{"id":50,"date":"2026-08-21T11:59:24","date_gmt":"2026-08-21T11:59:24","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=50"},"modified":"2026-08-21T13:40:42","modified_gmt":"2026-08-21T13:40:42","slug":"gezegenimizdeki-yasamin-kisa-bir-tarihcesi-4-bolum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=50","title":{"rendered":"Gezegenimizdeki Ya\u015fam\u0131n K\u0131sa Bir Tarih\u00e7esi (4. b\u00f6l\u00fcm)"},"content":{"rendered":"


<\/em>←<\/em> <\/em>3. bölüme dönmek için t\u0131klay\u0131n<\/em><\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

   Önceki bölümde, “Bal\u0131k Ça\u011f\u0131”<\/strong> da denilen ve 417-359 milyon<\/span> y\u0131l <\/span><\/strong>önceki zaman dilimini <\/span>kapsayan Devoniyen Dönem’in sonlar\u0131na kadar gelmi\u015ftik. Bu zaman diliminde, dev resiflerle kapl\u0131 okyanuslarda ve tatl\u0131 sularda kemikli iskelete sahip omurgal\u0131lar evrilmi\u015f, önceleri bombo\u015f olan karalar ise çok say\u0131da bitki ve eklembacakl\u0131 türü taraf\u0131ndan istila edilmi\u015fti. Söz konusu habitatlar, karada daha uzun süre kalabilen bireyleri avantajl\u0131 konuma getiriyordu. \u015eimdi gelin, bu noktadan ba\u015flayarak gezegenimizin tarihçesinde biraz daha ilerleyelim. <\/p>\n

   Bildi\u011finiz gibi amfibiler<\/strong> (iki ya\u015faml\u0131lar), ya\u015famlar\u0131n\u0131n en az bir devresini suda geçiren ve üremek için suya ihtiyaç duyan hayvanlard\u0131r. Bu nedenle ilk amfibilere yakla\u015f\u0131k 370 milyon<\/strong> <\/span>y\u0131l<\/span> <\/strong>önce Devoniyen Dönem’de rastlar\u0131z. O zaman için karada ya\u015fayan tek tetrapod s\u0131n\u0131f\u0131 olan amfibiler, karasal ekosistemdeki besin zincirinin en tepesindeydi (modern timsahlar gibi.) Denizlerde ise köpekbal\u0131klar\u0131, besin zincirinin en tepesine yerle\u015fmi\u015f durumdayd\u0131. Yine bu dönemde ilk yengeçler ve e\u011freltiotlar\u0131 evrimle\u015fti. <\/p>\n

   Önceki yaz\u0131dan tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z Et Yüzgeçli bal\u0131klar\u0131n (Sarcopterygii<\/em>), tetrapodlar\u0131n ilkin atalar\u0131 olmalar\u0131 nedeniyle evrimsel geçmi\u015fimizde çok önemli bir yer tuttu\u011funu belirtmi\u015ftik. Tetrapodlar<\/strong> (dört üyeliler) bütün amfibileri, sürüngenleri, ku\u015flar\u0131 ve memelileri kapsayan bir üst s\u0131n\u0131ft\u0131r. Tüm tetrapodlar\u0131n atas\u0131 say\u0131lan Et yüzgeçli bal\u0131klar\u0131n kemikli yüzgeçleri, zamanla amfibilerin uzuvlar\u0131na evrilmi\u015ftir. Bu sürece k\u0131saca de\u011finelim: Daha önce de belirtti\u011fimiz gibi, Et yüzgeçliler deniz taban\u0131nda yürümeyi kolayla\u015ft\u0131ran eklemli, bacaks\u0131 yüzgeçlere sahipti. Gerekti\u011finde bu kemikli, güçlü yüzgeçlerini kullanarak karaya da ç\u0131kabiliyorlard\u0131. Baz\u0131lar\u0131 da oksijen seviyesi dü\u015fük olan batal\u0131klarda nefes almalar\u0131n\u0131 sa\u011flayan ilkel akci\u011ferlere sahiplerdi; ancak ço\u011fu zaman solungaçlar\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlard\u0131. Zamanla bu hayvanlar, suyun d\u0131\u015f\u0131nda daha da fazla zaman geçirmelerini sa\u011flayan adaptasyonlar edindi: akci\u011ferleri geli\u015fti, iskeletleri daha a\u011f\u0131r ve güçlü hale geldi, be\u015f veya daha fazla üyeye (parma\u011fa) sahip el ve ayak benzeri yap\u0131lar evrildi. Derileri, vücut s\u0131v\u0131lar\u0131n\u0131 korumaya ve kuru ortamlara dayanmaya daha elveri\u015fli oldu. Solungaçlar\u0131n\u0131n arkas\u0131nda yer alan hyomandibula kemi\u011fi küçülerek, amfibi kula\u011f\u0131nda yer alan üzengi kemi\u011fine dönü\u015ftü. Böylece karada sesleri duymak için gerekli olan kulak yap\u0131s\u0131 olu\u015fmu\u015f oldu.<\/p>\n

\"\" <\/p>\n

\u015eekil 1:<\/strong> Sudan karaya geçi\u015f türleri <\/p>\n

   1987 y\u0131l\u0131nda ke\u015ffedilen ve Et yüzgeçli bal\u0131klar ile tetrapodlar aras\u0131nda bir geçi\u015f türü olan Acanthostega<\/em>, sudan karaya <\/em>geçi\u015fe dair önemli bilgiler sunar. Bacaklara ve sekiz üyeli ellere sahip olan Acanthostega’<\/em>n\u0131n hem akci\u011ferleri hem de solungaçlar\u0131 vard\u0131. Bu durum, yakla\u015f\u0131k 365 milyon y\u0131l<\/strong><\/span> önce ya\u015fam\u0131\u015f olan Acanthostega<\/em>’n\u0131n suya ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011funu gösterir. Ama daha da önemlisi, baz\u0131 bal\u0131klar\u0131n suda ya\u015farken, yani henüz karaya ç\u0131kmam\u0131\u015fken<\/em> uzuv geli\u015ftirdi\u011fine i\u015faret eder. Bu dönemde, sudan karaya geçi\u015fe örnek te\u015fkil eden türler aras\u0131nda Ichthyostega,<\/em> Ventastega,<\/em> Panderichthys, Elginerpeton, Hynerpeton,Eusthenopteron <\/em>gibi hayvalar say\u0131labilir. 2004 y\u0131l\u0131nda bulunan ve bilim dünyas\u0131nda oldu\u011fu kadar popüler kültürde de çokça ses getirmi\u015f olan Tiktaalik roseae<\/em> ise \u015füphesiz içlerinde en ünlü olan\u0131d\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 375 milyon y\u0131l<\/strong><\/span> önce ya\u015fam\u0131\u015f olan Tiktaalik,<\/em> basit bilek kemiklerine ve parmak benzeri yap\u0131lara sahip oldu\u011fu için sudan karaya geçi\u015f aç\u0131s\u0131ndan mükemmel bir fosil örne\u011fidir. Tam da bu a\u015famaya de\u011finen ve Neil Shubin’in ayn\u0131 isimdeki kitab\u0131ndan uyarlanan \u0130çimizdeki Bal\u0131k<\/strong> belgeselini buradan<\/a> izleyebilirsiniz.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 2:<\/strong> Acanthostega<\/em><\/p>\n

 <\/em>   Fakat tüm bu avantajl\u0131 adaptasyonlara ra\u011fmen amfibiler, kabuksuz olan yumurtalar\u0131n\u0131 b\u0131rakmak için suya dönmek zorundayd\u0131. Karada üremeyi mümkün hale getiren olay, embriyonun kurumas\u0131n\u0131 önleyen sert bir kabu\u011fa sahip amniyotik yumurtan\u0131n <\/strong>evrimidir. \u0130lk kez Karbonifer Dönem’de (359-299 milyon y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131) ortaya ç\u0131kan amniyotik yumurta, canl\u0131lar\u0131n sudan ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelmelerini sa\u011flayarak sürüngenlerin evrimini mümkün k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yumurta türünü üretebilen canl\u0131lara amniyotlar<\/strong> denir. \u0130lk ilkel amniyotlar yakla\u015f\u0131k 312 milyon y\u0131l <\/strong><\/span>önce ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Amniyotlar memelileri, sürüngenleri (ku\u015flar da dahil) ve bunlar\u0131n tüm akrabalar\u0131n\u0131 kapsar. Dolay\u0131s\u0131yla gezegenimizde ya\u015fam\u0131\u015f olan ilk amniyotlar\u0131n sürüngenler oldu\u011fu dü\u015fünülmektedir. Küçük bir kertenkeleye benzeyen bu canl\u0131lar, daha sonra iki ana dala (sinapsidler<\/strong> ve saropsidler<\/strong>) ayr\u0131larak çe\u015fitlenmi\u015ftir. Sinapsidler, <\/em>memelilere ve onlar\u0131n tüm akrabalar\u0131na giden dald\u0131r; saropsidler <\/em>ise tüm sürüngenleri, ku\u015flar\u0131 ve onlar\u0131n akrabalar\u0131n\u0131 içerir. Bilinen en eski sinapsid Protoclepsydrops<\/em>, en eski saropsid ise Paleothyris<\/em>’tir. Daha ilkel sinapsidler pelikozor<\/strong>, daha geli\u015fmi\u015f ve memeliye benzeyenler ise terapsid<\/strong> olarak isimlendilir. <\/em><\/p>\n

  <\/em> Kökeni bundan 310-320 milyon<\/span> y\u0131l <\/span><\/strong>öncesine uzanan <\/em>sürüngenler ya dört baca\u011fa ya da dört bacakl\u0131 atalara sahip olan tetrapodlard\u0131r. Sürüngen oldu\u011fu, yani sudan ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015fayabildi\u011fi kesin olarak bilinen en eski canl\u0131, keskin di\u015flere sahip Hylonomus’tur.<\/em> <\/p>\n


\"\"<\/em><\/p>\n

\u015eekil 3:<\/strong> Hylonomus<\/em>; en eski sürüngen <\/p>\n

   Peki nedir amniyotik yumurtay\u0131 bu kadar önemli yapan? Öncelikle kuru karasal ortamda b\u0131rak\u0131lmaya müsait sert bir kabu\u011fu vard\u0131r. Bal\u0131k ve amfibi yumurtalar\u0131nda tek bir iç zar bulunur. Amniyotik yumurtalarda ise embriyo ile atmosfer aras\u0131ndaki gaz al\u0131\u015fveri\u015fini ve at\u0131klar\u0131n bo\u015falt\u0131m\u0131n\u0131 mümkün k\u0131lan, embriyonun geli\u015fmesine uygun farkl\u0131 içsel yap\u0131lar evrilmi\u015ftir. Embriyolar\u0131 koruyan bu zar yap\u0131lar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve bir larva döneminin ya\u015fanmamas\u0131, amniyotlar\u0131 tetrapod amfibilerden ay\u0131r\u0131r. Devoniyen’den sonraki ilk amniyotik yumurtalar küçük ve zarla kapl\u0131yd\u0131, henüz sert bir kabu\u011fa sahip de\u011fildi. Zamanla daha büyük ve dayan\u0131kl\u0131 yumurtalar\u0131n olu\u015fmas\u0131na imkan veren yeni adaptasyonlar, daha büyük yavrular\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da daha büyük canl\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol açt\u0131. Daha da önemlisi, suya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p sürüngenlerin evrimini mümkün k\u0131ld\u0131. Bütün bu geli\u015fmeler, amniyotlar\u0131n daha önce sadece küçük omurgas\u0131zlardan olu\u015fan diyetlerini, bitki ve daha büyük hayvanlar\u0131 da içerecek \u015fekilde geni\u015fletmi\u015f oldu. <\/p>\n

   Amfibilerin sürüngenlere evriminde gerçekle\u015fen en önemli geçi\u015f ad\u0131mlar\u0131 bacaklar\u0131n, akci\u011ferlerin ve amniyotik yumurtan\u0131n geli\u015fimidir; fakat say\u0131lmas\u0131 gereken bir di\u011fer önemli adaptasyon da beyin büyüklü\u011fündeki art\u0131\u015ft\u0131r. Beynin serebrum ve beyincik bölgelerinde meydana gelen büyüme, sürüngenlerin motor i\u015flevlerini ve duyusal geli\u015fimlerini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Sürüngenlerin beyni ku\u015flara ve memelilere k\u0131yasla daha küçüktür; ama beyin hacmindeki bu art\u0131\u015f, sürüngenlerin avlanma stratejileri bak\u0131m\u0131ndan hayati önem ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

   \u0130lk sinapsidlerden k\u0131sa bir süre sonra ilk diapsid sürüngenler<\/strong> görülmeye ba\u015flan\u0131r. (Diapsid<\/em>: <\/strong>Kafatas\u0131nda, her gözün arkas\u0131nda iki\u015fer aç\u0131kl\u0131k bulunan tetrapodlar. Sinapsidlerde ise her gözün arkas\u0131nda birer aç\u0131kl\u0131k vard\u0131r.) Bu yap\u0131lanma kafatas\u0131n\u0131 hafifletmi\u015f, daha büyük ve güçlü çene kaslar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f, çenenin daha fazla aç\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015f ve \u0131s\u0131rma kuvvetini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Günümüzde ya\u015fayan diapsidler timsahlar, kertenkeleler, y\u0131lanlar, tuataralar ve ku\u015flard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 kafataslar\u0131ndaki bu aç\u0131kl\u0131klardan bir veya ikisini kaybetmi\u015f olsa da, evrimsel akrabal\u0131klar\u0131 nedeniyle “diapsid” olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r. <\/p>\n

   Permiyen’in ortalar\u0131na do\u011fru, yakla\u015f\u0131k 275 milyon y\u0131l<\/strong><\/span> önce ilk terapsidler<\/strong> ortaya ç\u0131kt\u0131 ve bu dönemin sonuna kadar da çe\u015fitlenerek artt\u0131. (Hat\u0131rlayaca\u011f\u0131n\u0131z gibi terapsidler, amniyotlar\u0131n iki dal\u0131ndan biri olan sinapsid sürüngenlerden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Terapsidler, memelileri ve onlar\u0131n tüm akrabalar\u0131n\u0131 kapsar.) Günümüzde memelilere özgü ço\u011fu özelli\u011fin kökeni (laktasyon, saç ve k\u0131l, dik durmak gibi) terapsidlere dayan\u0131r. \u015eekil 4’te Raranimus, Estemmenosuchus, Bauria, Oligokyphus, Anteosaurus,Inostrancevia, Gorgonopsia <\/em>gibi baz\u0131 terapsid örneklerini görüyorsunuz. <\/em>Bunlardan Gorgonopsia, <\/em>Permiyen Dönem’de ya\u015fam\u0131\u015f en büyük etoburlardan biridir. <\/p>\n

 \"\"<\/p>\n

\u015eekil 4:<\/strong> Terapsidler<\/p>\n

     Karbonifer ve onu takip eden Permiyen Dönem’de (299-252 myö<\/span><\/strong>) çe\u015fitlenip yayg\u0131nla\u015fan amfibilerin yerini, zamanla sürüngenler ve omurgal\u0131lar ald\u0131. Amfibiler giderek küçüldü, tür say\u0131lar\u0131 azald\u0131 ve geriye sadece modern türleri içerenLissamphibia<\/em> alt s\u0131n\u0131f kald\u0131. (Bu grup kurba\u011falar\u0131, kara kurba\u011falar\u0131n\u0131, semenderleri, su kelerlerini ve ayaks\u0131z iki ya\u015faml\u0131lar\u0131 kapsar.) \u0130lk örnekleri Karbonifer Dönem’de ortaya ç\u0131kan sürüngenler ise Karbonifer’in sonunda gerçekle\u015fen ufak çapl\u0131 buz devrine kadar küçük boyutluydu. Buz devrinden sonra boyutlar\u0131 artmaya ba\u015flayan sürüngenler, zaten azalmakta olan amfibilerin elinden “bask\u0131n s\u0131n\u0131f” bayra\u011f\u0131n\u0131 kapt\u0131. <\/p>\n

   Gezegenimizin kömür rezervlerinin büyük bir k\u0131sm\u0131 Karbonifer Dönem’de olu\u015fmu\u015ftur; zaten bu yüzden bu döneme, “karbon içeren” anlam\u0131na gelen “Karbonifer” ad\u0131 verilir. Karbonifer’de en yayg\u0131n görülen kara omurgal\u0131lar\u0131 amfibilerdi; fakat karalar\u0131n tek hakimi onlar de\u011fildi. Çok geni\u015f alanlar\u0131 kaplayan s\u0131k ormanlar da vard\u0131. \u0130\u015fte batakl\u0131klar alt\u0131nda kalarak gömülen bu yo\u011fun bitki örtüsü, üzerine binen milyonlarca y\u0131ll\u0131k bas\u0131nc\u0131n ve \u0131s\u0131n\u0131n etkisiyle kömüre dönü\u015ftü. Ama gömülmeden önce Karbonifer karalar\u0131n\u0131 istila etmi\u015f durumda olan bitkiler, yeryüzündeki karbondioksitin büyük bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kendilerine ba\u011flay\u0131p atmosferi oksijence zenginle\u015ftirdi. Öyle ki, atmosferdeki oksijen bu dönemde gelmi\u015f geçmi\u015f en yüksek seviyesine ç\u0131kt\u0131. Bu durum, mevcut habitata zaten iyi uyum sa\u011flam\u0131\u015f olan böceklerin i\u015fine geldi ve böcek çe\u015fitlili\u011fi giderek artt\u0131. Karbonifer’deki eklembacakl\u0131lar (böcekler, akrepler, k\u0131rkayaklar gibi) günümüzdekilerden çok daha büyüktü. 2,6 metrelik bir k\u0131rkayak olan Arthropleura<\/em>, zaman\u0131n en büyük kara omurgas\u0131z\u0131yd\u0131. \u0130lk uçan böcekler de bu dönemde ortaya ç\u0131kt\u0131. Örne\u011fin 300 milyon y\u0131l<\/strong> <\/span>önce ya\u015fam\u0131\u015f olan ve kanat aç\u0131kl\u0131\u011f\u0131 75 cm’yi bulan Meganeura, <\/em>dönemin en büyük uçan böce\u011fiydi.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 5:<\/strong> Meganeura; <\/em>dönemin en büyük uçan böce\u011fi <\/em> <\/p>\n

   O zamanlar ekvatorda yer alan Avrupa ve Kuzey Amerika, tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131yla kapl\u0131yd\u0131. Zamanla daha kurak ve s\u0131cak hale gelen iklim nedeniyle bu ormanlar yok olmaya ba\u015flay\u0131nca, birçok bitki ve hayvan türünün de nesli tükendi. 305 milyon y\u0131l<\/strong> <\/span>önce meydana gelen bu olaya Karbonifer Ya\u011fmur Orman\u0131 Çökü\u015fü<\/strong> (CRC)<\/strong> denir. Bu süreçte ormanlar yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f “adalar” haline gelerek, sürüngenlerin çe\u015fitlenme sürecine ivme kazand\u0131rd\u0131. Yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f sürüngen popülasyonlar\u0131n\u0131n her biri farkl\u0131 yönlere do\u011fru evrildi ve muazzam bir biyolojik çe\u015fitlilik do\u011fdu. Bu durum, t\u0131pk\u0131 Darwin’in Galapagos adalar\u0131nda gözlemledi\u011fi gibi, habitat\u0131n bölünmesine verilen ekolojik bir cevapt\u0131.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 6:<\/strong> Karbonifer ya\u015fam <\/p>\n

   Permiyen Dönem’de karalar Pangea ad\u0131 verilen tek bir süper k\u0131ta halindeydi. Pangea, Panthalassa isimli küresel bir okyanus taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Dev orman örtüsü CRC s\u0131ras\u0131nda yok olmu\u015f, yerini çöllere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Bu de\u011fi\u015fiklik sürüngenlerin çok i\u015fine yarad\u0131. Amniyotlar bu dönemde çe\u015fitlenerek memeliler, kaplumba\u011falar, lepidozorlar ve arkozorlar olarak farkl\u0131 atasal gruplara ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n

 \"\"
\u015eekil 7:<\/strong> Pangea süper k\u0131tas\u0131 <\/p>\n

    Permiyen’in sonlar\u0131nda, yakla\u015f\u0131k 250 milyon y\u0131l<\/strong><\/span> önce ilk arkozorlar<\/strong> evrildi. Arkozorlar, Permiyen’in ard\u0131ndan gelen Trias Dönemi’nde ortaya ç\u0131kacak olan dinozorlar\u0131n ve Crurotarsi klad\u0131n\u0131n (timsahs\u0131lar, ku\u015flar ve timsahs\u0131lar\u0131n soyu tükenmi\u015f tüm akrabalar\u0131) atalar\u0131d\u0131r. Arkozorlar\u0131n günümüzdeki temsilcilerinden ise geriye sadece ku\u015flar ve timsahlar kalm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

   Permiyen’in sonlar\u0131nda (yakla\u015f\u0131k 260 milyon y\u0131l<\/strong> <\/span>önce), terapsidlerden ayr\u0131lan sinodontlar<\/strong> ortaya ç\u0131kt\u0131. (Sinodont, “köpek di\u015fi” anlam\u0131na gelir.) Bunlar, modern memelileri ve onlar\u0131n ya\u015fam\u0131\u015f tüm akrabalar\u0131n\u0131 kapsar. Trias Dönemi’nde memelilere evrilecek olan sinodontlar, dönemin en büyük kara omurgal\u0131lar\u0131yd\u0131. Bilinen en eski ve ilkel sinodont, Charassognathus<\/em> isimli bir hayvand\u0131r. Bir di\u011fer sinodont da, ço\u011fu zaman hatal\u0131 olarak dinozora benzetilen Dimetrodon<\/em>’dur. Oysa Dimetrodon<\/em>’un nesli, dinozorlardan yakla\u015f\u0131k 40 milyon y\u0131l önce tükenmi\u015ftir. Dimetrodon<\/em>’un s\u0131rt\u0131nda, omurgas\u0131ndan ç\u0131kan dikenlerin olu\u015fturdu\u011fu bir yap\u0131 bulunur. Fizyolojik ve fiziksel olarak bir sürüngene benzese de memeliler ile, herhangi bir sürüngen türünden daha yak\u0131n akrabad\u0131r.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u015eekil 8:<\/strong> Dimetrodon<\/em><\/p>\n

   Permiyen’in sonunda, “Büyük Ölüm” diye de an\u0131lan ve nedeni hala kesin olarak bilinmeyen Permiyen-Trias Yok Olu\u015fu <\/strong>gerçekle\u015fti. Gezegenimizin tarihindeki en büyük kitlesel tükenme olay\u0131 say\u0131lan bu felaket ile Dünya’daki ya\u015fam neredeyse tamamen yok oldu; deniz canl\u0131s\u0131 türlerinin %96’s\u0131, kara omurgal\u0131lar\u0131n\u0131n da %70’i tükendi. Kambriyen’den beri ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde ya\u015fam\u0131n\u0131 sürdüren trilobitlerin nesli tamamen tükendi. Böceklerin geçirdi\u011fini bildi\u011fimiz tek kitlesel yok olu\u015f olay\u0131 buydu. Sonuç olarak Pe-Tr Yok Olu\u015fu, biyoçe\u015fitlilikte ciddi bir azalmaya yol açt\u0131. Bu yüzden canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n toparlanmas\u0131 di\u011fer kitlesel tükenmelere k\u0131yasla çok daha zor oldu, karasal ekosistemlerin yenilenmesi 30 milyon y\u0131l sürdü. Yukar\u0131da bahsi geçen sinodontlar, bu kitlesel tükenmeden hayatta kalarak ç\u0131kan nadir sinapsid gruplar\u0131ndan biriydi. \u015eu anda burada bulunu\u015fumuzu, Pe-Tr Yok Olu\u015fu’ndan sa\u011f ç\u0131kmay\u0131 ba\u015faran say\u0131l\u0131 türe borçluyuz. <\/p>\n

 <\/p>\n

   * Bu yaz\u0131m, Ateist Dergi<\/em>’<\/a>nin 9. say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/div>\n