar\u0131n\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 verilerle Mars’\u0131n jeolojik yap\u0131s\u0131, iklimi ve atmosferi hakk\u0131nda yepyeni bilgilerin yan\u0131 s\u0131ra çok say\u0131da foto\u011fraf elde edildi. Curiosity, toprak örnekleri alarak onlar\u0131 kendi bünyesindeki analiz cihazlar\u0131nda inceleyebilen Mars’taki ilk ke\u015fif arac\u0131. Analiz edilen toprakta \u015fimdiye kadar su, sülfür ve klor içerikli bile\u015fikler bulundu; bunlar da karma\u015f\u0131k bir kimyaya i\u015faret ediyor.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\"
   Ke\u015fif projesi o kadar ba\u015far\u0131l\u0131 bulundu ki NASA Curiosity’nin geriye kalan parçalar\u0131ndan yeni bir ke\u015fif arac\u0131 in\u015fa edip 2020 y\u0131l\u0131nda tekrar Mars’a yollayaca\u011f\u0131n\u0131 duyurdu. Curiosity’nin 2 y\u0131ll\u0131k ke\u015fif görevi ise süresiz olarak uzat\u0131ld\u0131.<\/span><\/p>\n

 Büyük insans\u0131 maymunlar\u0131n genom dizilenmesi tamamland\u0131:<\/h3>\n

   <\/span>2012 y\u0131l\u0131na kadar insan, \u015fempanze ve orangutan genomlar\u0131n\u0131n tamam\u0131 tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu sene de Avrupa’dan iki ayr\u0131 ekip, goril<\/a> ve bonobo<\/a> genomlar\u0131n\u0131 dizilemeyi ba\u015fard\u0131. Böylece art\u0131k günümüzde ya\u015fayan Hominidae familyas\u0131na ait bütün türlerin genom dizilenmesi tamamlanm\u0131\u015f oldu. Elde edilen bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda gorillerle DNA’m\u0131z\u0131n %98’ini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve gorillerin, evrim a\u011fac\u0131ndaki insan\/\u015fempanze\/bonobo dal\u0131ndan 10 milyon y\u0131l önce ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirlendi. Bu rakamlar çok büyük bir \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k yaratmad\u0131 fakat türle\u015fmenin ba\u015flama tarihini tahmin edilenden biraz daha geriye atm\u0131\u015f oldu.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

   Bonobo genom çal\u0131\u015fmas\u0131ndan ç\u0131kan sonuçlara<\/a> göre de bonobo DNA’s\u0131n\u0131n, 1000 amino asit içinden sadece 4 tanesi ile \u015fempanzelerden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bildirildi. \u015eempanze\/bonobo ayr\u0131m\u0131n\u0131n 1 milyon y\u0131l önce gerçekle\u015fti\u011fi bulundu. Bonobo genomunu tan\u0131mlayan Max Planck Enstitüsü’ndeki bilim insanlar\u0131, \u015fimdi de insan\/\u015fempanze\/bonobolar\u0131n ortak atas\u0131 hakk\u0131nda daha fazla bilgi edinmek için bu 3 genomu birbirleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/span> <\/p>\n

Fetüs genomu dizilendi:<\/h3>\n

   Haziran ay\u0131nda bilim insanlar\u0131 tamamlanm\u0131\u015f bir fetüsün genomunu tan\u0131mlad\u0131<\/a>. Bunun için sadece annenin kan\u0131nda dola\u015fan ufak DNA parçalar\u0131n\u0131 incelemek yeterli oldu. Bu yöntem, eskiden kullan\u0131lan tekniklerin aksine, anne ve bebe\u011fe hiçbir kesi yap\u0131lmadan ve dolay\u0131s\u0131yla ikisine de zarar verilmeden uygulanm\u0131\u015f oldu. Uzmanlar, bu teknoloji sayesinde mutasyonlar nedeniyle olu\u015fan 3000’den fazla hastal\u0131\u011f\u0131n te\u015fhis edilebilece\u011fini, ancak genom dizilenmesi çal\u0131\u015fmalar\u0131nda her zaman oldu\u011fu gibi, belli bir mutasyonun hastal\u0131k yarat\u0131p yaratmayaca\u011f\u0131n\u0131n kesin olarak bilinemiyor olmas\u0131n\u0131n da i\u015fi zorla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 bildirdi. Ayr\u0131ca tekni\u011fin anne-bebek sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131nda klinik anlamda kullan\u0131lmas\u0131 için en az 5 y\u0131l geçmesi gerekebilir.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

   Bebekler için yap\u0131lan genetik testler \u015fu anda da yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131yor, fakat bu teknik sayesinde daha da fazla ölümcül veya ciddi hastal\u0131\u011fa, bebek henüz anne karn\u0131ndayken erken te\u015fhis konulabilir.<\/span><\/p>\n

 Kuantum \u0131\u015f\u0131nlama mesafesinde rekor k\u0131r\u0131ld\u0131: <\/span><\/strong><\/h3>\n

   I\u015f\u0131nlama asl\u0131nda y\u0131llard\u0131r uygulanan bir yöntem; en az\u0131ndan atom düzeyinde. Fakat Waterloo Üniversitesi’ndeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu sene, daha önce 97 km olan \u0131\u015f\u0131nlama mesafesi rekorunu k\u0131rarak yeni bir rekora<\/a> imza att\u0131lar: Kuantum bilgisi (bu deneyde fotonlar), La palma ve Tenerif adalar\u0131 aras\u0131nda, yani 143 km’lik bir mesafeye ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde \u0131\u015f\u0131nland\u0131.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span>
   Buradaki olay, fiziksel bir maddenin \u0131\u015f\u0131nlanmas\u0131 de\u011fil, maddelerin kuantum seviyelerinin transferi. Fakat temelde asl\u0131nda ayn\u0131 \u015fey say\u0131l\u0131r. Bilim adamlar\u0131 La Palma’da baz\u0131 fotonlar\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rarak çok güçlü bir lazer yard\u0131m\u0131yla bu fotonlardan birini Tenerif’deki al\u0131c\u0131ya gönderiyor. Daha sonra bu ilk fotonun kuantum seviyesi de\u011fi\u015fti\u011finde, ikinci fotonun kuantum seviyesi de 143 km uzakta olmas\u0131na ra\u011fmen herhangi bir gecikme olmaks\u0131z\u0131n \u0131\u015f\u0131ktan daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde de\u011fi\u015fiyor. Al\u0131nt\u0131 kayna\u011f\u0131 ve daha detayl\u0131 bilgi için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/p>\n

   Bilim insanlar\u0131 gelecekte, parçac\u0131klar\u0131 uzaydaki bir uyduya, oradan da tekrar dünyaya geri \u0131\u015f\u0131nlayabilece\u011fimize inan\u0131yor. Hatta Çin, 2016’da f\u0131rlataca\u011f\u0131 bir kuantum bilgi uydusuyla bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 test etmeyi planl\u0131yor. Di\u011fer ülkeler de bu geli\u015fmeden geri kalmamak için rekabete girmi\u015f durumda.<\/span> <\/p>\n

Ya\u015fam\u0131n yeni kimyasal yap\u0131 ta\u015f\u0131 : XNA<\/h3>\n

   Dünya’daki canl\u0131l\u0131k, son 3 milyar y\u0131ld\u0131r iki adet bilgi depolayan moleküle dayan\u0131yor: DNA ve RNA. Bu sene bunlara, Science dergisinde yay\u0131nlanan ve sentetik biyoloji alan\u0131nda ç\u0131\u011f\u0131r açan <\/span>çal\u0131\u015fmayla<\/a> bir üçüncüsü eklendi: XNA. XNA’lar, V. Pinheiro ve P. Holliger isimli iki biyolog taraf\u0131ndan sentezlenen 6 ayr\u0131 yapay polimeri ifade ediyor.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\" 
   XNA’n\u0131n önemi, t\u0131pk\u0131 DNA gibi genetik bilgiyi depolay\u0131p do\u011fal seçilim yoluyla evrim geçirebiliyor olmas\u0131. Bilim insanlar\u0131 \u015fu an için XNA’n\u0131n t\u0131p ve sanayi alanlar\u0131nda kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 umuyor; fakat dünyada ya\u015fam\u0131n nas\u0131l ortaya ç\u0131kt\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin çal\u0131\u015fmalarda da bize yepyeni bilgiler sunaca\u011f\u0131 aç\u0131k. Ayr\u0131ca XNA, DNA ve RNA’dan ba\u011f\u0131ms\u0131z olan yeni ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n da önünü açabilir. Hiçbir biyolojik molekülün yard\u0131m\u0131na ihtiyaç duymadan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 bilgiyi kopyalayabilen sentetik polimer XNA, bir gün Dünya’ya insan eliyle üretilen canl\u0131lar sunabilir. Pinheiro, insan yap\u0131m\u0131 ya\u015fam türleri için kendini kopyalayabilen XNA sistemlerinin geli\u015ftirilerek hücrelere nakledilmesi gerekti\u011fini ifade etmi\u015fti. Genetik bilimi bir gün bunu ba\u015far\u0131rsa, insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 yepyeni canl\u0131lar görebiliriz. Daha detayl\u0131 bilgi için t\u0131klay\u0131n<\/a><\/span>.<\/span> <\/span><\/p>\n

Dünya’n\u0131n, Güne\u015f Sistemimizin d\u0131\u015f\u0131ndaki ikizi ke\u015ffedildi: <\/h3>\n

   <\/span>Ekim ay\u0131nda Nature dergisinde, bize en yak\u0131n y\u0131ld\u0131z sisteminde bulunan Alpha Centauri B y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n yörüngesinde Dünya ile ayn\u0131 büyüklükte kayal\u0131k bir gezegenin ke\u015ffedildi\u011fi duyuruldu<\/a>. Bu gezegen Dünya’ya sadece 4,4 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 mesafede, yani uzay zaman\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kap\u0131 kom\u015fumuz denecek kadar yak\u0131n; ama henüz uzay seyahatimiz için de fazlas\u0131yla uzak. Y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n etraf\u0131nda dönme süresi (yani 1 y\u0131l\u0131), Dünya zaman\u0131yla 3,2 güne e\u015fit. Fakat gezegenin, ya\u015fam bar\u0131nd\u0131ramayacak kadar y\u0131ld\u0131z\u0131na yak\u0131n (yani s\u0131cak) oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yor. Bilim insanlar\u0131, Alpha Centauri’nin di\u011fer üç y\u0131ld\u0131z\u0131n\u0131n etraf\u0131nda da gezegenler olabilece\u011fini dü\u015fünüyor. <\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Ender görülen genetik varyasyonlar ke\u015ffedildi:<\/h3>\n

   Genetikçiler 2000’li y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda, hastal\u0131klar\u0131n geneti\u011fine ili\u015fkin yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n sonunda rahats\u0131z edici bir gerçe\u011fin fark\u0131na varm\u0131\u015ft\u0131: Biyolojik bile\u015fenlerin kal\u0131t\u0131m\u0131yla ortaya ç\u0131kan hastal\u0131klar\u0131n çok az\u0131 genlerle ba\u011flant\u0131 kurularak aç\u0131klanabiliyordu. Bu açmaza, kay\u0131p kal\u0131tsall\u0131k<\/em> ismi verildi. Fakat o zamanlar, bilim insanlar\u0131 henüz sadece çok bilinen genetik varyasyonlar\u0131 (çe\u015fitlilikleri) analiz etmi\u015fti. Geçti\u011fimiz sene ise, eskiden sahip olunan teknoloji ile te\u015fhis edilmesi mümkün olmayan yepyeni genetik varyasyonlar ke\u015ffedildi.<\/span>
   Sonuç: \u0130nsanlarda bulunan genetik varyasyonlar\u0131n birço\u011fu oldukça nadir görülen türde ve yaln\u0131zca birkaç bin y\u0131l içinde; yani insan popülasyonlar\u0131nda patlama ya\u015fanmas\u0131yla ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca zararl\u0131 varyasyonlar\u0131n daha yeni olduklar\u0131; büyük ihtimalle de henüz do\u011fal seçilimin etkisiyle ay\u0131klanamayacak kadar yeni olduklar\u0131 belirtilmi\u015ftir. Bu, insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 için kötü haber, ama i\u015fin olumlu bir yan\u0131 da var: Yeni varyasyonlar\u0131n birikimi, insanlar\u0131n evriminin son h\u0131zda devam etti\u011fini gösteriyor.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil:<\/strong> Üst s\u0131rada, her kromozomda belirlenmi\u015f olan genetik varyasyonlar görülüyor. Sol taraf popülasyon patlamas\u0131ndan öncesini, sa\u011f taraf ise sonras\u0131n\u0131 ifade ediyor. Altta da varyasyonun ya\u015f\u0131 verilmi\u015ftir.<\/span><\/p>\n

Vostok Gölü’ne ula\u015f\u0131ld\u0131:<\/p>\n<\/h3>\n

 <\/span><\/strong><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

   <\/span>On y\u0131ldan daha uzun bir süredir devam eden sondaj i\u015flemleri sonunda, Rus bilim insanlar\u0131 nihayet Antarktika’da buzun alt\u0131nda gömülü halde bulunan Vostok Gölü’ne ula\u015fmay\u0131 ba\u015fard\u0131. Yakla\u015f\u0131k 36 km’lik bir buz katman\u0131n\u0131n alt\u0131nda bulunan ve yakla\u015f\u0131k 15 milyon y\u0131ll\u0131k oldu\u011fu dü\u015fünülen Vostok Gölü, güney kutbundaki en büyük göllerden birisi. Gölü çevreleyen buzun içerisinde karanl\u0131kta ya\u015fayan mikrobik ya\u015fama dair hiçbir kan\u0131t bulunmam\u0131\u015f olsa da, bilim insanlar\u0131 gölün kendisinin ya\u015fam bar\u0131nd\u0131r\u0131yor olabilece\u011fini dü\u015fünüyor. Amerika ve \u0130ngiltere’den iki ekip, \u015fu anda tam da bunu ö\u011frenmek için Antarktika’daki çal\u0131\u015fmalar\u0131na devam ediyor.<\/span><\/p>\n

\u015eempanzeler üzerinde uygulanan invazif deneylerin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131na yönelik güzel geli\u015fmeler: <\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\" <\/p>\n

   \u0130nsan\u0131n en yak\u0131n akrabas\u0131 olan, t\u0131pk\u0131 bizim gibi dü\u015fünen ve duygular bar\u0131nd\u0131ran \u015fempanzeler üzerinde on y\u0131llard\u0131r yap\u0131lan çal\u0131\u015fmalar, etik anlamda rahats\u0131z edici boyuta gelmi\u015fti. Binlercesi tutsak edilen bu hayvanlar, ço\u011fumuzun hayal bile etmeye çekinece\u011fi türden deneylere tabi tutuluyorlard\u0131. Dünyan\u0131n birçok ülkesinde invazif deney yöntemleri yasal olarak yasaklanm\u0131\u015fken, Amerika’da yürütülmeye devam ediliyordu. 2011 y\u0131l\u0131nda uzmanlar\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir panelde, bu deneylerin sadece ac\u0131mas\u0131z de\u011fil, ayn\u0131 zamanda da gereksiz oldu\u011fu duyuruldu. Hayvan haklar\u0131 savunucular\u0131n\u0131n da alk\u0131\u015flar\u0131n\u0131 toplayan bu beyan sevinç yaratm\u0131\u015f olsa da, yasal bir ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmamas\u0131 nedeniyle ülkede \u015fempanze ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n en büyük sponsoru olan NIH’in (National Institutes of Health; Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstitüsü)<\/em> buna uyup uymayaca\u011f\u0131 konusu kafalarda soru i\u015faretleri kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/span><\/p>\n

   Geçti\u011fimiz Eylül ay\u0131nda NIH, kendi bünyesinde bulunan 110 \u015fempanzenin deneylerden geri çekilerek emekli edilece\u011fini duyurdu. Geriye kalan 475 tanesi devlet laboratuvarlar\u0131nda, yakla\u015f\u0131k 500 tanesi de ilaç \u015firketlerinin elinde bulunuyor. Fakat emeklilik karar\u0131 hepsine bir mesaj göndermi\u015f oldu: \u015eempanzeler üzerinde yap\u0131lan t\u0131bbi ara\u015ft\u0131rmalar, art\u0131k kabul edilebilir de\u011fildir. Bu hususta sevindirici bir \u015fekilde sona yakla\u015f\u0131lm\u0131\u015f görünmektedir.<\/span><\/p>\n

Denisova insan\u0131n\u0131n genomu dizilendi:<\/h3>\n

   Asya’da ya\u015fam\u0131\u015f olup nesli tükenen ve Neandertal insanla akrabal\u0131\u011f\u0131 bulunan bir insan türü olan Denisova insan\u0131n\u0131n genomunun tamam\u0131, Almanya’daki Max Planck Enstitüsü’nün Evrimsel Antropoloji dal\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan tan\u0131mland\u0131. Bu genom, eski insan türlerine ait olup da tamam\u0131 tan\u0131mlanan ilk örnek ve nesli tükenmi\u015f olan insan türlerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda da büyük bir at\u0131l\u0131md\u0131r. Genomun, Denisova ve Neandertal insanlar\u0131n\u0131n evrimsel ve sosyal geçmi\u015flerine dair yepyeni bilgileri aç\u0131\u011fa ç\u0131karaca\u011f\u0131 kesin. Bu, modern insanlar için de geçerli. Çal\u0131\u015fmayla ilgili daha detayl\u0131 bilgi almak için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/p>\n

Kök hücreden yumurta hücresi üretildi:<\/h3>\n

   Bugüne kadar kök hücre çal\u0131\u015fmalar\u0131ndan vücut hücreleri için pek çok kök hücre öncülü elde edilmi\u015ftir, fakat e\u015fey hücreleriyle çal\u0131\u015fmak daha zordur. Çünkü e\u015fey hücrelerinin geli\u015fim a\u015famalar\u0131, ço\u011fu vücut hücresine göre daha karma\u015f\u0131kt\u0131r (mitoz yerine mayoz bölünme geçirdikleri için).<\/span><\/p>\n

   Bu y\u0131l Japon bilim insanlar\u0131, eri\u015fkin farelerden al\u0131nan embriyonik kök hücrelerini kullanarak canl\u0131 yumurta hücreleri (yani di\u015fi e\u015fey hücreleri) üretmeyi ba\u015fard\u0131 ve böylece önemli bir bulu\u015fa<\/a> imza att\u0131. <\/span>Bu sayede, gelecekte belki de birçok kad\u0131n anne olabilecek. Ayr\u0131ca, memelilerin geli\u015fimi ve k\u0131s\u0131rl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda da önemli bilgiler elde edinilecek. <\/span><\/p>\n

Bir kara deli\u011fin yar\u0131çap\u0131 ölçüldü: <\/h3>\n

   Bilim insanlar\u0131 ilk kez “madde için geri dönü\u015fü olmayan” noktay\u0131 ölçmeyi; yani kara deliklerin event horizon (olay ufku) isimli bölgesinin görüntüsünü elde etmeyi ve akresyon diskinin en iç yörüngesinin çap\u0131n\u0131 ölçmeyi ba\u015fard\u0131. Daha detayl\u0131 bilgi almak için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span> <\/p>\n

\"\"  <\/p>\n

K\u0131sa süreli bellek yapay ortamda izole edildi:<\/h3>\n

   Case Western Reserve Üniversitesi T\u0131p Fakültesi’nde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmada bilim insanlar\u0131, izole edilmi\u015f beyin dokusundaki k\u0131sa süreli belle\u011fi yapay ortamda saklaman\u0131n yöntemini buldu ve sonuçlar Nature Neuroscience dergisinde yay\u0131mland\u0131.<\/a> Çal\u0131\u015fmay\u0131 yürüten bilim insanlar\u0131, belle\u011fin normal i\u015flevinin anla\u015f\u0131lmas\u0131yla Alzheimer veya Parkinson gibi nörolojik hastal\u0131klar\u0131n haf\u0131zay\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011finin anla\u015f\u0131labilece\u011fini, ayr\u0131ca ya\u015flanmaya ba\u011fl\u0131 haf\u0131za bozukluklar\u0131 için yeni ve daha etkili tedavi yöntemleri geli\u015ftirilebilece\u011fini söyledi. Detaylar için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/p>\n

Merkür’de su bulundu:<\/h3>\n

   Science dergisinde yay\u0131nlanan 3 ayr\u0131 makalede, Merkür’ün Güne\u015f \u0131\u015f\u0131nlar\u0131ndan mahrum kalan kuzey kutbunda yüksek miktarda donmu\u015f su bulundu\u011fu belirtildi. Yap\u0131lan ke\u015fif, Merkür’de ya\u015fam\u0131n yap\u0131 ta\u015flar\u0131 dedi\u011fimiz organik maddelerin de bulunma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131. Konuyla ilgili detaylar\u0131 ö\u011frenmek için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/p>\n

Geçmi\u015f olaylar\u0131 gizleyebilen görünmezlik cihaz\u0131 üretildi: <\/h3>\n

   Bir süredir bilim insanlar\u0131, nesneleri görünmez hale getirebilecek farkl\u0131 görünmezlik cihazlar\u0131 (pelerinleri) üzerinde çal\u0131\u015f\u0131yor. \u0130lk elektromanyetik görünmezlik cihaz\u0131 2006 y\u0131l\u0131nda meta-materyaller (farkl\u0131 elektromanyetik ve fiziksel özelliklere sahip olan yapay bir madde) kullan\u0131larak üretilmi\u015fti<\/a>. Bu cihaz, bir cismin etraf\u0131ndaki mikro dalgalar\u0131, t\u0131pk\u0131 pürüzsüz bir ta\u015f\u0131n etraf\u0131ndan akan su gibi bükmeyi ba\u015far\u0131yordu. Fakat sadece 2 boyutta i\u015fe yar\u0131yordu; yani yukar\u0131dan bak\u0131l\u0131nca görünmez hale getirilmi\u015f olan cismi yine de görebiliyorduk. 2010 y\u0131l\u0131nda ise cisimleri 3 boyutta görünmez hale getiren, bunun için de onu bir anlamda bir görünmezlik hal\u0131s\u0131n\u0131n<\/a> alt\u0131na gizleyen bir cihaz üretilmi\u015fti.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

   Bilim insanlar\u0131 bu sene de, geçmi\u015fte ya\u015fanan olaylar\u0131 gizlemeye<\/a> (<\/em>\u0130ng. temporal cloaking)<\/em> yarayan bir cihaz geli\u015ftirdi. Cihaz bu i\u015fi, bir \u0131\u015f\u0131k demetinin farkl\u0131 bölümlerini yava\u015flat\u0131p h\u0131zland\u0131rarak ve sonra hepsini birle\u015ftirerek gerçekle\u015ftiriyor. \u015eu an için bu yöntemle ancak saniyenin 40 trilyonda biri (0.00012) kadarl\u0131k zaman dilimleri gizlenebiliyor, ki bu da insan ya\u015fam\u0131n\u0131 do\u011frudan etkileyemeyecek kadar k\u0131sa bir süre. Ancak bu alandaki çal\u0131\u015fmalar h\u0131zla ilerliyor ve bize de gelece\u011fin neler getirece\u011fini heyecanla beklemek kal\u0131yor.<\/span><\/p>\n

Pleistosen dönemine ait bitki canland\u0131r\u0131ld\u0131:<\/h3>\n

\"\" <\/p>\n

   Bu y\u0131l Jurassic Park’a bir ad\u0131m daha yakla\u015ft\u0131k. Bir grup bilim insan\u0131, 30 bin y\u0131ll\u0131k bir bitki olan Silene stenophylla’n\u0131n tohumlar\u0131ndan Pleistosen dönemine ait bu bitkiyi yeniden canland\u0131rmay\u0131<\/a> ba\u015fard\u0131. Ekibin bildirdi\u011fine göre, bitkinin tohumlar\u0131 adeta derin dondurucuya at\u0131lm\u0131\u015f gibi bunca zaman donmu\u015f toprak tabakas\u0131n\u0131n alt\u0131nda çözülmeden ve zarar görmeden kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu çal\u0131\u015fma, biyolojik malzemenin on binlerce y\u0131l sonra canland\u0131r\u0131labildi\u011fini kan\u0131tlayarak, nesli tükenmi\u015f olan canl\u0131 türlerinin de ayn\u0131 \u015fekilde hayata döndürülebilece\u011fini gösterdi. Daha fazlas\u0131n\u0131 ö\u011frenmek için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span> <\/p>\n

500 milyon y\u0131ll\u0131k bir bakterinin genleri, modern bir bakteriye aktar\u0131ld\u0131: <\/h3>\n

\"\" <\/p>\n

   Bilim insanlar\u0131, paleo-deneysel evrim<\/em> ad\u0131 verilen bir yöntem kullanarak, 500 milyon y\u0131ll\u0131k bir bakteri fosilinden al\u0131nan antik genleri, canl\u0131 bir E. Coli<\/em> bakterisine aktard\u0131. Yap\u0131lan deneyle<\/a>, bin nesildir hayatta olan bakterinin milyonlarca y\u0131ld\u0131r süren evrimi daha kolay bir \u015fekilde gözlemlenebilecek. Georgia Tech’in NASA Ribozomal Orijinler ve Evrim Merkezi’nde görevli moleküler biyoloji uzman\u0131 Betül Kacar \u015föyle konu\u015ftu: “Bu deney, ya\u015fam\u0131n moleküler kayd\u0131n\u0131 geriye sar\u0131p tekrar izlemeye en çok yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z and\u0131r. Antik bir genin modern bir canl\u0131da nas\u0131l evrim geçirece\u011fini gözlemleme \u015fans\u0131 elde ettik, bu sayede bir zamanlar gerçekle\u015fen evrim sürecinin ayn\u0131 \u015fekilde mi, yoksa daha farkl\u0131 bir yol izleyerek mi geli\u015fece\u011fini görebilece\u011fiz.” Bilim insanlar\u0131, evrim deneylerine devam edeceklerini ve bu sefer proteinlerin evrim al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131 inceleyeceklerini belirtti.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Evrendeki en eski galaksiler ke\u015ffedildi: <\/span><\/strong><\/h3>\n

\"\"<\/p>\n

   Gök bilimciler, sürekli olarak yeni yöntem ve cihazlar geli\u015ftirerek 13,7 milyar ya\u015f\u0131ndaki evrenimizin erken a\u015famalar\u0131na, yani Büyük Patlama (Big Bang) an\u0131na en yak\u0131n dönemlerine dair bilgilerimizi güncelliyor. Bu seneye kadar Evren’in kozmik \u015fafak<\/em> diye isimlendirilen ve Büyük Patlama’dan yakla\u015f\u0131k 400-600 milyon y\u0131l sonras\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan dönemine ili\u015fkin bilgilerimiz s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Ama bu durum, NASA’n\u0131n Hubble ve Spitzer teleskoplar\u0131ndan elde edilen verilerle bu sene de\u011fi\u015fti; \u015fimdiye kadar bulunan en eski galaksi ailesi ke\u015ffedildi. Bunlardan en eskisi, Büyük Patlama’dan 480 milyon y\u0131l sonra olu\u015fmu\u015f olan UDFj-39546284 galaksisidir. Bulgular, bu galaksilerin hepsinin kademe kademe olu\u015ftu\u011funu (yani aniden olu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131) da kan\u0131tlad\u0131. Ayr\u0131ca bugünkü galaksilerden binlerce kat daha yo\u011fun ve birbirlerine çok daha yak\u0131n olduklar\u0131 anla\u015f\u0131ld\u0131. Konuyla ilgili daha detayl\u0131 bilgi almak için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/p>\n

Hidra’n\u0131n ölümsüzlü\u011fünün s\u0131rr\u0131 çözüldü:<\/h3>\n

   Hidra canl\u0131s\u0131n\u0131n polip formunun ya\u015flanma belirtisi göstermedi\u011fi uzun y\u0131llard\u0131r biliniyor. Bu canl\u0131, sadece ba\u015fka bir canl\u0131ya yem olmas\u0131 veya hastal\u0131k nedeniyle ölüyor. Bu anlamda ölümsüz canl\u0131<\/em> s\u0131fat\u0131yla ünlenen Turritopsis nutricula<\/a>’ya da benziyor. Hidran\u0131n bu ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan sebeplerden biri, sahip oldu\u011fu kök hücrelerin sürekli olarak proliferasyona u\u011framas\u0131. Bu sene Alman bilim insanlar\u0131 bu süreci inceleyerek, belki de gelecekte insanlar\u0131n ya\u015flanmas\u0131n\u0131 önleyecek bir ke\u015fif<\/a> yaparak, <\/strong>ya\u015flanmada etkili bir gen (FoxO)<\/strong> tan\u0131mlad\u0131. Sonra da genetik yap\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015ftirilen 3 çe\u015fit hidra grubu üretildi. Birinci gruptakiler normal FoxO seviyesine sahipken, ikinci grupta bu gen etkisizle\u015ftirildi, üçüncü grupta ise FoxO seviyeleri art\u0131r\u0131ld\u0131. Etkisizle\u015ftirilmi\u015f FoxO genine sahip hidralar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sisteminde ciddi sorunlar olu\u015ftu\u011fu gözlemlendi. Bu sorunlar\u0131n birço\u011fu, t\u0131pk\u0131 ya\u015fl\u0131 insanlarda görülenlere benziyordu. Çal\u0131\u015fman\u0131n sonucunda, FoxO geninin ya\u015flanma sürecinde önemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131; dolay\u0131s\u0131yla ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemi i\u015flevselli\u011finin ve kök hücre proliferasyonunun insan hayat\u0131n\u0131 uzatmak için anahtar olabilecekleri bildirildi.<\/span>
\"\"<\/p>\n

ENCODE, insan genomuna ili\u015fkin ilk makalelerini yay\u0131nlad\u0131:<\/h3>\n

(ENCODE=Encyclopedia of DNA Elements; DNA Bile\u015fenleri Ansiklopedisi) Eylül ay\u0131nda insan genomuna ili\u015fkin bilgilerimiz daha da artt\u0131. Bunun sebebi, 2003 y\u0131l\u0131nda kurulan ENCODE isimli uluslararas\u0131 ara\u015ft\u0131rma birli\u011fi taraf\u0131ndan, ortak hareketle, üç ayr\u0131 bilim dergisinde (Nature, Genome Research<\/em> ve Genome Biology<\/em>) yay\u0131nlanan 30 adet makaleydi. Bu yay\u0131nlardan önce de DNA’daki ufak parçalar\u0131n (yani genlerin), vücudumuzdaki önemli kimyasallar\u0131 ve proteinleri nas\u0131l kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyorduk. Fakat bu, insan genomunun yaln\u0131zca %2’siydi; geri kalan k\u0131s\u0131mlar\u0131n “hurda DNA” oldu\u011fu dü\u015fünülüyordu. Bilim insanlar\u0131 bu yay\u0131nlarda, genomumuzun %80’inin i\u015flev gördü\u011fünü (yani i\u015flevsiz, hurda olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131), ama tam olarak ne i\u015fe yarad\u0131klar\u0131n\u0131 anlamam\u0131z için daha fazla ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lmas\u0131 gerekece\u011fini bildirdi. \u0130nsan genomunun bu k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n büyük bir bölümü, hayat\u0131m\u0131z\u0131n belirli zamanlar\u0131nda “aç\u0131k” veya “kapal\u0131”  olarak kodlanan genetik bilgiden meydana geliyor. Sunulan verilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bu “açma\/kapama” dü\u011fmelerinin modifiye edilerek, hastal\u0131klar\u0131n ve ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n önlenmesinde i\u015fe yaramas\u0131 umuluyor.<\/span><\/p>\n

Gelecekte hayat kurtarma ihtimali bulunan “oksijen ta\u015f\u0131yan parçac\u0131klar” üretildi:<\/p>\n<\/h3>\n

\"\" <\/p>\n

   Akut akci\u011fer yetmezli\u011fi veya t\u0131kal\u0131 hava yolu nedeniyle nefes almakta s\u0131k\u0131nt\u0131 çeken hastalar\u0131n kan dola\u015f\u0131m\u0131na, ba\u015fka bir yoldan oksijen sa\u011flanmas\u0131 gerekir; hem de h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde. Aksi takdirde beyin hasar\u0131 ve kardiyak arrest geli\u015fir. Bu amaçla Boston Çocuk Hastanesi’nden bir ara\u015ft\u0131rma ekibi, kana h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde oksijen kazand\u0131rmak için henüz tav\u015fanlar üzerinde denenen bir yöntem<\/a> geli\u015ftirdi<\/a>: Öncelikle içleri havayla dolu olan mikro parçac\u0131klar tasarland\u0131, daha sonra bu ufac\u0131k parçac\u0131klar do\u011frudan tav\u015fan\u0131n kan dola\u015f\u0131m\u0131na verildi. Tav\u015fanlar\u0131n tek bir nefes almadan 15 dakika canl\u0131 kalabildikleri gözlemlendi. Dolay\u0131s\u0131yla acil bir durumda oksijen ta\u015f\u0131yan bu mikro parçac\u0131klar\u0131n hayat kurtarabilece\u011fi ihtimali üzerinde durulmaya ba\u015fland\u0131. Hastanenin kardiyoloji bölümünden Dr. Kheir, tekni\u011fin geli\u015ftirilmesi halinde nefes alamayan insanlar\u0131n acil durumda 30 dakika kadar canl\u0131 tutulabilece\u011fini tahmin ediyor. <\/span><\/p>\n

Yararlan\u0131lan di\u011fer kaynaklar:<\/span><\/strong> <\/span><\/strong><\/em>
1. Wired Science<\/a>
2. Weather.com<\/a>
3. Scientific American; The Exoplanet Next-Door<\/a>
4. The Advanced Apes<\/a>
5. Science Daily<\/a>
6. Physicsworld.com<\/a>
7. Polycmic; The Major Scientific Discovery You Probably Did Not Hear About: The Life Saving Oxygen Particle<\/a>
8. NASA; NASA Mars Rover Fully Analyzes First Martian Soil Samples<\/a>
9. New Scientist; Whole fetal genome sequenced before birth<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

   Bu yaz\u0131da, önem s\u0131ras\u0131na (ve biraz da kendi keyfime) göre çe\u015fitli kaynaklardan seçerek derlemeye çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m 2012 y\u0131l\u0131n\u0131n önemli bilimsel ke\u015fif ve geli\u015fmelerini listeledim. Buna ra\u011fmen y\u0131l içerisinde sizi heyecanland\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu halde listede göremedikleriniz de olabilir. Maksat, 2013 y\u0131l\u0131na girmemize günler kala bilimin ayd\u0131nl\u0131k ve büyüleyici objektifinden 2012 y\u0131l\u0131na \u015föyle bir ku\u015f bak\u0131\u015f\u0131 göz atmak. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-187","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=187"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":325,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/187\/revisions\/325"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}