{"id":61,"date":"2026-08-21T12:00:46","date_gmt":"2026-08-21T12:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=61"},"modified":"2026-08-21T13:37:45","modified_gmt":"2026-08-21T13:37:45","slug":"evrim-surecindeki-anahtar-basamak-laboratuvar-ortaminda-kopyalandi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=61","title":{"rendered":"Evrim s\u00fcrecindeki anahtar basamak laboratuvar ortam\u0131nda kopyaland\u0131"},"content":{"rendered":"

   500 milyon y\u0131ldan fazla zaman önce, Dünya’daki tek hücreli canl\u0131lar, bir araya gelerek çok hücreli kümeler olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131. Bu kümeler sonunda bitkilere ve hayvanlara dönü\u015ftü. Bunun tam olarak ne \u015fekilde oldu\u011fu, bilim insanlar\u0131n\u0131n hala anlamaya çal\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir konudur.<\/p>\n

\n

   <\/span>Fakat Minessota Üniversitesi Biyoloji Ana Bilim Dal\u0131’ndaki bilim insanlar\u0131, bu anahtar basama\u011f\u0131 tek hücreli bir canl\u0131 olan bira mayas\u0131nda do\u011fal seçilim yoluyla laboratuvar ortam\u0131nda kopyalamay\u0131 ba\u015fard\u0131. Mayalar i\u015fbirli\u011fi içinde çal\u0131\u015fan, üreyen ve çevrelerine adapte olan çok hücreli kümelere evrildi. Bu kümeler Dünya’da bugün gördü\u011fümüz ya\u015fam formlar\u0131n\u0131n öncülleridir.<\/span><\/p>\n

    Elde edilen ba\u015far\u0131l\u0131 sonuçlar, <\/span>Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)<\/em> yay\u0131n\u0131n\u0131n 16 Ocak 2012 tarihli say\u0131s\u0131nda duyuruldu. Yap\u0131lan çal\u0131\u015fma, mütevazili\u011fine ra\u011fmen dünyadaki bütün evrimsel biyologlar\u0131n hayranl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve övgüsünü kazand\u0131 ve \u015fimdiden 2012’nin en önemli bulu\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki yerini ald\u0131. Çal\u0131\u015fmayla ilgili daha fazla resim görmek için t\u0131klay\u0131n.<\/a><\/span><\/span><\/span> <\/p>\n<\/div>\n

   Ekoloji, Evrim ve Davran\u0131\u015f bölümünde bulunan ve ayn\u0131 zamanda makalenin de ba\u015fyazar\u0131 olan Prof. Michael Travisano \u015föyle dedi: “Asl\u0131nda çok zor olmad\u0131 ve deneyin sonunda büyük süpriz geldi. Sadece maya hücreleri, uygun bir kültür ortam\u0131 ve santrifüj aleti kullanarak yakla\u015f\u0131k 60 gün süren tek bir deneyle sonuç elde edebildik.”<\/span><\/span> <\/p>\n

   Çal\u0131\u015fman\u0131n doktoral\u0131 ara\u015ft\u0131rma görevlisi Will Ratcliff, “Bunun daha önce denendi\u011fini sanm\u0131yorum. Evrimsel biyolojiyle ilgili sorulara cevap ararken insanlar daha çok soruya cevap üretmeye çal\u0131\u015f\u0131yor, deneysel olarak cevap arayanlar\u0131n say\u0131s\u0131 çok az.” dedi.<\/span><\/span> <\/p>\n

   Ulusal Bilim Kurulu\u015fu (National Science Foundation = NSF)’nun Çevresel Biyoloji bölümünde program yöneticisi olan Sam Scheiner, yap\u0131lan bu önemli çal\u0131\u015fmayla ilgili \u015funlar\u0131 söyledi: “Dünyan\u0131n neden bitkiler ve hayvanlarla dolu oldu\u011funu anlamam\u0131z için, tek hücreli canl\u0131lar\u0131n neden bir grup halinde ya\u015famay\u0131 seçip çok hücreli canl\u0131lara evrildi\u011fini bilmemiz gerekiyor. Bu çal\u0131\u015fma, yüzlerce milyon y\u0131l önce meydana gelen bu dönü\u015fümü deney ortam\u0131nda gözlemlememizi sa\u011flayan ilk çal\u0131\u015fmad\u0131r.”<\/span><\/span> <\/p>\n

   PNAS’de yay\u0131mlanan makale, daha önce yaz\u0131n yap\u0131lan toplant\u0131larda hakk\u0131nda biraz bilgi verilmi\u015f olan ve evrimsel de\u011fi\u015fimin i\u015fleyi\u015fiyle ilgili önemli veriler sunan bu çal\u0131\u015fmayla ilgili tüm detaylar\u0131 ortaya koyuyor.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Resim:<\/strong> Ye\u015fil hücreler ölürken, di\u011fer hücreler üreyerek ço\u011falmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde tek hücreli canl\u0131lar, çok hücreli kümeler olu\u015fturmaktad\u0131r. (Credit: Will Ratcliff and Mike Travisano)<\/em><\/p>\n

Deney k\u0131saca \u015föyle yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: <\/h3>\n

   Deneyde eski zamanlardan beri ekmek ve bira yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lmakta olan bir maya türü (Saccharomyces cerevisiae<\/a><\/em><\/span><\/span>) seçilmi\u015f. Bu mayan\u0131n seçilmesindeki amaç, do\u011fada yayg\u0131n olarak bulunmas\u0131 ve kolay büyümesidir. Mayalar besince zengin bir kültür ortam\u0131na ekilmi\u015f ve 1 gün boyunca deney tüplerinde büyümelerine izin verilmi\u015f. Daha sonra olu\u015fan katmanlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131klar\u0131na göre ay\u0131rmak için santrifüj edilmi\u015f. Kar\u0131\u015f\u0131m berrakla\u015ft\u0131kça, hücre kümeleri daha a\u011f\u0131r olduklar\u0131 için tüplerin dibine çökmü\u015f. Bu çöken kümeler ayr\u0131larak yeni bir ortama yerle\u015ftirilmi\u015f ve yeniden büyümelerine izin verilmi\u015f. 60 döngü sonras\u0131nda art\u0131k yüzlerce hücre haline gelmi\u015f olan bu kümeler, kabaca dairesel kar tanelerine benzemektedir.<\/span><\/p>\n

   Analizlerin sonunda, bu kümelerin art\u0131k sadece birbirlerine tutunan s\u0131radan hücre gruplar\u0131 de\u011fil, hücre bölünmesi sonras\u0131nda da birbirlerine yap\u0131\u015f\u0131k kalan akraba hücreler olduklar\u0131 ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu önemli bir bulgudur çünkü genetik benzerlik<\/strong> içerdiklerini gösterir, ki bu da ortak çal\u0131\u015fmay\u0131<\/strong> te\u015fvik eden bir özelliktir. Hücre kümeleri belli bir büyüklü\u011fe ula\u015ft\u0131klar\u0131nda baz\u0131 hücreler, yavru hücrelerin bölünmesine engel olmamak için apoptosis<\/strong><\/span> olarak bilinen “intihar” sürecine girmi\u015ftir. Yavru hücreler ancak ebeveyn hücrelerin büyüklü\u011füne eri\u015ftikleri zaman üreyebilmi\u015ftir. <\/span> <\/p>\n

   “Bir hücre kümesi tek ba\u015f\u0131na çok hücreli bir canl\u0131 de\u011fildir. Fakat kümenin içerisindeki hücreler birlikte çal\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca; yani kümedeki di\u011fer hücrelerin üreyebilmesi için ortak ba\u015far\u0131<\/strong> ad\u0131na fedakarl\u0131k yapmaya ve de de\u011fi\u015fime adapte olmaya ba\u015flay\u0131nca bu durum, art\u0131k çok hücreli bir canl\u0131ya do\u011fru evrimsel bir dönü\u015füm haline gelmi\u015f olur.” diye belirtiyor Ratcliff.<\/span> <\/p>\n

   Çok hücreli canl\u0131lar\u0131n olu\u015fmas\u0131 için birçok hücrenin üreme yeteneklerinden fedakarl\u0131kta bulunmas\u0131 gerekir. Bu durum, hücrenin kendisini de\u011fil, organizman\u0131n tamam\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 tercih etti\u011fini gösteren bir fedakarl\u0131k <\/strong>eylemidir. Örne\u011fin insan vücudundaki bütün hücreler, sperm ve yumurtadan sonraki nesillere DNA aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan bütünsel bir destek sistemidir. Dolay\u0131s\u0131yla çok hücrelilik, do\u011fas\u0131 gere\u011fi a\u015f\u0131r\u0131 derecede i\u015fbirlikçi bir yap\u0131ya sahiptir, yani canl\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131 için hücrelerin bir arada çal\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 gerektirir. Çok hücreli canl\u0131larda tek bir hücre de\u011fil, canl\u0131n\u0131n bütünü önemlidir ve önceliklidir. Travisano: <\/span>“Do\u011fadaki en ba\u015far\u0131l\u0131 canl\u0131lardan baz\u0131lar\u0131, ortak çal\u0131\u015fan ve bir arada hareket eden canl\u0131lard\u0131r. Bizim çal\u0131\u015fmam\u0131z bir bak\u0131ma bu gerçe\u011fi de ortaya koymu\u015f oluyor.”<\/span><\/span><\/span> <\/p>\n

   Evrimsel biyologlar, çok hücrelili\u011fin birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde yakla\u015f\u0131k olarak 25 ayr\u0131 grup halinde evrildi\u011fini dü\u015fünüyor. Travisano ve Ratcliff, laboratuvarda bu kadar kolay gerçekle\u015fen bir i\u015flemin do\u011fada neden bu kadar s\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ediyor. Ratcliff: “Dünyada milyonlarca y\u0131l ya\u015fam\u0131\u015f olan trilyonlarca tek hücreli canl\u0131 oldu\u011funu dü\u015fünürsek, daha fazla dönü\u015fümün gerçekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 beklenirdi.”<\/span><\/span> <\/p>\n

   Hücre kümelerinin binlerce y\u0131ll\u0131k nesillerinin bulundu\u011fu fosil kay\u0131tlar\u0131 bu bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda incelendi\u011finde, bu soru belki de yak\u0131n gelecekte çok daha net bir \u015fekilde cevaplanabilecek. Bu fosil kay\u0131tlar\u0131 \u015fu anda Travisano’nun laboratuvar\u0131ndaki dondurucuda incelenmeyi bekliyor. Dondurulmu\u015f örnekler, birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde çok hücreli hale gelen çoklu dallar içerdi\u011fi için, her birinde i\u015fleyen evrimsel mekanizmalar\u0131n ne \u015fekilde benzer oldu\u011funu anlamak ad\u0131na rahatl\u0131kla k\u0131yaslama yap\u0131labilecek. Bu dönü\u015füm gerçekle\u015firken gruplar\u0131n, benzer veya farkl\u0131 mekanizmalar\u0131 ve genleri kullan\u0131p kullanmad\u0131klar\u0131 ortaya ç\u0131kar\u0131labilecek.<\/span> <\/p>\n

   Ara\u015ft\u0131rma ekibinin bir sonraki çal\u0131\u015fmas\u0131, çok hücrelili\u011fe geçi\u015fin, kanser ve ya\u015flanma gibi di\u011fer önemli biyolojik de\u011fi\u015fimlerin olu\u015fumdaki rolünü incelemek olacak. Travisano:<\/span> “Çok hücreli mayalar\u0131m\u0131z, T\u0131p ve Biyoloji alanlar\u0131ndaki birçok önemli konuyu ara\u015ft\u0131rabilmek ad\u0131na de\u011ferli bir kaynak olacak.Yak\u0131n zamanda kanser geli\u015fimi, çok hücrelilikten köken alan bir fosil olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu da maya sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla rahatl\u0131kla ara\u015ft\u0131r\u0131labilecek bir konudur. Benzer \u015fekilde karma\u015f\u0131k yap\u0131lar\u0131n ya\u015flanma, geli\u015fim ve evrim mekanizmalar\u0131n\u0131n kökenlerini deneysel olarak incelemek önceden imkans\u0131zken, \u015fimdi incelenebilir hale gelmi\u015ftir.”<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

   Bu yaz\u0131, Science Daily<\/a><\/em> ekibi taraf\u0131ndan Minnesota Üniversitesi’nden sa\u011flanan bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span> <\/p>\n

   Makale Kayna\u011f\u0131: <\/strong><\/span>William C. Ratcliff, R. Ford Denison, Mark Borrello, and Michael Travisano. Experimental evolution of multicellularity.<\/em> Proceedings of the National Academy of Sciences<\/em>, January 17, 2012 DOI:10.1073\/pnas.1115323109<\/a> <\/span> <\/p>\n

\u015eu yaz\u0131lar da ilginizi çekebilir: <\/h3>\n