{"id":92,"date":"2026-08-21T12:01:07","date_gmt":"2026-08-21T12:01:07","guid":{"rendered":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=92"},"modified":"2026-08-21T13:37:45","modified_gmt":"2026-08-21T13:37:45","slug":"dusunce-nasil-evrildi-insan-neden-dusunen-bir-varliktir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/baharkilic.org\/?p=92","title":{"rendered":"D\u00fc\u015f\u00fcnce nas\u0131l evrildi? \u0130nsan, neden “d\u00fc\u015f\u00fcnen” bir varl\u0131kt\u0131r?"},"content":{"rendered":"

   “Dü\u015fünmek” ne demektir? \u0130nsan\u0131n dü\u015fünen bir canl\u0131 olu\u015fu s\u0131k s\u0131k “irade, vicdan, zeka” ..vb birtak\u0131m terimlerin bilimd\u0131\u015f\u0131 argümanlarla aç\u0131klanmaya çal\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na sebep olur. Sonunda olay\u0131n boyutu de\u011fi\u015ftirir ve dü\u015fünme eylemi mistik bir kavram haline gelmeye ba\u015flar. A\u015fa\u011f\u0131da, Evrim A\u011fac\u0131<\/strong>‘n\u0131n kafalardaki soru i\u015faretlerini giderece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131m bir yaz\u0131s\u0131n\u0131 sunuyorum. Okuman\u0131z ve bilgilenmeniz dile\u011fiyle.<\/span><\/span> <\/strong><\/em><\/strong>   <\/span><\/p>\n

\"\"<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

   Dü\u015fünce dedi\u011fimiz kavram, beyindeki hücrelere ula\u015fan elektrokimyasal sinyallere verilen biyokimyasal tepkilerin tümüdür.<\/strong> <\/strong>Yani asl\u0131nda bir canl\u0131 “dü\u015fünmez”. “Dü\u015fünme” i\u015flemini yapanlar, bu konuda özelle\u015fmi\u015f hücreler toplulu\u011fudur. Bildi\u011finiz gibi hücreler bir araya gelerek dokular\u0131 ve organlar\u0131 olu\u015ftururlar. Biz bu “dü\u015fünme” ve daha bir tak\u0131m önemli görevleri de yapan hücreler toplulu\u011funa (organa) “<\/span>beyin<\/strong>” diyoruz.<\/span><\/span> <\/p>\n

   Beynimizde milyarlarca sinir hücresi vard\u0131r. Bu say\u0131, ak\u0131l almaz gibi gözükse de, zaten “hücre” kavram\u0131ndan bahsedilirken, bizim al\u0131\u015f\u0131k oldu\u011fumuzun ötesindeki uzunluk ölçülerine inildi\u011finden (mikrometre, nanometre), bu büyük say\u0131lar çok da ilginç bir hal almamaktad\u0131r.<\/span> <\/p>\n

   Vücudunuz, özelle\u015fmi\u015f ba\u015fka hücre gruplar\u0131n\u0131z arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, etraf\u0131n\u0131zdan bilgi toplarlar: Göz, kulak, burun, ten, dil bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131d\u0131r. Etraftan gelen bilgiler, elektrokimyasal etkilere (pulse) dönü\u015ftürülerek, beyne aktar\u0131l\u0131rlar. Beyinde, gelen elektrokimyasal etkilere göre özelle\u015fmi\u015f hücreler vard\u0131r ve gelen etkinin \u015fiddetine, tipine, biçimine, uzunlu\u011funa, vb. de\u011fi\u015fkenlerine göre,  belirli biyokimyasal tepkimeleri ba\u015flat\u0131rlar.<\/span>    <\/span><\/p>\n

   Örne\u011fin, burnunuza güzel bir yemek kokusu geldi\u011finde, ilk önce burundaki duyu sinirleri bunu, kokunun tip, tür, kimyasal özellikleri, vb.’ne göre alg\u0131lay\u0131p, buna uygun ve bu kokuyu tan\u0131mlayacak sinyallere dönü\u015ftürürler. Bu elektrokimyasal sinirler beynin alg\u0131 bölümüne iletilir (bu olay da tamamen biyokimyasal<\/strong>d\u0131r, tepki, “nereye” gidece\u011fini “bilmez”, ancak zaten anahtar-kilit ili\u015fkileri dahilinde her tepkinin gidece\u011fi yer, milyalarca y\u0131ll\u0131k evrim sonucunda belirlenmi\u015ftir; hatta bazen tan\u0131nmad\u0131k etkiler kar\u015f\u0131s\u0131nda duygular\u0131m\u0131z\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131 bundand\u0131r).<\/span> <\/p>\n

\"\"<\/span> <\/p>\n

   Alg\u0131 bölümünde, bir dizi biyokimyasal tepkime gerçekle\u015fir (cascade<\/strong> diyoruz buna) ve bu tepkimeler sonucunda, baz\u0131 kimyasal ürünler elde edilir. Bu ürünler de bir çok sonucu do\u011furabilir. Bunlardan biri, a\u011fz\u0131n sulanmas\u0131n\u0131n uyar\u0131lmas\u0131d\u0131r. Bu da, Do\u011fal Seçilim ile elde edilmi\u015f bir özelliktir, çünkü a\u011fz\u0131n önceden sulanmas\u0131, salya üretimini artt\u0131r\u0131r ve besinin parçalanmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131r. Bu sadece örneklerden biridir.<\/span>    <\/span><\/p>\n

   Dü\u015fünme k\u0131sm\u0131na gelince; asl\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z, t\u0131pk\u0131 kokuda oldu\u011fu gibi, bize çevresel olarak gelen sinyallerden alg\u0131lad\u0131klar\u0131m\u0131za göre bir sonuç ç\u0131karmakt\u0131r. Bu “A ve B’den birini seç” \u015feklinde gelen bilgiye verdi\u011fimiz tepkidir. Bu da, bizim gerek genetik, gerekse çevresel olarak edindi\u011fimiz arkaplan\u0131m\u0131z (background) dahilinde hücrelerimizin verdi\u011fi kolektif tepkiyle de\u011ferlendirilir. Baz\u0131 hücreler, geçmi\u015fin yaratt\u0131\u011f\u0131 etkileri akl\u0131m\u0131zda tutmak ve benzer tepkiler vermek üzerine uzmanla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. “Haf\u0131za” dedi\u011fimiz bu olgu, beynimizdeki elektrokimyasal tepkilerin korunumundan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir. Haf\u0131zan\u0131n “kutsal” ya da “bilim-d\u0131\u015f\u0131” bir olay olmad\u0131\u011f\u0131, “haf\u0131za kayb\u0131” olay\u0131 irdelenirse görülebilecektir. Hayvanlar\u0131n çok büyük bir k\u0131sm\u0131nda, “haf\u0131za” olgusuna rastlanmaktad\u0131r, bal\u0131klardan ku\u015flara, memelilere, sürüngenlere kadar…<\/span> <\/p>\n

    Dü\u015fünce  üretebilmek ise, bir hayvan olan Homo sapiens<\/em>‘in 5 milyon y\u0131ll\u0131k evrimi sonucunda edinebildi\u011fi bir özelliktir. Bunun için pek çok sebep say\u0131labilir, ancak önce “co-evolution” (kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 evrim) ilkesi irdelenmelidir. Buna göre, baz\u0131 özelliklerimiz, baz\u0131 di\u011fer özelliklerimiz ile birlikte, birbirlerini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak desteklemek için evrimle\u015fmi\u015ftir.<\/span> <\/p>\n

   Örne\u011fin insan\u0131n do\u011fadaki en üstün özelli\u011fi, “sosyallik” konusunda en ileri tür olmas\u0131d\u0131r. Bu olay, yakla\u015f\u0131k 7 milyon y\u0131l önce, atalar\u0131m\u0131z daha çok maymunsuyken gerçekle\u015fmi\u015ftir. Ancak sosyal hayvanlarda, ileti\u015fim çok önemlidir. Çünkü sosyallik, hayatta kalma ihtimalini artt\u0131r\u0131r, ileti\u015fim kurulabildi\u011fi müddetçe. Bu sebeple insan için ileti\u015fimi geli\u015ftirebilmek zorunlu olmu\u015ftur. Do\u011fal Seçilim ve hatta Cinsel Seçilim ile desteklenen bu olgu (di\u015filer, ileti\u015fim konusunda en iyi olan erkekleri seçerler), “co-evolution<\/strong>” kavram\u0131 kapsam\u0131nda evrimle\u015fmi\u015ftir. \u0130leti\u015fimin geli\u015febilmesi için, daha büyük bir beyne ihtiyaç vard\u0131r. Çünkü daha çok sinyal al\u0131n\u0131p, daha çok tepki üretilmesi gerekmektedir. Ayr\u0131ca 4-ayaktan (quadreped, tetrapod) 2-ayak (biped) hale gelen insano\u011flu için denge ve duyu organlar\u0131 daha da önem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte tüm bunlar\u0131n kolektif birle\u015fimi, beyni büyümeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r ve Do\u011fal Seçilim ile en büyük beyne sahip olan bireyler seçilmi\u015ftir.<\/strong><\/span> <\/p>\n

   Beynin büyümesinin yan etkilerinden biri olarak (ileti\u015fimin ve sosyalli\u011fin geli\u015fmesiyle de), canl\u0131lar daha “zeki” hale gelmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131r (beynin büyümesinin canl\u0131 için iyi bir geli\u015fme oldu\u011funu, beynimizin yüzey alan\u0131n\u0131 artt\u0131rabilmek için say\u0131s\u0131z k\u0131vr\u0131mdan olu\u015fmas\u0131ndan anlayabiliriz). Çünkü art\u0131k etraflar\u0131n\u0131 daha iyi alg\u0131layabilecek \u015fekilde özelle\u015fmi\u015f hücrelerden daha çok bar\u0131nd\u0131rabilmektedirler. Duyu organlar\u0131 daha aktif olarak çal\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n tümü, kolektif olarak (co-evolution), dü\u015fünce üretebilmemizi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/span> <\/p>\n

   Evrim bilimini anlaman\u0131n birincil basama\u011f\u0131, olaylar\u0131 küçük parçalara bölebilmekten ba\u015flar. Bunu ba\u015farabilen biri, hayattaki her \u015feyi bilimsel yollarla aç\u0131klayabilecektir.<\/span> <\/p>\n

 Yaz\u0131 kayna\u011f\u0131<\/a> <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u015eu yaz\u0131lar da ilginizi çekebilir:<\/h3>\n