{"id":45,"date":"2026-08-21T11:59:24","date_gmt":"2026-08-21T11:59:24","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=45"},"modified":"2026-08-21T13:37:45","modified_gmt":"2026-08-21T13:37:45","slug":"dnayi-dijital-bir-sinyale-donusturmek-craig-venter-ile-roportaj","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=45","title":{"rendered":"DNA\u2019y\u0131 dijital bir sinyale d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek – Craig Venter ile r\u00f6portaj"},"content":{"rendered":"

   <\/span>Bu yaz\u0131, insan genomunu ilk dizileyenlerden biri olan ve sentetik genoma sahip ilk hücreyi yaratan Craig Venter (bu konuda bilgi almak için t\u0131klay\u0131n<\/a>) ile Wired muhabiri Roger Highfield’in yapt\u0131\u011f\u0131 röportaj\u0131n çevirisidir ve geçti\u011fimiz y\u0131l gerçekle\u015fen bir dizi sohbet ve e-postan\u0131n derlenmesinden olu\u015fmu\u015ftur (yay\u0131m tarihi 07.11.13<\/strong><\/em>)<\/em>. Özellikle ilk yapay canl\u0131y\u0131 yaratmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan dini çevrelerce “Tanr\u0131 rolü yapmaya çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131<\/em>” gerekçesiyle ele\u015ftirilen Craig Venter, ayn\u0131 zamanda Life at the Speed of Light: From the Double Helix to the Dawn of<\/em> <\/a>Digital Life<\/a> <\/em>kitab\u0131n\u0131n da yazar\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kitab\u0131n\u0131z Life at the Speed of Light<\/em>’ta insanlar\u0131n yepyeni bir evrim sürecine girdi\u011finden bahsediyorsunuz. Bu nas\u0131l oluyor?<\/span><\/strong><\/p>\n

Sanayi ça\u011f\u0131 sona ererken, bir yandan da biyolojik tasar\u0131m ça\u011f\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funa tan\u0131kl\u0131k etti\u011fimizi dü\u015fünüyorum. Dijitalle\u015ftirilmi\u015f bilgi olan DNA bilgisayar veritabanlar\u0131nda birikiyor. DNA’y\u0131 genetik mühendisli\u011fi ve günümüzde art\u0131k sentetik biyoloji sayesinde e\u015fi benzeri görülmemi\u015f bir \u015fekilde i\u015fleyebiliyoruz; t\u0131pk\u0131 bilgisayar yaz\u0131l\u0131mlar\u0131 gibi. DNA’y\u0131 ayr\u0131ca \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda veya \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131na yak\u0131n bir h\u0131zda elektromanyetik dalga olarak da gönderebiliyor ve “biyolojik \u0131\u015f\u0131nlay\u0131c\u0131”lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla proteinleri, virüsleri ve canl\u0131 hücreleri ba\u015fka bir yerde yeniden yaratmak için kullanabiliyor; böylece ya\u015fama bak\u0131\u015f aç\u0131m\u0131z\u0131 sonsuza dek de\u011fi\u015ftirmi\u015f oluyoruz.<\/span><\/p>\n

Yani DNA’y\u0131 ya\u015fam\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 olarak görüyorsunuz, öyle mi?<\/strong><\/span><\/p>\n

Ya\u015fayan, kendi kendini e\u015fleyen bir hücre olu\u015fturmak için gereken tüm bilgi DNA’n\u0131n ikili sarmal yap\u0131s\u0131nda bulunuyor. Ya\u015fam\u0131n bu yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 (software) okuyup tercümesini yapt\u0131kça hücrelerin nas\u0131l çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 tam olarak anlayabilecek, sonra da yeni hücresel yaz\u0131l\u0131mlar yaratarak onlar\u0131 de\u011fi\u015ftirip geli\u015ftirebilece\u011fiz. Bu yaz\u0131l\u0131m, donan\u0131m\u0131 (hardware) meydana getiren proteinlerin, yani bir hücreyi çal\u0131\u015ft\u0131ran robot ve kimyasal makinelerin nas\u0131l üretilece\u011fini tan\u0131mlar. Bu yaz\u0131l\u0131m, hücrenin donan\u0131m\u0131 zamanla eskiyerek y\u0131pranaca\u011f\u0131 için hayati önem ta\u015f\u0131r. Hücreler genetik-bilgi sistemlerinin yoklu\u011funda dakikalar\/günler içinde ölür; evrim geçiremezler, e\u015flenemezler ve hayatta kalamazlar.<\/span> <\/strong><\/span><\/p>\n

Son yirmi y\u0131l içinde ya\u015fam\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 okuma ve de\u011fi\u015ftirme konusunda yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z deneyler aras\u0131ndan en önemli bulduklar\u0131n\u0131z hangileri?<\/strong><\/span><\/p>\n

En önemli deneyimin sentetik hücre yaratmak oldu\u011funu dü\u015fünüyorum. Ama e\u011fer ya\u015fam\u0131 anlamam konusunda beni en çok etkileyen tek bir çal\u0131\u015fma, makale veya deneysel sonuç seçmem gerekseydi, ekibimin 2007 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Genome Transplantation in Bacteria: Changing One Species to Another<\/a> [Bakterilerde Genom Transplantasyonu: Bir Türü Ba\u015fka Bir Türe Dönü\u015ftürmek]<\/em> isimli makaleyi seçerdim. Science dergisinde yay\u0131mlanan bu makalenin yolunu açan ara\u015ft\u0131rma yaln\u0131zca ya\u015fam\u0131n temelleri hakk\u0131ndaki görü\u015flerimi \u015fekillendirmekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda da ilk sentetik hücrenin yarat\u0131lmas\u0131 için gereken zemini haz\u0131rlad\u0131. Genom transplantasyonu bize sadece çarp\u0131c\u0131 bir dönü\u015füm gerçekle\u015ftirmek, yani bir türü di\u011ferine dönü\u015ftürmek için bir yol sunmakla kalmad\u0131, DNA’n\u0131n ya\u015fam\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlamaya da yard\u0131mc\u0131 oldu.<\/span><\/p>\n

2010 y\u0131l\u0131nda bir sentetik hücre (JCVI-syn1.0) yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 duyurdu\u011funuz günden beri neler oldu?<\/strong><\/span><\/p>\n

O zaman sentetik hücre olgusunun biyolojinin temellerini ve ya\u015fam\u0131n nas\u0131l i\u015fledi\u011fini daha iyi anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131, a\u015f\u0131 ve ilaç geli\u015ftirme konusunda yeni yöntem ve araçlar geli\u015ftirmemize yard\u0131mc\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131, biyolojik yak\u0131tlar\u0131n ve biyokimyasallar\u0131n geli\u015fimini mümkün k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve temiz su, temiz besin kayna\u011f\u0131, tekstil ve biyoremediasyon [toprak ve sudaki çevre kirlili\u011fine yol açan maddeleri yok etmek için do\u011fal yollarla olu\u015fan ya da yapay olarak olu\u015fturulan mikroorganizmalar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131]<\/em> teknikleri bulmam\u0131z\u0131n önünü açaca\u011f\u0131n\u0131 söylemi\u015ftim. Üzerinden geçen üç y\u0131ll\u0131k süreç, bu görü\u015flerimin do\u011frulu\u011funu kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span><\/p>\n

Kitab\u0131n\u0131z bu sentetik canl\u0131n\u0131n yarat\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131z zorluk ve s\u0131k\u0131nt\u0131lara ili\u015fkin çarp\u0131c\u0131 bir anlat\u0131m içeriyor. Bu süreçte can\u0131n\u0131z\u0131 en çok s\u0131kan olay neydi?<\/strong><\/span><\/p>\n

JCVI-syn1.0’\u0131 laboratuvarda yaratmaya karar verdi\u011fimizde, çok küçük bir genoma sahip olmas\u0131 nedeniyle M. genitalium<\/em>’u seçmi\u015ftik. Sonradan bu karar\u0131m\u0131zdan dolay\u0131 pi\u015fman olduk: M. genitalium<\/em> laboratuvar ortam\u0131nda çok yava\u015f büyür. Bir E. coli<\/em> bakterisi her 20 dakikada bir yavru hücrelere bölünürken, M. genitalium<\/em> kendi kopyas\u0131n\u0131 yapmak için 12 saate ihtiyaç duyar. Logaritmik büyüme ba\u011flam\u0131nda aralar\u0131ndaki bu fark, deney sonucunu 24 saatte elde etmek ile haftalar sonra elde etmek aras\u0131ndaki farka e\u015fde\u011ferdir. Bu yüzden bir hiç u\u011fruna çok emek harc\u0131yormu\u015fuz gibi hissediyorduk. Bunun üzerine hedef bakteriyi de\u011fi\u015ftirip M. mycoides<\/em> yapt\u0131m. M. mycoides<\/em>, M. genitalium<\/em>’dan iki kat büyüktür ama çok daha h\u0131zl\u0131 büyür. Yapt\u0131\u011f\u0131m bu de\u011fi\u015fiklik, i\u015fin sonunda büyük fark yaratt\u0131.<\/span> <\/p>\n

\"\" <\/strong><\/span><\/p>\n

Sentetik hücre bulu\u015funuzdan dolay\u0131 baz\u0131 meslekta\u015flar\u0131n\u0131z \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131ktan havaya uçtu, baz\u0131lar\u0131 da bunu teknik bir yetenek \u015fovu \u015feklinde de\u011ferlendirdi. Fakat baz\u0131lar\u0131 da bunun “s\u0131f\u0131rdan ya\u015fam yaratmak” anlam\u0131na gelmedi\u011fini söyleyerek sönük tepkiler verdi.<\/strong><\/span><\/p>\n

“S\u0131f\u0131rdan ya\u015fam yaratmak” derken neyi kastettiklerine yeterince kafa yormam\u0131\u015flard\u0131r. Örne\u011fin “s\u0131f\u0131rdan” kek yapmaya ne dersiniz? Pastaneden haz\u0131r\u0131n\u0131 al\u0131p evde dondurabilirsiniz; veya bir haz\u0131r kek kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 al\u0131p ona sadece yumurta, ya\u011f ve su ekleyebilirsiniz; ya da kabartma tozu, \u015feker, yumurta, ya\u011f, un, süt vb. malzemelerin hepsini tek tek ekleyip kar\u0131\u015ft\u0131rabilirsiniz. Ama “s\u0131f\u0131rdan kek yapmak” dendi\u011finde kimsenin bundan sodyum, hidrojen, karbon ve oksijenin birle\u015ftirilmesi yoluyla sodyum bikarbonat (kabartma tozu) üretilmesi anlam\u0131n\u0131 ç\u0131karaca\u011f\u0131n\u0131 sanm\u0131yorum. Bu tabir, ayn\u0131 k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 “s\u0131f\u0131rdan ya\u015fam yaratma” kavram\u0131na yükledi\u011fimizde gerekli olan tüm molekülleri, proteinleri, lipidleri, DNA’y\u0131, hücre organellerini basit kimyasallardan; hattâ  karbon, hidrojen, azot, demir vb. temel elementlerden üretmek anlam\u0131na da gelebilir.<\/span> <\/p>\n

Kitab\u0131n\u0131zda da ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z üzere, burada sanal ya\u015fam yaratmaya benzer bir çaba var. Bili\u015fim ortam\u0131ndaki bu modeller ne kadar karma\u015f\u0131k?<\/strong><\/span><\/p>\n

Geçti\u011fimiz y\u0131l sanal hücrelerin gerçek olaylar\u0131 anlamam\u0131za nas\u0131l yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini gördük. Bu çal\u0131\u015fma 1996 y\u0131l\u0131nda Masaru Tomita ve ö\u011frencilerinin Keio Üniversitesi Bioinformatics Lab.’da -bizim 1995 y\u0131l\u0131nda diziledi\u011fimiz- Mycoplasma genitalium<\/em>’un mikrobiyolojisini incelemeye ba\u015flamalar\u0131 kadar eskiye dayan\u0131yor; o y\u0131l\u0131n sonunda da E-Cell Projesi’ni kurmu\u015flard\u0131. M. genitalium<\/em> üzerinde yap\u0131lan en güncel çal\u0131\u015fma Amerika’daki Stanford Üniversitesi sistem biyolo\u011fu Markus W. Covert’tan geldi. O ve ekibi bizim genom verilerimizi kullanarak, bakterinin gerçe\u011fine \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 biçimde benzeyen sanal bir versiyonunu üretti.<\/span><\/p>\n

Sentetik organizmalara ili\u015fkin etik konular\u0131 uzun süredir tart\u0131\u015f\u0131yorsunuz; \u015fu anda bu etik tart\u0131\u015fmalar ne durumda?<\/strong><\/span><\/p>\n

Yenili\u011fin çift ba\u015fl\u0131 do\u011fas\u0131 insan\u0131n kendi iste\u011fiyle ate\u015f yakmay\u0131 ba\u015fard\u0131\u011f\u0131, yani insan yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 günden beri mevcuttur. (Onu dü\u015fman\u0131m\u0131n bar\u0131na\u011f\u0131n\u0131 yakmak için mi, yoksa \u0131s\u0131nmak için mi kullanaca\u011f\u0131m?) Birkaç ayda bir, teknolojinin nas\u0131l da iki ucu keskin bir k\u0131l\u0131ç oldu\u011funu ele alan toplant\u0131lar düzenleniyor. Sentetik biyolojinin güvenli ve etkin bir \u015fekilde geli\u015fmesini istiyorsak destekleyici teknolojilere, bilime, e\u011fitime ve tedbirlere yat\u0131r\u0131m yapmam\u0131z çok önemli. Bu konuyla ilgili toplumsal tart\u0131\u015fma f\u0131rsatlar\u0131 desteklenmeli ve kamu da bunlara i\u015ftirak etmelidir. Ancak bu çal\u0131\u015fman\u0131n sundu\u011fu ola\u011fanüstü imkanlar\u0131 gözden kaç\u0131rmamak da önemli. Sentetik biyoloji, gezegenimizin ve üzerinde ya\u015fayan popülasyonlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 önemli zorluklar\u0131 a\u015fmada yararl\u0131 olabilir. Sentetik biyoloji alan\u0131nda yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar yepyeni bulu\u015flara çanak tutabilir; örne\u011fin hastal\u0131k bölgelerinde kendi kendilerine toplanarak hasar\u0131 onaran programlanm\u0131\u015f hücreler gibi.<\/span><\/p>\n

Sizi en çok hangisi endi\u015felendiriyor: biyolojik terör mü, yoksa biyolojik hatalar m\u0131?<\/strong><\/span><\/p>\n

San\u0131r\u0131m gözden kaçan bir biyolojik hatadan daha çok korkuyorum. Sentetik biyoloji büyük ölçüde, biyoloji konusunda fazla deneyimi olmayan bilim insanlar\u0131n\u0131n becerilerine dayan\u0131r; matematikçiler ve elektrik-elektronik mühendisleri gibi. Bilginin demokratikle\u015fmesi ve “aç\u0131k kaynakl\u0131 biyoloji”; temel laboratuvar araçlar\u0131n\u0131n s\u0131radan versiyonlar\u0131n\u0131n (DNA kopyalama yöntemi olan PCR<\/strong> gibi) mevcudiyeti, ya\u015fam\u0131n yaz\u0131l\u0131m\u0131 üzerinde herkesin (devlete, üniversiteye veya özel sektöre ait laboratuvarlara eri\u015fimi bulunmayan, gerekli e\u011fitime ve biyo-emniyet kurallar\u0131na a\u015fina olmayanlar da dahil) çal\u0131\u015fabilmesini kolayla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/span><\/p>\n

\u0130htiyatl\u0131 olmak ad\u0131na sentetik biyolojiden vazgeçmeli miyiz?<\/strong><\/span><\/p>\n

Benim en büyük korkum teknolojiyi istismar etmemiz de\u011fil, onu hiç kullanmamam\u0131z; gezegenin nüfusunun h\u0131zla artt\u0131\u011f\u0131 ve çevreyi geri dönülmez bir biçimde de\u011fi\u015ftirmekte oldu\u011fumuz \u015fu ça\u011fda müthi\u015f bir f\u0131rsat\u0131 tepmemizi hiç istemem.<\/span><\/p>\n

Gidi\u015fat\u0131n olumlu olaca\u011f\u0131 konusunda çok emin görünüyorsunuz.<\/strong><\/span><\/p>\n

Öyleyim; bunun en büyük sebebi de sentetik biyologlar\u0131n bir sonraki ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131 görmü\u015f olmam. Gelece\u011fin bize ne getirece\u011fini her y\u0131l Cambridge – Massachusetts’de sonuçlanan bir dizi yar\u0131\u015fmaya bakarak görebiliriz: Uluslararas\u0131 Geneti\u011fi De\u011fi\u015ftirilmi\u015f Makineler (iGEM)<\/strong> yar\u0131\u015fmas\u0131. Bu yar\u0131\u015fmada lise ve üniversite ö\u011frencileri standart bir dizi DNA alt program\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek farkl\u0131 tasar\u0131mlar yarat\u0131r. Bu, bana gelecek ad\u0131na umut veriyor.<\/span><\/p>\n

DNA’y\u0131, bir birime gönderilebilen ve orada yepyeni bir canl\u0131 yaratabilen dijital bir sinyale dönü\u015ftürmeye çal\u0131\u015f\u0131yorsunuz.<\/strong><\/span><\/p>\n

Synthetic Genomics Inc.’te  [Uzun süredir Venter’la birlikte çal\u0131\u015fan ve de Nobel T\u0131p ödülü alm\u0131\u015f olan Hamilton Smith<\/a> ile Venter’\u0131n ortakla\u015fa kurdu\u011fu \u015firket]<\/em> dijital DNA kodunu, DNA dizisini laboratuvar ortam\u0131nda yeniden sentezleyebilen bir program\u0131n içine yerle\u015ftirebiliyoruz. Bu da örtü\u015fen DNA baz çiftleri (oligonükleotidler) tasarlamaya yarayan i\u015flemi otomatize ediyor; filigranlar ekleyerek onlar\u0131 sentezleyiciye yüklüyor. Sentezleyicinin yapt\u0131\u011f\u0131 oligonükleotidler, bizim Gibson-birle\u015ftirme robotu (ismini yetenekli meslekta\u015f\u0131m Dan Gibson’dan al\u0131r) dedi\u011fimiz bir cihazla bir araya getirilip birle\u015ftiriliyor.<\/span> <\/p>\n

NASA, Mojave Çölü’nde bulunan deneme sahalar\u0131nda deneylerimizi yapmam\u0131z için bize maddi destek sundu. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde mikroplar\u0131 topraktan izole etme, DNA’lar\u0131n\u0131 dizileme ve sonra da bu bilgiyi “dijital-ya\u015fam-gönderme-birimi” dedi\u011fimiz bir cihazla buluta gönderme i\u015fleminin a\u015famalar\u0131n\u0131 test etmek için JCVI mobil laboratuvar\u0131n\u0131 kullanaca\u011f\u0131z. JCVI mobil laboratuvar\u0131 topraktan numune almaya, DNA izolasyonu ve DNA dizilemesi yapmaya yarayan donan\u0131mlara sahip. Aktar\u0131lan DNA bilgisinin uzaktan yüklenebilece\u011fi ve yeniden üretilebilece\u011fi yer olan al\u0131c\u0131 birimin \u015fu anda birçok ismi var: “dijital biyolojik dönü\u015ftürücü”, “biyolojik \u0131\u015f\u0131nlay\u0131c\u0131” ve “ya\u015fam replikatörü (e\u015fleyicisi)” bunlardan baz\u0131lar\u0131.<\/span> <\/p>\n

Böyle bir teknolojiyle \u015fu anda neler yapabiliyorsunuz?<\/strong><\/span><\/p>\n

En belirgin i\u015flevi, bir bir grip salg\u0131n\u0131 (pandemi) olmas\u0131 halinde a\u015f\u0131lar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131. 2009 y\u0131l\u0131nda Dünya Sa\u011fl\u0131k Örgütü (WHO), H1N1 influenza<\/strong>y\u0131 (domuz gribi) son 40 y\u0131ld\u0131r gerçekle\u015fen ilk pandemi vakas\u0131 olarak bildirdi\u011finde tarihte görülen en h\u0131zl\u0131 küresel a\u015f\u0131 geli\u015ftirme giri\u015fimi gerçekle\u015fti. Alt\u0131 ay içinde yüz milyonlarca a\u015f\u0131 üretildi; ama bu yeterince h\u0131zl\u0131 de\u011fildi. Geleneksel a\u015f\u0131 imalat yöntemleri virüslerin döllenmi\u015f tavuk yumurtalar\u0131 içinde büyütülmesine dayan\u0131r ve bu da 35 gün sürer. Sonuç olarak birço\u011fu genç olan yakla\u015f\u0131k 250.000 insan H1N1’den öldü. E\u011fer virüs çok daha patojenik olsayd\u0131, a\u015f\u0131 üretimindeki bu gecikme toplumsal yap\u0131da bozulmaya, karma\u015faya ve çökü\u015fe neden olurdu.<\/span><\/p>\n

\u0130\u015flem nas\u0131l h\u0131zland\u0131r\u0131labilir?<\/strong><\/span><\/p>\n

Synthetic Genomics Inc. ve J. Craig Venter Enstitüsü \u015fu anda U.S. Biomedical Advanced Research and Development Authority’nin katk\u0131lar\u0131yla Novartis isimli ilaç firmas\u0131yla birlikte çal\u0131\u015farak grip su\u015flar\u0131n\u0131n üretimini h\u0131zland\u0131rmay\u0131 amaçl\u0131yor. “Ters a\u015f\u0131lama” denilen bir yöntem kullan\u0131yoruz; bu yöntem ilk kez, halen Novartis’te görev yapmakta olan Rino Rappuoli taraf\u0131ndan bir menenjit a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesinde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Biyobili\u015fimsel yakla\u015f\u0131mlarla bir grip virüsünün genomunun tamam\u0131 taranabilir. Sonras\u0131nda, d\u0131\u015f membran proteinleri gibi iyi a\u015f\u0131 hedefleri olabilecek belirli genler özelliklerine göre seçilir. Ard\u0131ndan bu proteinler, ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k yan\u0131t\u0131 aç\u0131s\u0131ndan test edilir. Biz ve Novartis bu yöntemle 5 günden de k\u0131sa bir zamanda a\u015f\u0131 üretimi yapmay\u0131 ba\u015fard\u0131k. 2011 y\u0131l\u0131nda tamamlanan bir kavram kan\u0131tlama uygulamas\u0131ndan beri bu i\u015flemi birçok grip su\u015fu ve alt türü üzerinde ba\u015far\u0131yla uyguluyoruz.<\/span> <\/p>\n

Bir de süper-bakteri sorunu üzerinde duruyorsunuz. <\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/strong>[S<\/span><\/span><\/span>üper-bakteri<\/span>: <\/strong>çok say\u0131da ilaca dirençli -MDR- bakteriler. Bkz: <\/em>Bakterilerde geli\u015fen antibiyotik direnci<\/a><\/em>]<\/span><\/p>\n

Antibiyotik öncesi ça\u011flara dönece\u011fimize dair endi\u015feler tekrar tekrar gündeme getirilmekte. Çözüme yönelik yakla\u015f\u0131mlardan birisi de faj terapisi; faj terapisinde belli bir bakteri su\u015funa özgü bakteriyofajlar mikroplar\u0131 öldürmekte kullan\u0131l\u0131r. Birkaç günde bir Dünya’da ya\u015fayan bakterilerin yar\u0131s\u0131 fajlar taraf\u0131ndan öldürülür. Onlardan yard\u0131m alabilir miyiz?<\/span> <\/p>\n

Vücudumuzdaki “dost” bakterileri de öldürerek ikincil zararlar olu\u015fturabilen geleneksel antibiyotiklerin aksine fajlar, moleküler “ak\u0131ll\u0131 bombalar”d\u0131r; sadece bir veya birkaç su\u015fu hedef al\u0131rlar. Ama bu, kullan\u0131mlar\u0131n\u0131n kolay oldu\u011fu anlam\u0131na gelmiyor. Hücreler t\u0131pk\u0131 antibiyotiklerde oldu\u011fu gibi, mutasyon geçirerek fajlara kar\u015f\u0131 direnç geli\u015ftirebilir. Ayr\u0131ca insan vücudu da fajlar\u0131 kan dola\u015f\u0131m\u0131ndan h\u0131zla temizler. Ama yeni DNA sentezleme ve birle\u015ftirme araçlar\u0131m\u0131z sayesinde günde 300 yeni faj tasarlay\u0131p üretebiliriz.<\/span><\/p>\n

“I\u015f\u0131nlama” konusunda s\u0131rada ne var?<\/strong><\/span> <\/p>\n

\u015eu an için ancak protein moleküllerini, virüsleri, fajlar\u0131 ve tekil mikrobiyal hücreleri yaratabiliyoruz; ama bu alandaki çal\u0131\u015fmalar çok daha karma\u015f\u0131k canl\u0131 sistemlerine do\u011fru ilerleyecektir. Dijitalle\u015ftirilmi\u015f bilgiyi, sonradan karma\u015f\u0131k çok hücreli canl\u0131lara veya i\u015flevsel dokulara dönü\u015fecek olan canl\u0131 hücrelere dönü\u015ftürebilece\u011fimizden eminim.<\/span><\/p>\n

Bu teknoloji Mars ke\u015fiflerini neden de\u011fi\u015ftirecek?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dizilim bilgilerini 4,3 dakikadan k\u0131sa bir sürede, Mars’ta bulunan bir dijital-biyolojik dönü\u015ftürücüye gönderebilir ve ki\u015fisel ilaçlar\u0131 kolonidekilere ula\u015ft\u0131rabiliriz. Veya DNA-dizileme cihaz\u0131n\u0131n Curiosty’e (NASA’n\u0131n Mars ke\u015fif arac\u0131) yerle\u015ftirilmesi halinde olas\u0131 bir Mars bakterisinin dijital kodunu Dünya’ya ula\u015ft\u0131rabilir, burada da canl\u0131y\u0131 laboratuvar ortam\u0131nda yeniden üretebiliriz. Daha do\u011frusu, Marsl\u0131lara Amazon’a zorunlu ini\u015f yapt\u0131rmak yerine, onlar\u0131 bir P4 uzay giysisi laboratuvar\u0131nda (bir maksimum-muhafaza ortam\u0131nda) yeniden üretebiliriz. Mars ve Dünya aras\u0131nda sürekli bir madde de\u011fi\u015f toku\u015fu oldu\u011funu biliyoruz, bu yüzden Mars’taki ya\u015fam\u0131n Dünya’dakine benzer, yani DNA bazl\u0131 oldu\u011funu dü\u015fünüyorum. Dünya’daki ya\u015fam\u0131n özel ve benzersiz oldu\u011funu ve Evren’de yaln\u0131z oldu\u011fumuzu dü\u015fünen birçok insan (ço\u011fu dindar) var. Ben onlardan biri de\u011filim.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Resimde canland\u0131r\u0131lan ve Venter’\u0131n sözünü etti\u011fi koloni, Mars One projes<\/a>ine ait. Bu proje 2023 y\u0131l\u0131nda Mars’ta dört ki\u015fiden olu\u015fan bir insan kolonisi kurmay\u0131 hedefliyor.<\/span> <\/p>\n

Mars’ta ya\u015fam oldu\u011funa neden bu kadar eminsiniz?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dünya ve Mars aras\u0131nda 100 kg düzeyinde madde de\u011fi\u015f toku\u015fu oldu\u011fu dü\u015fünülüyor; bu da Dünya’daki mikroplar\u0131n çok eski tarihlerde Mars’a gitmi\u015f, oradaki okyanuslarda ço\u011falm\u0131\u015f ve Dünya’da da ya\u015fayabilecek \u015fekilde hayatta kalm\u0131\u015f olma ihtimalini artt\u0131r\u0131yor.<\/span><\/p>\n

Synthetic Genomics’teki ekiplerimizden biri 3 y\u0131l boyunca Colorado’daki kömür yata\u011f\u0131 metan rezervlerindeki canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 inceledi. 2,2 km derinlikteki sular\u0131n, okyanuslardakine denk bir mikrop (mililitre ba\u015f\u0131na 1 milyon) düzeyine sahip oldu\u011funu ke\u015ffettik. Yap\u0131lan basit hesaplamalar gösteriyor ki, yeralt\u0131 da en az gezegenimizin görünen yüzeyi kadar biyoloji ve canl\u0131 kütlesi içeriyor. Ayn\u0131 \u015fey Mars için de geçerli olabilir.<\/span><\/p>\n

Hattâ belki di\u011fer gezegenler için de olabilir, de\u011fil mi?<\/strong><\/span><\/p>\n

\u0130\u015fe yararsa, Evren’i ve Güne\u015f Sistemi d\u0131\u015f\u0131ndaki Dünya boyutlu veya Dünya’dan büyük gezegenleri ara\u015ft\u0131rmak ad\u0131na yeni yöntemler kazanm\u0131\u015f oluruz. Günümüzün roket teknolojisiyle bu gök cisimlerine k\u0131sa sürede bir ard\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 göndermemiz söz konusu de\u011fil; bir k\u0131rm\u0131z\u0131 dev olan Gliese 581’in yörüngesindeki gezegenler “sadece” 22 \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uza\u011f\u0131m\u0131zda bulunuyor. Fakat bizim yöntemlerimizle \u0131\u015f\u0131nlanan bilginin Dünya’ya geri dönmesi yaln\u0131zca 22 y\u0131l sürecektir ve e\u011fer bu sistemde DNA temelli geli\u015fmi\u015f canl\u0131 türleri ya\u015f\u0131yorsa, belki de dizilim bilgilerini çoktan yay\u0131nlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/span><\/p>\n

Dijital DNA bilgisi bize ba\u015fka hangi kap\u0131lar\u0131 aç\u0131yor?<\/strong><\/span><\/p>\n

I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131nda ya\u015fam yaratmak yeni bir endüstriyel devrimin parças\u0131. Üretim, 3B Yaz\u0131c\u0131 teknolojisi sayesinde merkezi fabrikalardan yayg\u0131n ve domestik alanlara do\u011fru kayacakt\u0131r.<\/span> <\/p>\n

Son olarak, bu büyük u\u011fra\u015flar sizi nereye götürüyor?<\/strong><\/span><\/p>\n

Dizilenen genom benimki oldu\u011fu için, benim yaz\u0131l\u0131m\u0131m elektromanyetik dalga \u015feklinde uzaya gönderildi; böylece genetik bilgilerim Dünya’dan çok uzaklara ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f oldu. Uzay\u0131n derinliklerinde genomumda yer alan talimatlar\u0131 anlayabilecek bir canl\u0131 türü olup olmad\u0131\u011f\u0131na gelirsek … eh, o da bamba\u015fka bir soru.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Röportaj kayna\u011f\u0131: <\/strong>J. Craig Venter sequenced the human genome. Now he wants to convert DNA into a digital signal<\/a>\/ Çev.:<\/strong> felis agnosticus<\/span><\/p>\n

 \u015eu yaz\u0131lar da ilginizi çekebilir:<\/strong><\/span><\/p>\n