{"id":236,"date":"2026-08-21T12:03:23","date_gmt":"2026-08-21T12:03:23","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=236"},"modified":"2026-08-21T14:00:26","modified_gmt":"2026-08-21T14:00:26","slug":"daniel-dennett-zihin-karisikliginin-evrimi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=236","title":{"rendered":"Daniel Dennett &#8211; Zihin Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Evrimi"},"content":{"rendered":"<p>&nbsp;<span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"\/\/player.vimeo.com\/video\/144994432?title=0&amp;amp;byline=0\" width=\"640\" height=\"363\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;&Ccedil;evirisini tamamlad\u0131\u011f\u0131m bu video, Daniel Dennett&rsquo;\u0131n 2009&#8217;da&nbsp;<\/span>AAI<span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"> (Uluslararas\u0131 Ateist Birli\u011fi) Konferans\u0131ndaki<\/span><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp;<strong>Zihin Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Evrimi<\/strong><em>&nbsp;(The Evolution of Confusion)<\/em><strong>&nbsp;<\/strong>ba\u015fl\u0131kl\u0131 uzun soluklu sunumudur. Dennett burada birtak\u0131m kavramlar\u0131 &ccedil;arp\u0131tarak insanlar\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran teolojinin i\u015fleyi\u015fini ve onun hammaddesi olan din olgusunun, t\u0131pk\u0131 di\u011fer biyolojik yap\u0131lar gibi ge&ccedil;irmekte oldu\u011fu evrimi ele al\u0131yor. Dennett, dini inanca sahip insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l ve neden olu\u015ftu\u011funu adeta bir fikir m&uuml;hendisi gibi, d&uuml;\u015f&uuml;nd&uuml;r&uuml;c&uuml; &uuml;slubuyla ve zaman zaman &ccedil;ok mizahi bir \u015fekilde ele al\u0131yor.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Sunumda ateist din adamlar\u0131 &ouml;rneklenmi\u015f, ama izleyen herkesin kendisiyle ilgili gerekli &ccedil;\u0131kar\u0131m\u0131 yapabilece\u011fine inan\u0131yorum. Videoda bahsi ge&ccedil;en &ouml;rneklerle &ouml;zde\u015fle\u015fmemiz de olduk&ccedil;a kolay oluyor. Bireylerin veya profesyonel din adamlar\u0131n\u0131n &ccedil;evrelerinden g&ouml;rd&uuml;\u011f&uuml; maddi\/ manevi bask\u0131 &uuml;zerine yap\u0131lan alan &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131ndan da faydalan\u0131larak, ateistlerin ger&ccedil;ek kimlikleriyle ortaya &ccedil;\u0131kmas\u0131n\u0131n bazen neden zor olabilece\u011fi a&ccedil;\u0131klan\u0131yor.<\/span><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;&Ccedil;o\u011fumuzun belki de <em>Richard Dawkins<\/em> arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla (&ouml;zellikle <em><a href=\"\/post\/2016\/01\/15\/The-Four-Horsemen-(Mahserin-Dort-Atl%C4%B1s%C4%B1)-oturumu\">The Four Horsemen<\/a><\/em>&nbsp;ve <em>The Atheism Tapes<\/em> gibi s&ouml;yle\u015filerinden) tan\u0131ma \u015fans\u0131 buldu\u011fu bu &ouml;nemli d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;r, bildi\u011finiz gibi g&uuml;n&uuml;m&uuml;z&uuml;n &ouml;nemli filozoflar\u0131ndan birisi ve ayn\u0131 zamanda da d&uuml;nyaca tan\u0131nm\u0131\u015f ateist bir bilim adam\u0131 ve yazard\u0131r. Bilim, ak\u0131l ve biyoloji felsefesinin, &ouml;zellikle evrimsel biyoloji ve bili\u015fsel bilim ile ilgili alanlar\u0131nda &ouml;nemli kitaplar\u0131 ve &ccedil;al\u0131\u015fmalar\u0131 vard\u0131r.<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Dennett&rsquo;\u0131n konu\u015fma ve anlat\u0131m &uuml;slubuna al\u0131\u015fk\u0131n olmayanlar i&ccedil;in ufak da bir uyar\u0131 yapmak isterim.&nbsp;Kendisi olduk&ccedil;a espirili ve fazlas\u0131yla ironik bir anlat\u0131m \u015fekline sahip; umar\u0131m zaman zaman yapt\u0131\u011f\u0131 bu zekice &ccedil;\u0131k\u0131\u015flar izleyenler taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaz. Felsefe ve mant\u0131kl\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;nme kavramlar\u0131na yabanc\u0131 olan toplumumuzda bu ne derece m&uuml;mk&uuml;n olur emin de\u011filim ama vurgulamak istedi\u011fi noktalar\u0131n do\u011fru kavranmas\u0131 halinde, izleyenler i&ccedil;in ger&ccedil;ekten &ccedil;ok e\u011flenceli ve bir o kadar da d&uuml;\u015f&uuml;nd&uuml;r&uuml;c&uuml; bir seyirlik olaca\u011f\u0131na eminim. Yine de baz\u0131 yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmaya m&uuml;sait g&ouml;rd&uuml;\u011f&uuml;m yerlerde, &ccedil;eviriye (?!) \u015feklinde noktalama i\u015faretleri eklemeden edemedim. Yaz\u0131n\u0131n sonunda, sunumda bahsi ge&ccedil;en baz\u0131 terim ve kelimelerin anlamlar\u0131n\u0131 bulacaks\u0131n\u0131z. Bunlar\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131 halinde, Dennett&rsquo;\u0131n bahsetti\u011fi konular\u0131n daha da iyi anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;yorum.<\/span><\/p>\n<ul>\n<li><em style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Karen Armstrong<\/em><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&#8216;\u0131n Wall Street Journal&#8217;da &ccedil;\u0131kan bir yaz\u0131s\u0131na&nbsp;<\/span><em style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Richard Dawkins<\/em><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&rsquo;in verdi\u011fi cevap (yukar\u0131daki sunumda bahsi ge&ccedil;iyor):<\/span>&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"padding-left: 30px;\"><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small; color: #000000;\"><span style=\"font-size: large;\"><strong><span style=\"font-family: 'times new roman', times;\">&ldquo;<\/span><\/strong><\/span>E\u011fer incelikli teologlar veya postmodern r&ouml;lativistler, varolu\u015f kavram\u0131n\u0131n i&ccedil;ini bo\u015faltarak tanr\u0131y\u0131 miad\u0131 dolmu\u015f laf ebeliklerinden kurtard\u0131klar\u0131n\u0131 d&uuml;\u015f&uuml;n&uuml;yorlarsa, bunu tekrar d&uuml;\u015f&uuml;nseler iyi olur. Bir kilise ya da cami cemaatine, varolu\u015fun, onlar\u0131n tanr\u0131lar\u0131yla ili\u015fkilendirilemeyecek kadar s\u0131radan bir olgu oldu\u011funu s&ouml;ylerseniz, sizi hemen bir ateist olarak damgalayacaklard\u0131r; &ccedil;ok da hakl\u0131d\u0131rlar.<span style=\"font-family: 'times new roman', times;\"><strong><span style=\"font-size: large;\">&rdquo;<\/span><\/strong><\/span><\/span>&nbsp;<\/p>\n<ul>\n<li><em style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Jerry Coyne<\/em><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&rsquo;un Armstrong&#8217;\u0131 ele\u015ftirdi\u011fi <strong>&#8220;Dawkins 17 &#8211; Armstrong 0&#8221;<\/strong>&nbsp;<\/span><\/span><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131y\u0131 okumak i&ccedil;in <a href=\"\/post\/2012\/03\/19\/-Jerry-Coyne-Dawkins-17-Armstrong-0\">t\u0131klay\u0131n<\/a>.&nbsp;&nbsp;<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"color: #800080;\"><strong>Concorde yan\u0131lg\u0131s\u0131:<\/strong><\/span> Gelecekte elde edilecek kazan&ccedil;tan &ccedil;ok, ge&ccedil;mi\u015fte yap\u0131lan yat\u0131r\u0131mlar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131 yoluyla, bu ge&ccedil;mi\u015f yanl\u0131\u015flar\u0131 devam ettirmeye y&ouml;nelik yap\u0131lan &ccedil;\u0131kar\u0131m hatas\u0131d\u0131r. Yani ge&ccedil;mi\u015fte do\u011fru kabul edilen bir fikre g&ouml;re hayat\u0131n\u0131 kurmu\u015f olan bir ki\u015fi, sonradan onun do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131nda bile, &ouml;nceden yapm\u0131\u015f oldu\u011fu maddi-manevi yat\u0131r\u0131mlar\u0131 bir kenara at\u0131p, mevcut do\u011fruya g&ouml;re kararlar almaya korkabilir. Bu durumda Concorde yan\u0131lg\u0131s\u0131na d&uuml;\u015fm&uuml;\u015f olur. Videodaki &ouml;rnekte, hayat\u0131n\u0131 dine ve din adam\u0131 olmaya adam\u0131\u015f ki\u015filer, birg&uuml;n inanc\u0131n\u0131 kaybetti\u011fi zaman, b&uuml;t&uuml;n hayat\u0131n\u0131n eme\u011fini ve birikimini &ccedil;&ouml;pe at\u0131p yepyeni bir do\u011frultuda hayat\u0131na \u015fekil vermeyi g&ouml;ze alamayabilir.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"color: #800080;\"><strong>Deepity:<\/strong> <\/span>(<em><span style=\"color: #000000;\">&#8220;derinsellik&#8221;<\/span><\/em>&nbsp;diye &ccedil;evirdim) Dennett bu kelimeyi, pop&uuml;ler k&uuml;lt&uuml;rden gelen yeni bir terim olarak ele al\u0131yor ve ona bir de tan\u0131m ekleyerek konu\u015fmas\u0131nda bu anlamda kullan\u0131yor: Mant\u0131ken yanl\u0131\u015f kurgulanm\u0131\u015f oldu\u011fu i&ccedil;in, &ccedil;ok derin bir anlam\u0131 varm\u0131\u015f gibi g&ouml;r&uuml;nen &ouml;nerme. Farkl\u0131 yorumlanma \u015fekilleri olan bu t&uuml;r c&uuml;mleler ya do\u011fru ama i&ccedil;erdi\u011fi anlam bak\u0131m\u0131ndan &ouml;nemsizdir, ya da zaten yanl\u0131\u015ft\u0131r ama do\u011fru olmu\u015f olsa &ccedil;ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir durum yaratacakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla hem do\u011fru, hem de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 olmas\u0131 m&uuml;mk&uuml;n de\u011fildir. Ama okundu\u011funda her iki yorumlama \u015fekli de insan\u0131n kafas\u0131nda canland\u0131\u011f\u0131 i&ccedil;in, sanki do\u011fru ve de \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131ym\u0131\u015f gibi bir kavrama yan\u0131lg\u0131s\u0131 olu\u015fturur.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"color: #800080;\"><strong>Kullan\u0131m-bahis hatas\u0131 (KBH):<\/strong> <\/span>Bir kelimenin tan\u0131m\u0131n\u0131, yine o kelimeyi kullanarak yapma hatas\u0131. Yani bir kelimeden <span style=\"text-decoration: underline;\">bahsetmekle<\/span>, o kelimeyi i&ccedil;erdi\u011fi anlamda <span style=\"text-decoration: underline;\">kullanmak<\/span> aras\u0131nda fark vard\u0131r. Bu fark\u0131 g&ouml;rmezden gelerek yap\u0131lan her t&uuml;rl&uuml; tan\u0131mlama da dolay\u0131s\u0131yla hatal\u0131 olacakt\u0131r.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"color: #800080;\"><strong>Kipple:<\/strong> <\/span>Bilimkurgu roman yazar\u0131 Philip K. Dick&rsquo;in <em>&#8220;<a href=\"http:\/\/tr.wikipedia.org\/wiki\/Android'ler_Elektrikli_Koyun_D%C3%BC%C5%9Fler_mi%3F\" target=\"_blank\">Do Androids Dream of Electric Sheep?<\/a>&#8220;<\/em>&nbsp;kitab\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 ve tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131, sonradan da kent k&uuml;lt&uuml;r&uuml;ne yerle\u015fmi\u015f olan bir terimdir. \u0130\u015fe yaramayan, &ccedil;&ouml;pl&uuml;\u011fe giden ve hi&ccedil;bir insan m&uuml;dahalesi olmadan da s&uuml;rekli olarak kendi kendine &uuml;reyen, &ccedil;o\u011falan \u015feyler anlam\u0131na gelir. Bu kitap senaryola\u015ft\u0131r\u0131larak <em>Blade Runner (B\u0131&ccedil;ak S\u0131rt\u0131)<\/em> ismiyle beyaz perdeye de uyarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><span style=\"color: #800080;\"><strong>Grandfalloon: <\/strong><\/span>Kurt Vonnegut&rsquo;\u0131n <em><a title=\"Cat's Cradle\" href=\"http:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Cat%27s_Cradle\">Cat&#8217;s Cradle<\/a> <\/em>isimli roman\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 ve yine &ldquo;kipple&rdquo; gibi kent k&uuml;lt&uuml;r&uuml;ne yerle\u015fmi\u015f olan bir terimdir. Bu kitapta kurgulanm\u0131\u015f olan <em>Bokononism<\/em> isimli parodi bir din vard\u0131r. Ortak bir kimli\u011fi veya amac\u0131 payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden, ama asl\u0131nda anlams\u0131z bir birliktelik ve ortakl\u0131k i&ccedil;erisinde bulunan insan toplulu\u011fu anlam\u0131na gelir.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp; &nbsp;&Ccedil;evirisini tamamlad\u0131\u011f\u0131m bu video, Daniel Dennett&rsquo;\u0131n 2009&#8217;da&nbsp;AAI (Uluslararas\u0131 Ateist Birli\u011fi) Konferans\u0131ndaki&nbsp;Zihin Kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n Evrimi&nbsp;(The Evolution of Confusion)&nbsp;ba\u015fl\u0131kl\u0131 uzun soluklu sunumudur. Dennett burada birtak\u0131m kavramlar\u0131 &ccedil;arp\u0131tarak insanlar\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran teolojinin i\u015fleyi\u015fini ve onun hammaddesi olan din olgusunun, t\u0131pk\u0131 di\u011fer biyolojik yap\u0131lar gibi ge&ccedil;irmekte oldu\u011fu evrimi ele al\u0131yor. Dennett, dini inanca sahip insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-236","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-belgesel-video-cevirilerim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=236"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":512,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/236\/revisions\/512"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=236"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=236"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=236"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}