{"id":54,"date":"2026-08-21T12:00:46","date_gmt":"2026-08-21T12:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=54"},"modified":"2026-08-21T13:33:42","modified_gmt":"2026-08-21T13:33:42","slug":"bakterilerde-gelisen-antibiyotik-direnci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=54","title":{"rendered":"Bakterilerde geli\u015fen antibiyotik direnci"},"content":{"rendered":"<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><iframe loading=\"lazy\" src=\"\/\/player.vimeo.com\/video\/145034408?title=0&amp;amp;byline=0\" width=\"640\" height=\"480\" frameborder=\"0\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\"><\/iframe><\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Bakterilerde antibiyotiklere veya b&ouml;ceklerde DDT gibi ila&ccedil;lara <strong>diren&ccedil;<\/strong> geli\u015fimine sebep olan evrimsel de\u011fi\u015fimler, evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi canl\u0131ya zararl\u0131 de\u011fil, faydal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n bir&ccedil;o\u011fu da var olan de\u011fil, sonradan evrilerek kazan\u0131lan &ouml;zelliklerdir.<\/span><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp;Fleming&rsquo;in Penisilin&rsquo;i ke\u015ffetmesinden (1929) bu yana patojen bakterilerin yol a&ccedil;t\u0131\u011f\u0131 zat&uuml;rre, belso\u011fuklu\u011fu, t&uuml;berk&uuml;loz vb hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde antibiyotiklerden faydalan\u0131lmaktad\u0131r. Antibiyotikler, bakterileri &ouml;ld&uuml;rerek veya &uuml;remelerini durdurarak etki eder, fakat hastaya zarar vermez. Antibiyotiklerin ke\u015ffi t\u0131p d&uuml;nyas\u0131nda &ccedil;\u0131\u011f\u0131r a&ccedil;m\u0131\u015f, hastal\u0131klarla sava\u015f\u0131m\u0131za yepyeni bir y&ouml;n vermi\u015ftir. Ancak kullan\u0131lmaya ba\u015flanmalar\u0131ndan sonra bakterilerin bu antibiyotiklere diren&ccedil; geli\u015ftirece\u011fi hi&ccedil; hesaba kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ila&ccedil;lar\u0131n h\u0131zla &uuml;retimi, yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 ve kullan\u0131m alanlar\u0131n\u0131n artmas\u0131yla, bakteriler de kendi ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirebilmek ad\u0131na genetik mekanizmalar yoluyla &ccedil;e\u015fitli &ouml;nlemler geli\u015ftirmi\u015ftir.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" src=\"\/image.axd?picture=2012%2f8%2fantibiyotik+direnci.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" height=\"317\" \/><\/p>\n<h3>Bakterilerin antibiyotik direnci kazanmas\u0131nda farkl\u0131 genetik mekanizmalar rol oynar:&nbsp;<\/h3>\n<ul>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Bakteri kromozomunda olu\u015facak bir <strong>mutasyon<\/strong>, en s\u0131k rastlananlardan biridir. Mesela bakterinin h&uuml;cre duvar\u0131nda yer alan proteinin geninde meydana gelen bir mutasyon, antibiyotiin bu proteine ba\u011flanmas\u0131na ve etkisini g&ouml;stermesine engel olur. Proteinin i\u015flevine bir zarar\u0131 olmayan bu mutasyon, onu antibiyotikten koruyarak bakteriye ya\u015famsal de\u011feri olan bir katk\u0131 sa\u011flam\u0131\u015f olur. <\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Kimi bakteriler ise daha &ouml;nceden sahip olduklar\u0131 diren&ccedil; genlerini, antibiyoti\u011fin varl\u0131\u011f\u0131nda harekete ge&ccedil;irirler. Bu genler, genelde bakterilerin i&ccedil;inde yuvarlak DNA halkalar\u0131 olan plazmid yap\u0131lar\u0131nda ta\u015f\u0131n\u0131r ve bu plazmidlerin di\u011fer bakterilere aktar\u0131m\u0131, bakteri d&uuml;nyas\u0131nda ola\u011fand\u0131r. <\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">Vir&uuml;sler, bu diren&ccedil; genlerini bakteri genomuna sokabilir.<\/span>&nbsp;<\/li>\n<\/ul>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Yap\u0131lar\u0131nda bar\u0131nd\u0131r\u0131klar\u0131 &beta;-Laktam halkas\u0131 nedeniyle <span style=\"color: #000000;\"><strong>beta laktam (&beta;-lactam) antibiyotikler<\/strong><\/span> (Penisilinler, Monobaktamlar, Sefalosporinler, Karbapenemler) olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lan ila&ccedil; grubu, bakterinin h&uuml;cre duvar\u0131 sentezini durdurarak etki eder. Ancak bakteriler, antibiyoti\u011fin &beta;-Laktam halkas\u0131na sald\u0131rarak onun etkisini yok eden, <strong>&beta;-Laktamaz<\/strong> isimli bir grup enzim &uuml;retmi\u015f ve b&ouml;ylece ilaca diren&ccedil;li hale gelmi\u015ftir. Enzimi kodlayan genlerde meydana gelen mutasyonlar, bakteri i&ccedil;in hayati &ouml;nem ta\u015f\u0131yan bir kazan\u0131m sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lgili antibiyotiklerin tedavide kullan\u0131lmaya ba\u015flanmas\u0131yla, daha &ouml;nce bu enzimlere sahip olmayan bakteriler de bu enzimleri &uuml;retmeye veya kullanmaya ba\u015flam\u0131\u015f, do\u011fal se&ccedil;ilimin devreye girmesiyle de k\u0131sa zamanda pop&uuml;lasyonda bask\u0131n hale gelmi\u015flerdir. Bu sorunun &uuml;stesinden gelebilmek i&ccedil;in, ila&ccedil;lar\u0131n yap\u0131s\u0131na <strong>&beta;-Laktamaz inhibit&ouml;rleri<\/strong> (klavulanik asit, sulbaktam, tazobaktam) eklenmesi gerekmi\u015ftir.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"\/image.axd?picture=2012%2f8%2fBeta+laktam+antibiyotik.png\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><span style=\"font-size: small; color: #000000;\"><strong>G&ouml;rsel:<\/strong> Penisilin (&uuml;stte) ve sefalosporinlerin (altta) n&uuml;ve yap\u0131s\u0131. K\u0131rm\u0131z\u0131yla i\u015faretli k\u0131s\u0131m &beta;-laktam halkas\u0131d\u0131r.<\/span>&nbsp; &nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Diren&ccedil;li bakteriler, yeni kazand\u0131klar\u0131 diren&ccedil; genlerini genetik mekanizmalar sayesinde&nbsp;di\u011fer bakterilere de aktarabilirler. Birden fazla diren&ccedil; geni ta\u015f\u0131yan organizmalar,&nbsp;&ccedil;ok say\u0131da ilaca&nbsp;diren&ccedil;li olan&nbsp;<span style=\"color: #000000;\"><strong>s&uuml;per <\/strong><strong>bakteriler<\/strong>dir (Multidrug Resistant, MDR)<\/span>.&nbsp;Bunlardan baz\u0131lar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir:<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>MRSA<\/strong>&nbsp;&#8211; Metisilin diren&ccedil;li <em>S. aureus<\/em>&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>VRE<\/strong>&nbsp;&#8211; Vankomisin diren&ccedil;li enterokok<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>ESBL&#8217;ler<\/strong>&nbsp;&#8211; Geni\u015flemi\u015f spektrumlu beta laktamazlar (Sefalosporin ve Monobaktamlar&rsquo;a diren&ccedil;li)&nbsp;<\/span><\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>PRSP<\/strong>&nbsp;&#8211; Penisiline&rsquo;e diren&ccedil;li <em>Streptococcus pneumoniae<\/em><\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Yani bakteriler, diren&ccedil; geli\u015ftirmek i&ccedil;in bir&ccedil;ok imkandan faydalan\u0131r. Antibiyotik direncinin geli\u015fmesi, m&uuml;kemmel bir<strong> do\u011fal se&ccedil;ilim<\/strong> &ouml;rne\u011fidir. \u0130la&ccedil;lar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 ve kontrols&uuml;z kullan\u0131m\u0131 (&ouml;rne\u011fin, her burun ak\u0131nt\u0131s\u0131nda antibiyoti\u011fe sar\u0131lmak) hassas bakterileri &ouml;ld&uuml;r&uuml;rken, az say\u0131daki diren&ccedil;li bakterinin hayatta kalmas\u0131na ve zamanla bakteri pop&uuml;lasyonunda bu diren&ccedil;li bakteri n&uuml;fusunun artmas\u0131na sebep olur. Yap\u0131lan &ccedil;al\u0131\u015fmalarda g&ouml;r&uuml;lm&uuml;\u015ft&uuml;r ki, bakteriler eninde sonunda her antibiyoti\u011fe diren&ccedil; geli\u015ftirir (Neu, 10992). Bir bakteride evrilen bu diren&ccedil;, genetik mekanizmalar sayesinde h\u0131zla di\u011fer bakterilere de yay\u0131l\u0131r.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Belso\u011fuklu\u011fu gibi baz\u0131 hastal\u0131klarda, tedavi i&ccedil;in 1970&rsquo;lerden beri her 3-4 senede bir yeni bir antibiyotik kullan\u0131m\u0131 gerekli olmu\u015ftur. Belso\u011fuklu\u011funa sebep olan&nbsp;<em>Neisseria gonorrhoeae&nbsp;<\/em>bakterisi her yeni antibiyoti\u011fe zamanla diren&ccedil; geli\u015ftirmi\u015ftir. 1960&rsquo;larda penisilin ve ampisilin, pek &ccedil;ok belso\u011fuklu\u011fu vakas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131 etkiliydi.&nbsp;Bug&uuml;n ise, ABD&rsquo;de bu belso\u011fuklu\u011fu bakterilerinin&nbsp;%24&rsquo;&uuml;nden fazlas\u0131 antibiyotiklerden en az birine kar\u015f\u0131, G&uuml;neydo\u011fu Asya&rsquo;dakilerin ise&nbsp;%98&rsquo;i penisiline kar\u015f\u0131 diren&ccedil;lidir.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;B&ouml;ceklerde DDT gibi ila&ccedil;lara kar\u015f\u0131 kazan\u0131lan ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k, ayr\u0131nt\u0131larda fark g&ouml;sterse de, temelde bakterilerle ayn\u0131 a\u015famalardan ge&ccedil;er. Yani burada da yine, do\u011fal se&ccedil;ilime &ouml;rnek olu\u015fturan bir durum ya\u015fan\u0131r. D\u0131\u015f etki sonucu avantajl\u0131 duruma ge&ccedil;en bireyler, h\u0131zla &ccedil;o\u011falarak pop&uuml;lasyonda bask\u0131n hale gelir, ila&ccedil;la &ouml;len b&ouml;ceklerin yerini al\u0131r. Genetik mekanizmalar\u0131 bakterilerle tamamen ayn\u0131 olmasa da, bu etkiyi yaratan da yine faydal\u0131 mutasyonlard\u0131r.<\/span>&nbsp;<\/p>\n<p><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp; &nbsp;Bu de\u011fi\u015fimlerin mekanizmalar\u0131, evrim kuram\u0131nda ortaya konan \u015fablonla birebir uyum i&ccedil;erisindedir. Sadece terimlerle ilgili karma\u015fadan yola &ccedil;\u0131karak ve s&ouml;zc&uuml;k oyunlar\u0131 yaparak bu s&uuml;re&ccedil;lere ba\u015fka anlamlar y&uuml;klemeye &ccedil;al\u0131\u015fmak, toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilgilendiren b&ouml;ylesine &ouml;nemli bir t\u0131bbi konuda insanlar\u0131 yanl\u0131\u015f y&ouml;nlendirmekten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Bug&uuml;n bildiklerimiz ve hastal\u0131klarla sava\u015fmam\u0131zda bize yol g&ouml;steren en &ouml;nemli veriler, evrim kuram\u0131ndan gelmektedir. Bakteriler her ge&ccedil;en g&uuml;n yeni geli\u015ftirilen ila&ccedil;lara diren&ccedil; geli\u015ftirmektedir.<\/span><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">&nbsp;Hastal\u0131klarla m&uuml;cadeledeki ba\u015far\u0131m\u0131z, evrim mekanizmalar\u0131 hakk\u0131nda &ouml;\u011frendiklerimize ve bu konuda yap\u0131lacak yeni ke\u015fiflere ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/span><\/p>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>Kaynaklar:<\/strong><\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>1.<\/strong> <em>Harun Yahya Safsatas\u0131 ve Evrim Ger&ccedil;e\u011fi<\/em> kitab\u0131ndaki ilgili b&ouml;l&uuml;m, Bo\u011fazi&ccedil;i &Uuml;. Molek&uuml;ler Biyoloji ve Genetik B&ouml;l&uuml;m&uuml;, Mehmet Do\u011fan; Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, s. 214.<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\">*<strong>1.1.<\/strong> Stearns, S. C, <em>Evolution: an introduction<\/em>, Oxford University Press, New York, 2005.<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>2.<\/strong> Drawz, S. M.; Bonomo, R. A. (2010). &#8220;<a href=\"https:\/\/pubmed.ncbi.nlm.nih.gov\/20065329\/\" target=\"_blank\"><em>Three Decades of &beta;-Lactamase Inhibitors<\/em><\/a>&#8220;. Clinical Microbiology Reviews, 10.1128\/CMR.00037-09<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>3.<\/strong> I\u015f\u0131n Akyar;&nbsp;<a href=\"http:\/\/acibadem.dergisi.org\/pdf\/pdf_AUD_18.pdf\" target=\"_blank\"><em>S&uuml;per Bakteriler \u0130&ccedil;in Antibiyotik Aray\u0131\u015f\u0131<\/em><\/a>,&nbsp;Ac\u0131badem &Uuml;niversitesi Sa\u011fl\u0131k Bilimleri Dergisi, 02.04.2010, cilt 1.<\/span><\/div>\n<div><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><strong>4.<\/strong> <em><a href=\"http:\/\/evrimianlamak.org\/e\/Evrim_101Y:Antibiyotik_direnci\" target=\"_blank\">Evrimi Anlamak<\/a><\/em>&nbsp;sitesi<\/span><\/div>\n<h3>\u015eunlar da ilginizi &ccedil;ekebilir:<\/h3>\n<ul>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><a href=\"\/post\/2011\/03\/08\/HIV-virusu-ve-evrim\">HIV vir&uuml;s&uuml; ve evrim<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><a href=\"\/post\/2011\/03\/07\/Faydal%C4%B1-mutasyonlar\">Naylon yiyen bakteriler ve HIV vir&uuml;s&uuml;n&uuml;n mutasyonlar\u0131<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><a href=\"\/post\/2011\/05\/29\/Faydali-mutasyonlar\">Faydal\u0131 mutasyon kavram\u0131 ve &ouml;rnekleri<\/a><\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><a href=\"\/post\/2011\/05\/03\/Evrim_gercekleri_Facts_Of_Evolution\">Evrim Ger&ccedil;ekleri<\/a>&nbsp;belgesel serisi<\/span><\/li>\n<li><span style=\"font-family: verdana, geneva; font-size: small;\"><a href=\"\/post\/2011\/04\/21\/Evrimdeyanlisanlasilan\">Evrimde yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan h\u0131z problemi<\/a><\/span><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&nbsp; &nbsp;Bakterilerde antibiyotiklere veya b&ouml;ceklerde DDT gibi ila&ccedil;lara diren&ccedil; geli\u015fimine sebep olan evrimsel de\u011fi\u015fimler, evrim kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n iddia etti\u011fi gibi canl\u0131ya zararl\u0131 de\u011fil, faydal\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n bir&ccedil;o\u011fu da var olan de\u011fil, sonradan evrilerek kazan\u0131lan &ouml;zelliklerdir.&nbsp;Fleming&rsquo;in Penisilin&rsquo;i ke\u015ffetmesinden (1929) bu yana patojen bakterilerin yol a&ccedil;t\u0131\u011f\u0131 zat&uuml;rre, belso\u011fuklu\u011fu, t&uuml;berk&uuml;loz vb hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde antibiyotiklerden faydalan\u0131lmaktad\u0131r. Antibiyotikler, bakterileri &ouml;ld&uuml;rerek veya &uuml;remelerini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":["post-54","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bilim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=54"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":362,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/54\/revisions\/362"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=54"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=54"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/baharkilic.org\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=54"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}