Uzayda sağ kalmayı başaran ilk hayvan Tardigrad!
Resim: Tardigrad (Fotoğraf: Eye of Science/Science Photo Library)
Tardigradlar, Ecdysozoa üst şubesine bağlı Tardigrada şubesine mensup hayvanlardır. Bilinen 1500 türü bulunan Tardigradlar, sekiz bacaklı mikroskobik canlılardır. Hareketleri bir ayının yürüyüşünü andırdığı için, ilk olarak 1773’te Alman zoolog J. A. E. Goeze tarafından “küçük su ayısı” olarak tanımlanmış; daha sonra İtalyan biyolog L. Spallanzani, onlara “yavaş yürüyenler” anlamına gelen Tardigrada adını vermiştir.
Tardigradlar en fazla 1,5 mm uzunluğa erişebilir. Yumurtadan yeni çıkmış bir tardigrad larvasının boyu 0,05 mm’den küçüktür. Sulak karasal alanlarda, tatlı sularda ve denizlerde yaşayabilen bu hayvanlar, Himalayalar’dan okyanusların derinliklerine kadar uzanan geniş bir yaşam alanına sahiptir, ama en çok liken ve yosunların üzerinde görülürler.
Bu ilginç canlı, 2007 yılında uzay ortamında sağ kalmayı başaran ilk hayvan olma ünvanına erişmişti. Uzayın oksijensiz boşluğunda ve dondurucu soğukta Güneş rüzgarlarının radyoaktif etkisine göğüs germek, her babayiğidin harcı değildir. Bilim dünyası, tardigradın bu yeteneğini daha ayrıntılı biçimde incelemek için kolları sıvadı. Hafta başında bu mikroskopik astronot, NASA’nın Endeavour uzak mekiğiyle bir kez daha uzay yolculuğuna çıktı. Bu seferin amacı, boyu bir milimetreyi bile bulmamasına rağmen dünyanın en dayanıklı hayvanı olarak tanımlanan su ayısının yerküreden ayrılınca bile yaşamayı nasıl sürdürdüğünü keşfetmekti. İtalyan Uzay Araştırmaları Merkezi tarafından desteklenen proje çerçevesinde, uzay yolculuğunun organizmaları moleküler düzeyde nasıl etkilediğine ilişkin yedi ayrı deney gerçekleştirilecek. Bilim insanları, tardigrad DNA’sının değişikliğe uğrayıp uğramadığını merak ediyor. Ayrıca uzayın vakum etkisine maruz kalmasına rağmen aşırı susuzluğa ve kozmik ışınlara direnmeyi nasıl başardığı da merak konusu.
Mikroskop altında bakıldığında cüsseli bir ayıya benzeyen tardigrad üzerinde yapılan genetik incelemeler, onun önce tatlı suda ortaya çıktığını ve yüksek adaptason yeteneği sayesinde toprak üstüne de sıçrayabildiğini ortaya koymuştur. Bu küçük hayvan, yaşam koşulları zorlaştığında metabolizmasını uyku moduna alabilir ve yalnızca en temel biyolojik ihtiyaçlarını karşılayacak biçimde sağ kalabilir. Ekstrem koşullarda hayatta kalmayı başaran başka canlıları da tanımak için bkz. Kıyametin Süper Canlıları