{"id":247,"date":"2026-08-21T12:03:43","date_gmt":"2026-08-21T12:03:43","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=247"},"modified":"2026-08-21T13:01:50","modified_gmt":"2026-08-21T13:01:50","slug":"islam-dunyasinda-bilim-ve-felsefenin-tarihe-karismasi-gazzali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=247","title":{"rendered":"\u0130slam D\u00fcnyas\u0131nda Bilim ve Felsefe’nin Tarihe Kar\u0131\u015fmas\u0131: Gazz\u00e2l\u00ee"},"content":{"rendered":"

   A\u015fa\u011f\u0131da okuyaca\u011f\u0131n\u0131z yaz\u0131, 2001 y\u0131l\u0131nda OMÜ Sosyal Bilimler Enstitüsünde doktora ö\u011frenimine ba\u015flayan ve 2004 y\u0131l\u0131nda, ‘Gazzâlî’nin Tanr\u0131 ve Evren Tasar\u0131m\u0131 ve Günümüze Yans\u0131malar\u0131’ adl\u0131 çal\u0131\u015fmas\u0131yla kelâm bilim doktoru ünvan\u0131n\u0131 alan Doç. Dr. Hasan Ayd\u0131n’a aittir. Çok be\u011fendi\u011fim bu yergi dolu yaz\u0131dan önce konuyla ilgili k\u0131sa bir bilgilendirme yapmak isterim.<\/span> <\/span><\/p>\n

    9. yüzy\u0131lda Abbasi devletindeki \u0130ran ve Arap bilginleri, büyük Yunan filozoflar\u0131n\u0131n eserlerini Arapçaya çevirerek \u0130slam dünyas\u0131nda bir ayd\u0131nlama ça\u011f\u0131 ba\u015flatt\u0131. Bu dönem (9-10. yüzy\u0131llar) \u0130slam dünyas\u0131n\u0131n fikirsel ve bilimsel anlamda alt\u0131n ça\u011f\u0131d\u0131r; nitekim \u0130bn-i Sina, \u0130bn-i Rü\u015fd, Biruni, \u0130bn-i Heysem vb önemli alimler bu dönemde yeti\u015fmi\u015ftir. Ancak 12. yüzy\u0131la gelindi\u011finde, bu ilerlemeden rahats\u0131z olan ve dinin elden gitti\u011fini dü\u015fünen yobazlar (her zamanki gibi) bu gidi\u015fat\u0131n durdurulmas\u0131 gerekti\u011fine kanaat getirir. Ne de olsa bilim ve felsefenin ilerleyi\u015fi, hammaddesi dogmalar olan dinleri zay\u0131flatma gücüne sahiptir. Bu bilgiler ve eserler, bir yandan Endülüs Araplar\u0131 yoluyla Avrupa’ya ta\u015f\u0131n\u0131rken, \u0130slam dünyas\u0131 bu ilerlemeyi ve ayd\u0131nlanmay\u0131 durdurmak için elinden geleni yapar. Gazali de bu dönemde yeti\u015fmi\u015f bir filozoftur. Ona göre söylenecek her \u015fey söylenmi\u015f<\/strong> (kutsal kitap ve peygamber taraf\u0131ndan) ve ‘içtihad kap\u0131s\u0131’ kapanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong> Bundan sonra felsefe ve bilim yapmak anlams\u0131z ve hatta günaht\u0131r<\/strong>. <\/span><\/span><\/p>\n

   Gazali’nin savundu\u011fu ve günümüzde de a\u015fina oldu\u011fumuz gerici felsefe ne yaz\u0131k ki bu \u015fekildedir. Yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m, bilime ve felsefeye gerçekten katk\u0131da bulunmu\u015f olan insanlara sayg\u0131 göstereceksek, öncelikle onlar\u0131n zihniyetinin tam z\u0131tt\u0131 bir yakla\u015f\u0131m sergileyen Gazali’nin felsefesini anlamam\u0131z ve ele\u015ftirmemiz gerekiyor. \u0130slam hayranlar\u0131n\u0131n göklere ç\u0131kard\u0131\u011f\u0131, ama bilimin geli\u015fmesine ve temel itici gücü olan insan akl\u0131na, merak\u0131na ve sorgulamaya çok büyük zararlar\u0131 dokunmu\u015f olan Gazali’yi gelin daha yak\u0131ndan tan\u0131yal\u0131m. COSMOS<\/a>‘tan da tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z astrofizikç<\/span>i <\/span>Neil Tyson’\u0131n sunumundan bir bölümle bu tarihçeyi noktalayabiliriz:<\/span><\/p>\n