{"id":67,"date":"2026-08-21T12:00:46","date_gmt":"2026-08-21T12:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=67"},"modified":"2026-08-21T13:42:43","modified_gmt":"2026-08-21T13:42:43","slug":"insanin-on-yargisi-antik-evrimsel-kokene-sahip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=67","title":{"rendered":"\u0130nsan\u0131n \u00f6n yarg\u0131s\u0131 antik evrimsel k\u00f6kene sahip"},"content":{"rendered":"

   Yale Üniversitesindeki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara göre, ba\u015fkalar\u0131na “bizler ve onlar” \u015feklindeki bak\u0131\u015f aç\u0131m\u0131z sadece insana özgü de\u011fil, primat kuzenlerimizle de payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortak bir özellik.<\/span><\/p>\n

   Yale Üniversitesinde psikolog Laurie Santos’un ba\u015f\u0131 çekti\u011fi ekipçe yürütülen deneylerin sonuçlar\u0131na göre, maymunlar da t\u0131pk\u0131 insanlar gibi kendi gruplar\u0131na d\u0131\u015fardan yakla\u015fan bireylere “yabanc\u0131” gözüyle bak\u0131yor ve pek de ho\u015flanm\u0131yorlar. Journal of Personality and Social Psychology<\/em> dergisinin Mart 2011 say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan ara\u015ft\u0131rmada Santos bu durumu \u015föyle ifade etmi\u015ftir:<\/span><\/p>\n

“\u0130nsan\u0131n temel davran\u0131\u015f modellerinden birisi, insanlar\u0131 bizimle ayn\u0131 gruptan olma veya olmamalar\u0131na göre de\u011ferlendirmemizdir. Tarih boyunca bütün anla\u015fmazl\u0131klar da bu sebeple ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; din, \u0131rk, sosyal s\u0131n\u0131f..ve bunun gibi gruplara göre insanlar birbirlerine önyarg\u0131l\u0131 davranma e\u011filimindedir. Bizim merak etti\u011fimiz soru ise \u015fudur: Bu grup ayr\u0131mlar\u0131 nerden gelir, sebebi nedir? Cevap 25 milyon y\u0131ll\u0131k evrim sürecinde yat\u0131yor. Ve bu sadece insan toplumlar\u0131na has bir \u015fey de\u011fildir.”<\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

    Santos ve ekibi Porto Riko sahilindeki bir adada ya\u015fayan rhesus macaques<\/em>  türünü incelemi\u015fler. Hayvanlar, kendi gruplar\u0131ndan olmayan “yabanc\u0131”lara uzun süre bakma e\u011filimindedir.Bu maymunlara, kendi gruplar\u0131ndan olan ve olmayan maymunlar\u0131n foto\u011fraflar\u0131 gösterilmi\u015f, sonuç olarak da yabanc\u0131 bireylerin foto\u011fraflar\u0131na çok daha uzun ve inceleyerek bakt\u0131klar\u0131 ortaya ç\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fin ilginç yan\u0131, bu maymunlar\u0131n sürekli grup de\u011fi\u015ftiren bir canl\u0131 türü olmas\u0131. Yani bir zamanlar A grubuna üye olan bir birey birkaç hafta sonra B grubuna geçebiliyor, buna ra\u011fmen yap\u0131lan gözlemler, 1-2 haftal\u0131k bir üye de olsa belli bir süre geçti\u011finde art\u0131k onun  “yabanc\u0131” say\u0131lmamas\u0131.Yani maymunlar bu “bizden veya onlardan” ayr\u0131m\u0131n\u0131 yap\u0131yor olsalar da, bu konuda çok daha esnekler ve yeni gelen üyelere yönelik bir update süreci içindeler.<\/span> <\/p>\n

   Santos ve ekibi daha sonra bu maymunlar\u0131n, “bizden ve onlardan”  kavramlar\u0131na “iyi” ve “kötü” gibi nitelikler yükleyip yüklemediklerini ara\u015ft\u0131rd\u0131. Uzun ve zahmetli bir deney sürecinden sonra, maymunlar\u0131n sevdikleri ve sevmedikleri nesnelere bak\u0131\u015flar\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar IAT denilen bir test yöntemiyle ölçüldü ve sonunda maymunlar\u0131n d\u0131\u015fardan olana kötü, içerden olana iyi s\u0131fat\u0131n\u0131 yap\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131 ortaya ç\u0131kt\u0131.<\/span><\/p>\n

   Kötü haber, insanla bu maymunlar aras\u0131ndaki “önyarg\u0131” benzerli\u011finin dayand\u0131\u011f\u0131 evrimsel sürecin oldukça eski olmas\u0131, dolay\u0131s\u0131yla önyarg\u0131y\u0131 k\u0131rma dü\u015füncesi sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan zor olacak gibi görünüyor. \u0130yi haber ise, maymunlar\u0131n bile bu konuda esnek olmalar\u0131, k\u0131sa sürede, d\u0131\u015fardan gelmi\u015f bir üye de olsa aralar\u0131na kabul etmeleri. Biz insanlar da bu evrimsel esnekli\u011fi kullanmay\u0131 ö\u011frenebilirsek, daha da toleransl\u0131 ve uyumlu canl\u0131lar haline gelebiliriz belki.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

   Kaynak makale: <\/strong><\/span><\/p>\n

   1-Neha Mahajan, Margaret A. Martinez, Natashya L. Gutierrez, Gil Diesendruck, Mahzarin R. Banaji, Laurie R. Santos. The evolution of intergroup bias: Perceptions and attitudes in rhesus macaques.<\/strong> Journal of Personality and Social Psychology<\/em>, 2011; 100 (3): 387 DOI:10.1037\/a0022459<\/a><\/span> <\/p>\n

   Çevirip derleyen: <\/strong>felis agnosticus<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eunlar da ilginizi çekebilir:<\/h3>\n