{"id":209,"date":"2026-08-21T12:03:04","date_gmt":"2026-08-21T12:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=209"},"modified":"2026-08-21T13:13:11","modified_gmt":"2026-08-21T13:13:11","slug":"en-eski-dis-agrisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=209","title":{"rendered":"En eski di\u015f a\u011fr\u0131s\u0131"},"content":{"rendered":"

    275 milyon y\u0131ll\u0131k sürüngen fosilinde çene enfeksiyonu bulundu. \u015eu anda Oklahoma olan yerde ya\u015fam\u0131\u015f olan bu sürüngenin fosili, paleontologlara en eski di\u015f a\u011fr\u0131s\u0131 ile ilgili bilgi veriyor.<\/p>\n

   Toronto Mississauga üniversitesinin bölüm ba\u015fkan\u0131 Prof. Robert Reisz’\u0131n önderli\u011findeki ekip, paleozoik döneme ait karaya uyum sa\u011flama a\u015famas\u0131nda olan bir sürüngen fosilinde a\u011f\u0131z içi enfeksiyona ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fen çene kemi\u011fi defekti kan\u0131tlar\u0131 buldu. Ara\u015ft\u0131rma bulgular\u0131, Naturwissenschaften – The Nature of Science <\/em>dergisinde yay\u0131nland\u0131. Bu ke\u015fif ile ortaya ç\u0131kar\u0131lan çene enfeksiyonu daha önce 200 milyon y\u0131l ya\u015f\u0131ndaki bir kara omurgal\u0131s\u0131nda bulunan di\u015f hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131 tarihsel olarak geçti. <\/span>Reisz \u015föyle konu\u015ftu: <\/span>“Bu fosil sadece di\u015f hastal\u0131klar\u0131na bak\u0131\u015f aç\u0131m\u0131z\u0131 de\u011fi\u015ftirmiyor, çe\u015fitli canl\u0131lar\u0131n etobur ve otobur olarak evrimle\u015fme süreçlerinde ne tür di\u015f hastal\u0131klar\u0131na yatk\u0131n olduklar\u0131 hakk\u0131nda da önemli bilgiler veriyor. Bu durumda, söz konusu insanlar oldu\u011funda di\u015f hastal\u0131klar\u0131na yatk\u0131nl\u0131k artm\u0131\u015f olabilir.”<\/em> <\/p>\n

  275 milyon y\u0131l ya\u015f\u0131ndaki Labidosaurus hamatus <\/em>isimli bu sürüngenin çenesi çe\u015fitli incelemelere tabi tutuldu. Örneklerden biri özellikle dikkat çekiciydi çünkü baz\u0131 di\u015fler eksikti ve çene kemi\u011finde de erime vard\u0131. CT sonuçlar\u0131n\u0131n da yard\u0131m\u0131yla geni\u015f bir enfeksiyonun varl\u0131\u011f\u0131 ortaya ç\u0131kar\u0131ld\u0131. Bunun sonucunda di\u015fler dü\u015fmü\u015f ve abseler olu\u015farak kemik y\u0131k\u0131m\u0131 ve kayb\u0131 gerçekle\u015fmi\u015fti.<\/span> <\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

R<\/strong>esim: <\/span>Bu fosil kay\u0131p di\u015fleri, kemik defektini ve dental hastal\u0131klar\u0131 gösterir. Paleozoik döneme ait bir sürüngendeki osteomyelit (çene enfeksiyonu), bakteriyel enfeksiyona ve bu enfeksiyonun evrimsel sürecine kan\u0131t te\u015fkil eder. (Credit: Reisz R.R. ve Naturwissenschafte)<\/em><\/span>   <\/span><\/p>\n

   Geli\u015fmi\u015f sürüngenlerin atalar\u0131n\u0131n pek ço\u011fu evrim sürecinde sudan karaya geçi\u015fte karaya uyum sa\u011flamaya çal\u0131\u015f\u0131rken, karadaki ba\u015fka canl\u0131larla veya yüksek lifli bitkilerle beslenebilmek için kafa kemiklerinde ve di\u015f yap\u0131s\u0131nda de\u011fi\u015fiklik geçirerek evrildi. Baz\u0131 hayvanlardaki ilkel dental yap\u0131 olançeneye gev\u015fekçe tutunmu\u015f ve sürekli olarak yenilenen yap\u0131 (süt di\u015flenmesine benzer bir olu\u015fumdu ama ömür boyu bir yenilenme söz konusuydu) baz\u0131 hayvanlarda de\u011fi\u015fti. Di\u015fler çene kemi\u011fine daha s\u0131k\u0131 tutundu ve di\u015f yenilenmesi ya azald\u0131; ya da tamamen ortadan kalkt\u0131. Yediklerini çi\u011fneyebilmeleri ve dolay\u0131s\u0131yla besin emiliminin artmas\u0131 ile bu de\u011fi\u015fim, baz\u0131 ilkel sürüngenler için oldukça avantajl\u0131 oldu. Labidosauris <\/em>ve akrabalar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu türlerin küresel yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve dayan\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131, bu de\u011fi\u015fimin evrimsel bir ba\u015far\u0131 oldu\u011funu gösterir.<\/span> <\/p>\n

   Ancak Reisz ve ekibi di\u015flerin yenilenme özelli\u011fi kaybedildikçe, çene enfeksiyonu riskinin ve dolay\u0131s\u0131yla di\u015f hastal\u0131klar\u0131na yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n da artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dü\u015fünüyor. Art\u0131k ömürlük olan, yani yenileriyle yer de\u011fi\u015ftirmeyen bu di\u015flerin uzun süreli kullan\u0131m sonucunda a\u015f\u0131nmas\u0131 ve di\u015fin iç k\u0131sm\u0131 olan pulpan\u0131n aç\u0131\u011fa ç\u0131kmas\u0131; pulpan\u0131n da a\u011f\u0131z içi bakterilere daha uzun süre maruz kal\u0131yor olmas\u0131 nedeniyle enfeksiyona yatk\u0131nl\u0131k artm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer yandan di\u015fleri sürekli yenileriyle yer de\u011fi\u015ftirerek yenilenen canl\u0131larda böyle bir dezavantaj yoktu.<\/span> <\/p>\n

   Reisz insanlar\u0131n oral enfeksiyonlara yatk\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ete ek olarak bitkileri de beslenme diyetine sokan ilkel sürüngenlerin durumuyla benzerlik gösterdi\u011fini belirtiyor: “Bulgular\u0131m\u0131za göre, insanlarda sadece 1 kez yenilenen di\u015f geli\u015fimi yap\u0131s\u0131 (süt ve daimi di\u015fler), getirdi\u011fi bariz avantajlar\u0131n (çok daha çe\u015fitli türde g\u0131dayla beslenebilmek gibi) yan\u0131 s\u0131ra, enfeksiyona yatk\u0131nl\u0131\u011fa da sebep olmu\u015ftur.”<\/em><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kaynak makale<\/strong>: <\/em><\/span>Robert R. Reisz, Diane M. Scott, Bruce R. Pynn, Sean P. Modesto. Osteomyelitis in a Paleozoic reptile: ancient evidence for bacterial infection and its evolutionary significance. <\/strong>Naturwissenschaften<\/em>, 2011; DOI:10.1007\/s00114-011-0792-1<\/a><\/span><\/p>\n

Bu yaz\u0131, Toronto Üniversitesinden sa\u011flanan bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ScienceDaily taraf\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131p 18.04.2011’de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r<\/a>.<\/em><\/span> <\/p>\n

Çeviri<\/strong>: felis agnosticus<\/span> <\/p>\n

\u015eu yaz\u0131lar da ilginizi çekebilir:<\/span><\/strong><\/p>\n