{"id":83,"date":"2026-08-21T12:01:07","date_gmt":"2026-08-21T12:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=83"},"modified":"2026-08-21T13:45:35","modified_gmt":"2026-08-21T13:45:35","slug":"sag-el-kullanimi-500-bin-yil-oncesine-dayaniyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=83","title":{"rendered":"Sa\u011f el kullan\u0131m\u0131 500 bin y\u0131l \u00f6ncesine dayan\u0131yor"},"content":{"rendered":"

   Sa\u011f el kullan\u0131m\u0131 (sa\u011flakl\u0131k) belirgin bir insan özelli\u011fidir, her 9 ki\u015fiden biri sa\u011f elini kullan\u0131r. Ama acaba sa\u011flakl\u0131k, insan evriminde ne kadar eskiye dayan\u0131yor? Bilim insanlar\u0131, bu sorunun cevab\u0131n\u0131 eski aletlere, tarih öncesi sanat eserlerine ve fosil kemiklerine bakarak anlamaya çal\u0131\u015ft\u0131 ama bugüne kadar cevab\u0131 kesinlik kazanm\u0131\u015f de\u011fil.<\/span><\/p>\n

\n
<\/div>\n

   \u015eimdi ise Kansas Üniversitesi’nde bulunan antropoloji profesörü David Frayer, ön di\u015f fosillerindeki izlere bakarak, sa\u011flakl\u0131\u011f\u0131n 500 bin y\u0131l öncesinden daha eskiye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ke\u015ffetti. Nisan ay\u0131nda Laterality<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan makalenin de ba\u015f yazar\u0131 olan Frayer’\u0131n çal\u0131\u015fmalar\u0131, fosille\u015fmi\u015f di\u015fler üzerinde bulunan belirgin izlerin, sa\u011f el  kullan\u0131m\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu göstermektedir.<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

Resim:<\/strong> (Credit: Image courtesy of University of Kansas)<\/em><\/span><\/p>\n

   Frayer, makalede \u015föyle diyor: “Di\u015f fosillerindeki izlerin deseni, direk olarak sa\u011f veya sol elin gündelik hayatta kullan\u0131m\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak olu\u015fmu\u015ftur.”<\/span> Bilinen en eski insan di\u015fleri, \u0130spanya’da Sima de los Huesos olarak bilinen bölgede ke\u015ffedilmi\u015f olup 500 bin ya\u015f\u0131ndad\u0131r. Bu di\u015flerin, Avrupa neandertal insan\u0131n\u0131n atalar\u0131na ait oldu\u011fu dü\u015fünülüyor. Frayer’\u0131n inceledi\u011fi di\u011fer di\u015fler ise, daha sonra Avrupa’da ortaya ç\u0131kan neandertal (Homo neanderthalis)<\/em> popülasyonlar\u0131na ait. <\/span>Frayer \u015föyle diyor: “Bu izler, a\u011fz\u0131n ön k\u0131sm\u0131nda gerçekle\u015fen bir faaliyet s\u0131ras\u0131nda, bir ta\u015f aletin yanl\u0131\u015fl\u0131kla dudak yüzeyine sürtünmesiyle meydana gelmi\u015f. Baz\u0131 di\u015flerde görülen derin çizikler, bu izlerin bireyin ya\u015fant\u0131s\u0131 boyunca gerçekle\u015fen bir eylem oldu\u011funu, bir kereye mahsus bir sürtünme ve kaz\u0131nma kazas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gösteriyor.” <\/span>Frayer ve makalenin di\u011fer yazarlar\u0131, Sima de los Huesos bölgesinden ve Avrupal\u0131 Neandertal insan\u0131n ya\u015fam alanlar\u0131ndan elde edilen fosilleri inceledi ve bunlar\u0131n %93,1’inde sa\u011f el kullan\u0131m\u0131na i\u015faret eden izler buldu.<\/span> <\/p>\n

   Frayer: “Bu fosillerden elde edilen bulgulara bak\u0131l\u0131rsa, sa\u011flakl\u0131k Avrupa fosil kay\u0131tlar\u0131n\u0131n erken dönemlerinde ortaya ç\u0131k\u0131p Neandertallere kadar devam etmi\u015ftir. Bu da sa\u011flakl\u0131\u011f\u0131n sadece günümüz Homo sapiens’<\/em>lerinde görülen bir özellik olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.” S<\/span>a\u011f el kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin bu bulgular\u0131n, eski insanlar\u0131n konu\u015fma ve dil kapasiteleri hakk\u0131nda da yeni bilgiler sunaca\u011f\u0131n\u0131 söylüyor Frayer; çünkü konu\u015fma merkezi, temel olarak beynin sol yar\u0131mküresindedir ve sol yar\u0131 vücudun sa\u011f taraf\u0131n\u0131 da kontrol eder. Dolay\u0131s\u0131yla sa\u011f el kullan\u0131m\u0131 ve konu\u015fma yetene\u011fi aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 bulunmaktad\u0131r. <\/span>Frayer son olarak \u015föyle diyor: “Sa\u011flak veya solakl\u0131k  ile beynin sa\u011f-sol taraflar\u0131 aras\u0131ndaki genel ili\u015fki, insan beyninin modern bir \u015fekilde yar\u0131m milyon y\u0131l önce lateralize oldu\u011funu ve o zamandan beri de de\u011fi\u015fmedi\u011fini gösterir. Bu motifin daha da eskiye dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve konu\u015fma yetene\u011finin sand\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan daha eski bir kökene sahip oldu\u011funu dü\u015fünmememiz için hiçbir sebep yoktur.”<\/span> <\/strong><\/span><\/p>\n

 <\/strong><\/span><\/p>\n

Makale kayna\u011f\u0131<\/strong>:<\/span><\/p>\n

1. David Frayer, Marina Lozano, Jose Bermudez de Castro, Eudald Carbonell, Juan Luis Arsuaga, Jakov Radovcic, Ivana Fiore, Luca Bondioli. More than 500,000 years of right-handedness in Europe<\/em><\/a>. Laterality: Asymmetries of Body, Brain and Cognition, 2011.<\/span> <\/p>\n

Bu yaz\u0131, 20.04.2011’de ScienceDaily<\/a> <\/em>ekibi taraf\u0131ndan Kansas Üniversitesi’nden elde edilen bilgilerin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/span> <\/em><\/span><\/p>\n

Çeviri:<\/strong> felis agnosticus<\/span><\/p>\n

\u015eu yaz\u0131lar da ilginizi çekebilir:<\/h3>\n