Dini Keşfetmek 21. Bölüm – Hesap verme sorumluluğu ve özgür iradenin yok oluşu

Dini Keşfetmek (Discovering Religion) serisi, bilimsel bir bakış açısıyla dünyadaki canlılığın evrimsel sürecini herkesin anlayabileceği bir dilde anlatan, bilime yapılan saldırıları konu alan ve dinin barındırdığı çarpıklıklara dikkat çeken bir video serisidir.

Tanrı’ya sonunda hesap verileceği inancına dayanan hesap verme sorumluluğu, tek Tanrılı dinlerin temel taşlarından biridir. Fakat herkesin Tanrı’yı ve belli dini doktrinleri kabul etmesine dayanan bir yargılama sürecinin sonunda ödüllendirileceği veya cezalandırılacağı inancı (cennet-cehennem), teizmde çok ciddi bir sorunu da beraberinde getirir: Özgür iradenin yok olması. Yapımını DiscoveringReligion kanalının üstlendiği serinin bu bölümünde bu konulara yer veriliyor.

Özgür irade kavramı üzerine düşünürken akla gelen bir anekdot aslında konuyu özetliyor: 1978’de Nobel Edebiyat Ödülünü kazanan Isaac Bashevis Singer’e sormuşlar: “Özgür iradeye inanır mısınız?” Singer şöyle yanıt vermiş: “Elbette inanıyorum. Başka seçeneğim yok.” 

Teistlerin kullandığı anlamdaki özgür iradenin gerçekten “özgür” olabilmesi için, Tanrı’ya inanma veya onu inkar etme kararımızın ebedi bir ödülü veya cezası bulunmamalıdır. Çünkü samimi ve gerçek bir inanç, zorlamayla veya çıkar hesabıyla olamaz. Tanrı’nın hesap sorma sistemi temelde hatalıdır, çünkü özgür irade kavramını ortadan kaldırır ve samimi bir inancı imkansız kılar.

Bu videoda özgür irade kavramı, teistlerin kullandığı anlamda, yani insanın kendi kararlarını verme yeteneğine ve Tanrı’nın yasalarını kabul veya reddetme özgürlüğüne sahip olması anlamında kullanılmıştır. Semavi dinlere göre, cennete giriş hakkı yalnızca dünyada yapılan iyiliklerle veya iyi insan olmakla elde edilemez. Buna göre ateistler veya başka inançlara sahip kimseler ahlaklı bir yaşam sürse, yardıma muhtaçlara el uzatsa, zamanını hayır işlerine adasa bile Tanrı onları yine de inançsız oluşlarıyla yargılayacak ve cezalandıracaktır.