{"id":193,"date":"2026-08-21T12:02:47","date_gmt":"2026-08-21T12:02:47","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=193"},"modified":"2026-08-21T13:42:26","modified_gmt":"2026-08-21T13:42:26","slug":"insanat-bahcesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=193","title":{"rendered":"\u0130nsanat Bah\u00e7esi"},"content":{"rendered":"

\"\" 
<\/span><\/strong><\/p>\n

The Human Zoo, <\/strong>Desmond Morris (1969)<\/span><\/p>\n

   Desmond Morris “Ç\u0131plak Maymun” isimli kitab\u0131nda insan denilen hayvan\u0131, bir bilim insan\u0131n\u0131n tarafs\u0131z ve gerçekçi bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131yla incelemi\u015f ve ele\u015ftirmi\u015fti. Bu nedenle Ç\u0131plak Maymun’u okumam\u0131\u015f olanlar\u0131n öncelikle Morris’in o kitab\u0131n\u0131 okumas\u0131n\u0131 tavsiye ederim. Çünkü \u015fu anda ele alaca\u011f\u0131m kitap, bir anlamda Ç\u0131plak Maymun’un devam\u0131 niteli\u011finde; o ç\u0131plak maymunun kendi elleriyle yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumu, bu toplumun içerdi\u011fi sorunlar\u0131, çözüm aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131, ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 ve ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor. Yazar özetle, “Geçmi\u015fimizi bilmeden gelece\u011fimizi denetleyemeyiz ve umar\u0131m çok geç kalmam\u0131\u015f\u0131zd\u0131r” diyor. Morris’in fikirlerine kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131m baz\u0131 noktalar olsa da (e\u015fcinsellikle ilgili görü\u015fü, hayvan davran\u0131\u015flar\u0131 hakk\u0131nda kitab\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihlerde henüz bilinmeyen baz\u0131 bilimsel gerçeklerle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 ç\u0131kar\u0131mlar ilk etapta akl\u0131ma gelenler), genel anlamda insan denen hayvan\u0131 güzel ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve birtak\u0131m tuhaf davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131za \u0131\u015f\u0131k tuttu\u011funa inan\u0131yorum. Özellikle 4. (B\u0130ZLER\/ONLAR) <\/strong>ve 5. (DAMGALANMA VE TERS DAMGALANMA)<\/strong> bölümlerden çok \u015fey ö\u011frendim. Bu nedenle okunmas\u0131 gereken kitaplar aras\u0131nda tavsiye listeme almak istiyorum. Kitaptan baz\u0131 al\u0131nt\u0131lar yaparak ilginizi cezbetmeyi deneyece\u011fim:<\/span> <\/span>
“ <\/strong><\/em><\/strong><\/span>Do\u011fal yerle\u015fim alanlar\u0131nda ve do\u011fal ko\u015fullar alt\u0131nda hayvanlar birbirlerini yaralamaz, kendi yavrular\u0131na sald\u0131rmaz, mide ülseri olmaz, oburluktan hasta oluncaya kadar \u015fi\u015fmanlamaz, kendi kendini tatmin etmeye kalkmaz, homoseksüel çiftler kurmaz, kendi türünden olanlar\u0131 öldürmez. Kent insanlar\u0131n\u0131n bunlar\u0131n hepsini yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 söylemek bile gereksiz. Acaba, insanlarla hayvanlar aras\u0131nda esasl\u0131 bir fark oldu\u011funu mu gösterir bu? \u0130lk bak\u0131\u015fta öyle gibi. Oysa bu, aldat\u0131c\u0131 ve gerçe\u011fe uymayan bir gözlemdir. Asl\u0131nda baz\u0131 hayvanlar, baz\u0131 ko\u015fullarda bu gibi davran\u0131\u015flarda bulunabilir; özellikle do\u011fa d\u0131\u015f\u0131nda tutsakl\u0131\u011fa mahkum edilmi\u015flerse. \u0130nsanlarda görerek pek iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu anomalliklere, hayvanat bahçesinde kafese kapat\u0131lm\u0131\u015f hayvanlarda rastlar\u0131z. Demek ki kent, bir Beton Orman\u0131 olmaktan çok bir \u0130nsanat Bahçesi’<\/em>dir.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

Sak\u0131n “Bir felakete do\u011fru gitmektesiniz, hemen geri dönün” gibi bir \u015fey söyledi\u011fim san\u0131lmas\u0131n. Toplumuzun yorulmak bilmez ilerleyi\u015fi, ara\u015ft\u0131rma ve icat etme gibi iki güçlü içgüdümüzü alabildi\u011fine koyvermeyi gerekli k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar bize atalar\u0131m\u0131zdan kalan biyolojik miras\u0131n ayr\u0131lmaz parçalar\u0131d\u0131r. Yapma veya do\u011fa-kar\u015f\u0131t\u0131 bir yanlar\u0131 yoktur. Büyük güçlülü\u011fümüzün oldu\u011fu kadar, büyük güçsüzlü\u011fümüzün de kökeninde yatar bu içgüdü. Ben sadece bu içgüdünün gereklerini yerine getirmek için ödedi\u011fimiz bedelin yüksekli\u011fini ve bu yüklü faturay\u0131 ödemekte gösterdi\u011fimiz beceriklili\u011fi ortaya koymak dile\u011findeyim. Oyun gittikçe büyümekte, riski ço\u011falmakta, kay\u0131plar daha korkunç, oyunun h\u0131z\u0131 daha ba\u015f döndürücü olmaktad\u0131r. Ama bütün risklerine ra\u011fmen, dünyan\u0131n en heyecanl\u0131 oyunu oldu\u011fu da ku\u015fkusuzdur … Ne var ki çe\u015fitli biçimlerde oynanmas\u0131 mümkündür ve oyuncular\u0131n gerçek karakterlerini bilirsek, hem oyundan daha fazla yararlanabiliriz hem de daha tehlikeli bir durum alip sonunda bütün insan türünü bir felakete sürüklemesini engellemi\u015f oluruz.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

\u0130nsanl\u0131k tarihimizin son birkaç bin y\u0131l\u0131, evrimsel geçmi\u015fimize ta\u015f\u0131yamayaca\u011f\u0131 bir yük bindirmi\u015ftir. \u0130nsan o eski insan; aile o eski ailedir; ama kabile, o eski kabile olmaktan ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Süper-kabilelerin üyeleriyiz art\u0131k. E\u011fer ulusal, ülküsel ve \u0131rksal çat\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z\u0131n neden oldu\u011fu e\u015fi görülmemi\u015f vah\u015feti anlamak istiyorsak, bu süper-kabile ko\u015fullar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funu incelemek zorunday\u0131z. Hikayemiz ac\u0131 üzerine kuruludur. At\u0131lan ilk önemli ad\u0131m, bir yere, sürekli olarak kalmak üzere yerle\u015fmemizle ba\u015flar. Böylelikle savunmam\u0131z gereken, s\u0131n\u0131rlar\u0131 belli bir alan ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. En yak\u0131n akrabalar\u0131m\u0131z olan maymunlar göçebe sürüler halinde ya\u015far. Her sürünün belirli bir yerle\u015fim bölgesi vard\u0131r; ancak bu bölgenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 içinde sürekli hareket halindedirler. E\u011fer iki topluluk kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r ve birbirini tehdit etmeye ba\u015flarsa, bu olay\u0131n ciddi bir durum almas\u0131 ihtimali çok azd\u0131r. \u0130kisi de çekip kendi yoluna gider. \u0130lkel insan\u0131n kesinlikle “topra\u011fa ba\u011fl\u0131” olmaya ba\u015flamas\u0131yla, savunma sisteminin de peki\u015ftirilmesi gerekmi\u015ftir. O zamanlar toprak o kadar çok, insan o kadar azd\u0131 ki, herkese bol bol yer vard\u0131. Kabileler kalabal\u0131kla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bile silahlar kaba ve ilkeldi.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

Süper kabileler büyüdükçe bu do\u011furgan,yumurtlayan nüfusu yönetmek de güçle\u015fmi\u015f; a\u015f\u0131r\u0131 kalabal\u0131kla\u015fman\u0131n gerilimleri, süper-statü sahibi \u0131rk\u0131n bunal\u0131mlar\u0131 iyiden iyiye artm\u0131\u015ft\u0131r. Sald\u0131rganl\u0131k birikiminin bir an önce bo\u015falabilmesi için ç\u0131k\u0131\u015f yollar\u0131 bulmak acil bri ihtiyaca dönü\u015fmü\u015ftür. Böylece topluluklar aras\u0131 çat\u0131\u015fmalar bu ihtiyac\u0131 geni\u015f çapta kar\u015f\u0131layabilecek bir alan olarak ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

E\u011fer süper-kabile içinde kaç\u0131n\u0131lmaz olarak olu\u015fan alt-gruplar aras\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 bir e\u015fitsizlik olursa, asl\u0131nda sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fey olan alt-gruplar aras\u0131 rekabet \u015fiddete ve sald\u0131rganl\u0131\u011fa dönü\u015fecektir. Bir alt-grubun birikmi\u015f sald\u0131rganl\u0131\u011f\u0131 di\u011fer alt-gruplar\u0131nkiyle birle\u015ftirilip ortak yabanc\u0131 bir dü\u015fmana yöneltilmezse, ister istemez yürüyü\u015fler, gösteriler, isyanlar ve cinayetler ba\u015f gösterecektir.<\/span><\/p>\n

…<\/span><\/p>\n

\u0130nsan denilen hayvan, maymun pabuçlar\u0131na s\u0131\u011famayacak kadar büyümü\u015ftür. Biyolojik avadanl\u0131\u011f\u0131, yaratt\u0131\u011f\u0131 biyoloji-kar\u015f\u0131t\u0131 çevreyle ba\u015f edecek güçte de\u011fildir. Bugünkü durumdan kurtulman\u0131n yolu ancak ola\u011fanüstü bir beyin zorlamas\u0131yla bulunabilir. Ama bu tip belirtiler ara s\u0131ra, tek tük görülüyorsa da, daha bir yerde tomurcuklanmaya ba\u015flarken ba\u015fka bir yanda büzülüp kurumaya yüz tutuyor. Üstelik türümüzdeki kendini onarma e\u011filimi öylesine güçlü ki, her türlü darbeyi zorla da olsa sindirir, sars\u0131nt\u0131y\u0131 atlat\u0131r atlatmaz da israf etti\u011fimizin yerine hemen yenisini koymaya s\u0131van\u0131r\u0131z. Öyle ki, yedi\u011fimiz darbelerden ders almaya bile zaman\u0131m\u0131z kalmaz. Gördü\u011fümüz en büyük, en kanl\u0131 sava\u015flar bile son hesapta dünya nüfus grafi\u011finin gittikçe yükselen e\u011frisinde küçücük çukurlar kazmaktan ba\u015fka i\u015fe yaramam\u0131\u015ft\u0131r. Her sava\u015ftan sonra do\u011fum oran\u0131nda yükselmeler olmu\u015f ve kay\u0131plar k\u0131sa zamanda kolayca kapat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan denilen dev, yaral\u0131 bir solucan gibi kendi kendini onar\u0131p k\u0131vr\u0131la büküle yoluna devam etmektedir.”<\/strong><\/em><\/strong><\/span><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  The Human Zoo, Desmond Morris (1969)    Desmond Morris “Ç\u0131plak Maymun” isimli kitab\u0131nda insan denilen hayvan\u0131, bir bilim insan\u0131n\u0131n tarafs\u0131z ve gerçekçi bak\u0131\u015f aç\u0131s\u0131yla incelemi\u015f ve ele\u015ftirmi\u015fti. Bu nedenle Ç\u0131plak Maymun’u okumam\u0131\u015f olanlar\u0131n öncelikle Morris’in o kitab\u0131n\u0131 okumas\u0131n\u0131 tavsiye ederim. Çünkü \u015fu anda ele alaca\u011f\u0131m kitap, bir anlamda Ç\u0131plak Maymun’un devam\u0131 niteli\u011finde; o ç\u0131plak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-193","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kitap-incelemeleri"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=193"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":432,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/193\/revisions\/432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=193"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=193"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=193"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}